Σύνοδος ΝΑΤΟ: Γκολ αυτοί, σέντρα εμείς – Του Ν. Στραβελάκη
Του
ΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΒΕΛΑΚΗ,
Οικονομολόγου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Η σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα (7 – 8 Ιουλίου 2026) δικαιούται σοβαρή και ενδελεχή ανάλυση. Ο λόγος είναι ότι δίνει τον τόνο σε σημαντικά στρατηγικά ζητήματα που θα καθορίσουν τη διεθνή σκηνή τα επόμενα χρόνια, ενώ, παράλληλα, σηματοδοτεί και σημαντικές εξελίξεις και στην περιοχή μας.
Το πρώτο στοιχείο είναι ότι το ΝΑΤΟ θα παραμείνει και δεν θα διαλυθεί, όπως φαινόταν πιθανό πριν από μερικούς μήνες. Σε αυτό, κεντρικό ρόλο παίζει η καθολική αποδοχή του κανόνα του 5%, δηλαδή της διάθεσης του 5% του ΑΕΠ κάθε χώρας σε στρατιωτικές δαπάνες. Αυτό από τη μία βόλεψε τον Τραμπ, που κατοχύρωσε τη χρηματοδότηση της Συμμαχίας από όλους, και από την άλλη βόλεψε Γάλλους, Γερμανούς, Ολλανδούς και Καναδούς, που είδαν νέες δυνατότητες στην παραγωγή και πώληση οπλικών συστημάτων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα προβλήματα λύθηκαν. Η κοινή διακήρυξη της 8ης Ιουλίου 2026 ξεκινά επαναβεβαιώνοντας ότι η επίθεση απέναντι σε μια χώρα του ΝΑΤΟ είναι επίθεση απέναντι στο ΝΑΤΟ συνολικά. Τούτο αφήνει ανοιχτά κάποια ερωτήματα. Πρώτον, οι Αμερικανοί βαφτίζουν τις επεμβάσεις τους σε όλα τα μήκη και πλάτη της οικουμένης ως αμυντικές δράσεις για την ασφάλεια των ΗΠΑ. Ποιος μας λέει, λοιπόν, ότι δεν θα απαιτήσουν την ενεργητική συμμετοχή των υπολοίπων χωρών του ΝΑΤΟ σε αυτές; Για να μην ξεχνιόμαστε, στον πρόσφατο πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ – Ισραήλ και Ιράν αυτό καλύφθηκε συμβολικά και όχι μόνο με τη μετάβαση στόλων στη Κύπρο και τη χρήση των αμερικανικών και βρετανικών βάσεων σε Ελλάδα, Τουρκία και Κύπρο.
Δεύτερον, οι συλλογικές δράσεις ενάντια στην επίθεση σε κράτος-μέλος αφορούν τρίτες χώρες και όχι χώρες-μέλη της Συμμαχίας. Παραδείγματος χάρη, η Τουρκία έχει διακηρύξει αιτία πολέμου (casus belli) με την Ελλάδα σε περίπτωση που η τελευταία επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα. Αυτό δεν καλύπτεται από τη νατοϊκή ομπρέλα, αντίθετα, θεωρείται διμερής διένεξη, απέναντι στην οποία οι σύμμαχοι νίπτουν τας χείρας τους.
Τούτο δεν εμπόδισε βέβαια την ελληνική κυβέρνηση αλλά και τις υπόλοιπες κυβερνήσεις των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης να πανηγυρίζουν ότι οι ΗΠΑ συμφώνησαν να ανακηρύξουν τη Ρωσία υπ’ αριθμόν 1 κίνδυνο για την παγκόσμια ασφάλεια. Από τον τόνο της κοινής διακήρυξης γίνεται σαφές ότι οι Ευρωπαίοι είχαν χάσει τον ύπνο τους στο ενδεχόμενο να συνεχίσουν την αντιπαράθεση με τη Ρωσία χωρίς την αμερικανική ομπρέλα. Βέβαια, από τη διατύπωση του κοινού ανακοινωθέντος είναι σαφές ότι ο Τραμπ συμφώνησε με ιδιαίτερη απροθυμία και υπό όρους σε αυτό το ζήτημα (βλέπε σημείο 3 του κοινού ανακοινωθέντος). Ο βασικός όρος είναι ότι τα περί αμυντικής αυτάρκειας της Ευρώπης πήγαν περίπατο και ήταν στα λόγια, γιατί στην ουσία ποτέ δεν είχαν σοβαρή υπόσταση.
Έτσι, η μόνη πρακτική αξία της παραπάνω δέσμευσης είναι άλλο ένα θαλασσοδάνειο ύψους 70 δισ. ευρώ από το ΝΑΤΟ προς την Ουκρανία, ενώ ο Καναδάς φέρεται να κανονίζει επιπλέον διμερή χρηματοδότηση της χώρας αυτής. (σημείο 4 του κοινού ανακοινωθέντος). Τώρα, το ποιο θα είναι το αντίκρισμα αυτού του δανείου για τους Ουκρανούς είναι αμφίβολο, καθότι οι Ρώσοι ισχυρίζονται ότι στοχεύουν πλέον σε ολοκληρωτική επικράτηση και κατάληψη του Κιέβου. Μάλιστα, οι πολεμικοί αναλυτές τονίζουν ότι οι Ουκρανοί δεν έχουν ένδεια πολεμικών μέσων αλλά στρατεύσιμου ανθρώπινου δυναμικού, καθότι μεγάλο μέρος των κατοίκων έχει μεταναστεύσει και τα εναπομείναντα 20 εκατ. του πληθυσμού δεν επαρκούν για να στελεχώσουν έναν αξιόμαχο στρατό. Οπότε, το πιθανότερο είναι να πάμε σε κάποια αμερικανορωσική διαπραγμάτευση, την οποία οι Ρώσοι καθυστερούν, επιδιώκοντας να έχουν καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος της Ουκρανίας και να παζαρέψουν από θέση ισχύος.
Το συνολικό συμπέρασμα είναι ότι η Σύνοδος του ΝΑΤΟ περισσότερο διέσωσε τα προσχήματα, παρά αντιμετώπισε τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις στο εσωτερικό της Συμμαχίας. Σε αυτό το πλαίσιο, μου προκαλούν εντύπωση οι πανηγυρισμοί της κυβέρνησης αλλά και της συστημικής αντιπολίτευσης για τη Σύνοδο. Το σύνολο των συστημικών κομμάτων, παλιών και νέων, μοιάζει να στοιχίζεται πίσω από την πολιτική της στρατιωτικοποιημένης Ευρώπης υπό την αιγίδα των ΗΠΑ, παρόλο που το μόνο που μας προσφέρει είναι να μας βάζει σε καινούργια έξοδα. Κοντολογίς, η Ελλάδα έπαψε και με τη βούλα να αποτελεί σύνορο της Ευρώπης. Τα σύνορα περιλαμβάνουν και την Τουρκία. Οι όποιες ελληνοτουρκικές διαφορές είναι διμερείς για το ΝΑΤΟ και συνακόλουθα για την ΕΕ και θα αντιμετωπισθούν διμερώς – αν δεν έχουν αντιμετωπισθεί ήδη και απλά δεν μας το λένε.
