Λ. Στάμος: Τίνος είναι τα 213 δισ.;
–Η ανατομία μιας σιωπηλής μεταφοράς πλούτου: Πώς οι τέσσερις συστημικές τράπεζες βγάζουν 4,7 δισ. κέρδη σε μια χώρα όπου επτά στους δέκα καταθέτες έχουν κάτω από 1.000 ευρώ στον λογαριασμό τους
Του
ΛΕΩΝΙΔΑ ΣΤΑΜΟΥ
Δικηγόρου παρ’ Αρείω Πάγω
Το 2025, οι τέσσερις συστημικές τράπεζες –Εθνική, Πειραιώς, Alpha, Eurobank– ανακοίνωσαν καθαρά κέρδη 4,63 δισ. ευρώ. Η Τράπεζα της Ελλάδος, στην Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, τα ανεβάζει στα 4,7 δισ. Οι διανομές προς τους μετόχους ξεπέρασαν τα 2,8 δισ., με δείκτες διανομής έως 86% των κερδών. Οι συνολικές αποδοχές των τεσσάρων διευθυνόντων συμβούλων αυξήθηκαν μέσα σε έναν χρόνο κατά 45%, στα 7,57 εκατ. ευρώ.
Το εύλογο ερώτημα του μέσου πολίτη είναι: Από πού; Σε μια οικονομία όπου 2,4 εκατ. ΑΦΜ σέρνουν ληξιπρόθεσμες οφειλές και η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης νοικοκυριών (-8,5% το α’ τρίμηνο του 2025), η κερδοφορία αυτή μοιάζει μεταφυσική. Δεν είναι. Είναι απολύτως εξηγήσιμη λογιστικά. Και η εξήγηση είναι χειρότερη από το μυστήριο.
Η μηχανή του περιθωρίου
Ο πυρήνας της κερδοφορίας δεν είναι ούτε οι νέες χορηγήσεις, ούτε οι προμήθειες, ούτε κάποια επιχειρηματική ιδιοφυΐα. Είναι τα καθαρά έσοδα από τόκους: 8,2 δισ. ευρώ το 2025, περίπου τα δύο τρίτα των συνολικών εσόδων. Και ο πυρήνας των εσόδων από τόκους είναι το επιτοκιακό περιθώριο, δηλαδή η ψαλίδα ανάμεσα σε αυτό που εισπράττουν οι τράπεζες από δάνεια και ομόλογα και σε αυτό που πληρώνουν στους καταθέτες.
Τα νούμερα δεν επιδέχονται παρερμηνεία. Με στοιχεία ΕΚΤ, το επιτοκιακό περιθώριο των ελληνικών συστημικών τραπεζών διαμορφώθηκε το 2024 στο 3,32%, από τα υψηλότερα της Ευρωζώνης, όταν στην Ιταλία ήταν 2,31%, στο Βέλγιο 1,41% και στη Γερμανία 1,07%. Τον Αύγουστο του 2025, το μέσο επιτόκιο νέων καταθέσεων νοικοκυριών ήταν 0,31%, όταν το μέσο επιτόκιο νέων δανείων ήταν 4,45%. Οι μειώσεις επιτοκίων της ΕΚΤ κατά σχεδόν δύο μονάδες μετακυλίστηκαν στα δάνεια με καθυστέρηση και στις καταθέσεις σχεδόν καθόλου, για τον απλό λόγο ότι οι καταθέσεις δεν αμείβονταν, ούτως ή άλλως.
Τίνος είναι όμως οι καταθέσεις;
Εδώ βρίσκεται η καρδιά του ζητήματος. Η καταθετική βάση που τροφοδοτεί αυτή τη μηχανή ανέρχεται σε περίπου 213 δισ. ευρώ καταθέσεων κατοίκων εσωτερικού (218,65 δισ. οι επιλέξιμες καταθέσεις κατά το ΤΕΚΕ). Το νούμερο μοιάζει να διαψεύδει τη φτωχοποίηση. Την επιβεβαιώνει.
Ο απολογισμός του Ταμείου Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων για το 2025 αποκαλύπτει την πραγματική κατανομή: Το 70,6% των επιλέξιμων καταθετών έχει υπόλοιπο έως 1.000 ευρώ, το 13% έχει από 1.000 έως 5.000, το 14% από 5.000 έως 50.000, μόλις το 1,5% από 50.000 έως 100.000 και ένα 0,8% πάνω από 100.000 ευρώ. Με άλλα λόγια, επτά στους δέκα καταθέτες είναι στην πραγματικότητα μισθωτοί και συνταξιούχοι, με λογαριασμό μισθοδοσίας που αδειάζει πριν τελειώσει ο μήνας. Ο νόμος τούς υποχρεώνει να πληρώνονται μέσω τράπεζας. Δεν επέλεξαν να χρηματοδοτούν το σύστημα με άτοκα κεφάλαια, τους το επέβαλε το κράτος.
Το μεγαλύτερο μέρος της αξίας των καταθέσεων συγκεντρώνεται σε έναν μικρό αριθμό καταθετών και στις επιχειρήσεις. Πόσο ακριβώς; Δεν το ξέρουμε, και αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον. Το ΤΕΚΕ μετρά λογαριασμούς ανά τράπεζα, όχι μοναδικά φυσικά πρόσωπα. Δεν υπάρχει δημοσιευμένο στοιχείο για το ποσοστό της συνολικής καταθετικής αξίας που κατέχει το ανώτατο 1% των πραγματικών δικαιούχων. Σε μια χώρα που εγγυάται με δημόσιο χρήμα τη σταθερότητα του συστήματος, η άγνοια αυτή δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι πολιτική επιλογή.
Και από πού μπήκαν τα 90 δισ.;
Θα ρωτήσει κανείς: Καλά, και πώς φτάσαμε από τα 120 δισ. του 2015 στα σημερινά 213; Ούτε αυτό είναι μυστήριο, αφού κάθε κομμάτι της διαδρομής έχει όνομα και πηγή. Τα 120 δισ. του 2015 ήταν ο πάτος ενός πανικού: Μόνο εκείνη τη χρονιά έφυγαν από τις τράπεζες 36,9 δισ. προς στρώματα, θυρίδες και εξωτερικό, τα οποία μετά την άρση των capital controls άρχισαν να επιστρέφουν (+7,8 δισ. το 2018, +8,6 δισ. το 2019). Ακολούθησε η πανδημία: Από τα τέλη του 2019 έως τα τέλη του 2022 οι καταθέσεις ιδιωτικού τομέα αυξήθηκαν κατά 45,6 δισ., με μηχανισμό που η ίδια η Τράπεζα της Ελλάδος περιγράφει ρητά – επιστρεπτέες προκαταβολές, αποζημιώσεις, αναστολές πληρωμών και αναγκαστική μείωση της κατανάλωσης. Δηλαδή δανεικά του Δημοσίου που προσγειώθηκαν σε ιδιωτικούς λογαριασμούς. Το κυριότερο είναι ότι οι καταθέσεις των επιχειρήσεων εκτοξεύθηκαν από το ναδίρ των 12,6 δισ. τον Ιούλιο του 2015 στο ιστορικό ρεκόρ των 49 δισ. τον Δεκέμβριο του 2024 – 36 από τα 90 δισ. μονομιάς, χωρίς ούτε ένα ευρώ αποταμίευσης των Ελλήνων.
Το πιο αποκαλυπτικό, όμως ,εύρημα το υπογράφει η ίδια η ΤτΕ: Η «αναγκαστική αποταμίευση» της διετίας 2020 – 2021 ωφέλησε κυρίως τις καταθέσεις με τα μεγαλύτερα υπόλοιπα, ενώ στα χαμηλότερα κλιμάκια το 2021 υπήρξε καθαρή μείωση. Την ώρα που η καταθετική βάση φούσκωνε με δεκάδες δισεκατομμύρια δημόσιου δανεισμού, οι μικροί λογαριασμοί άδειαζαν. Τα 90 δισ. δεν τα έβαλαν οι Έλληνες που πένονται, τα έβαλαν το κράτος, οι επιχειρήσεις και οι ήδη έχοντες, και κάθισαν εκεί όπου τα δείχνει σήμερα το ΤΕΚΕ.
Το κράτος ως αφανής εταίρος
Γιατί περί δημοσίου χρήματος πρόκειται. Η κεφαλαιακή βάση των τεσσάρων τραπεζών στηρίζεται σε αναβαλλόμενες φορολογικές πιστώσεις (DTC) ύψους 12,5 δισ. ευρώ, εγγυημένες από το Ελληνικό Δημόσιο, οι οποίες τον Ιούνιο του 2024 αντιπροσώπευαν το 50,5% των εποπτικών κεφαλαίων CET1, όπως επιβεβαίωσε ο ίδιος ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος. Η εκκαθάριση των ισολογισμών από τα «κόκκινα δάνεια» έγινε με τις κρατικές εγγυήσεις του προγράμματος «Ηρακλής» σε 17 τιτλοποιήσεις μεικτής αξίας άνω των 50 δισ., ενώ οι χαμηλότερες προβλέψεις που ακολούθησαν είναι ευθεία συνιστώσα της σημερινής κερδοφορίας. Τα ίδια τα «κόκκινα δάνεια», με τους ανθρώπους τους, μεταφέρθηκαν εκτός ισολογισμών, σε funds και servicers, όπου η «αξιοποίησή» τους συνεχίζεται μακριά από τα φώτα των τραπεζικών αποτελεσμάτων.
Και όταν το ολιγοπώλιο δοκίμασε τα όριά του, βρήκε τοίχο μόνο μία φορά: το 2023, η Επιτροπή Ανταγωνισμού επέβαλε πρόστιμα 41,75 εκατ. ευρώ στις τέσσερις συστημικές, στην Attica Bank και στην Ένωση Ελληνικών Τραπεζών για εναρμονισμένη πρακτική στις προμήθειες των ATMs. Πρόσφατα, δε, η ΤτΕ επέβαλε πρόστιμο 1.891.050 ευρώ σε ένα πιστωτικό ίδρυμα για 13 παραβάσεις του πλαισίου πρόληψης ξεπλύματος χρήματος. Ποιο ίδρυμα; Δεν δημοσιοποιείται. Ποιες παραβάσεις; Ούτε αυτό.
Το πραγματικό ερώτημα
Η κερδοφορία των τραπεζών δεν είναι προϊόν αθέατων ροών. Είναι προϊόν ενός τριγώνου που λειτουργεί στο φως της ημέρας: Υποχρεωτικά εγκλωβισμένοι μικροκαταθέτες που δανείζουν άτοκα, κρατικές εγγυήσεις που υποκαθιστούν ίδια κεφάλαια και μια ολιγοπωλιακή αγορά τεσσάρων παικτών που τιμολογεί αναλόγως. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι «από πού βγάζουν τα λεφτά;». Είναι «εις βάρος τίνος και με ποια κρατική στήριξη;», και γιατί, 16 χρόνια μετά την κρίση, κανένας θεσμός δεν μας λέει τίνος είναι, στην πραγματικότητα, τα 213 δισ.
Πηγές
1.Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, Μάιος 2026 (Κερδοφορία πιστωτικών ιδρυμάτων 2025: 4,7 δισ. ευρώ μετά από φόρους και διακοπτόμενες δραστηριότητες).
2.Ανακοινώσεις αποτελεσμάτων χρήσης 2025 των Ομίλων Εθνικής Τράπεζας, Τράπεζας Πειραιώς, Alpha Services and Holdings και Eurobank Ergasias Services and Holdings (Φεβρουάριος 2026) και αντίστοιχες ετήσιες οικονομικές εκθέσεις.
3.Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων (ΤΕΚΕ), Ετήσιος Απολογισμός 2025 (επιλέξιμες καταθέσεις 218,65 δισ. ευρώ, Κατανομή επιλέξιμων καταθετών ανά κλιμάκιο υπολοίπου).
4.Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, Supervisory Banking Statistics / MFI Interest Rate Statistics (επιτοκιακό περιθώριο ελληνικών σημαντικών ιδρυμάτων 2024 έναντι Ευρωζώνης).
5.Τράπεζα της Ελλάδος, Στατιστικά τραπεζικών επιτοκίων καταθέσεων και δανείων (Αύγουστος 2025).
6.ΕΛΣΤΑΤ, Τριμηνιαίοι μη χρηματοοικονομικοί λογαριασμοί θεσμικών τομέων, α’ τρίμηνο 2025 (ποσοστό αποταμίευσης νοικοκυριών -8,5%).
7.Δηλώσεις διοικητή ΤτΕ Γ. Στουρνάρα και σχετικό ρεπορτάζ Bloomberg για τις αναβαλλόμενες φορολογικές πιστώσεις (12,5 δισ. ευρώ, 50,5% του CET1, Ιούνιος 2024) και ν. 4172/2013 άρθρο 27Α, όπως ισχύει.
8.Ν. 4649/2019 (πρόγραμμα «Ηρακλής») και ανακοινώσεις υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για τους τρεις κύκλους παροχής εγγυήσεων.
9.Επιτροπή Ανταγωνισμού, απόφαση 838/2023 και Δελτίο Τύπου 22/12/2023 (πρόστιμα 41.756.180,10 ευρώ για εναρμονισμένη πρακτική).
10.Τράπεζα της Ελλάδος, Ετήσια Έκθεση Δραστηριοτήτων Προληπτικής Εποπτείας και Εξυγίανσης 2025 (πρόστιμο 1.891.050 ευρώ για 13 παραβάσεις πλαισίου ΞΧ/ΧΤ).
11.Εκθέσεις αποδοχών χρήσης 2024 των τεσσάρων ομίλων, όπως εγκρίθηκαν από τις τακτικές γενικές συνελεύσεις 2025.
12.Τράπεζα της Ελλάδος, Μηνιαία στατιστικά στοιχεία καταθέσεων πιστωτικών ιδρυμάτων ανά τομέα (εξέλιξη καταθέσεων ιδιωτικού τομέα 2015 – 2025: εκροές 36,9 δισ. το 2015, εισροές 7,8 και 8,6 δισ. το 2018 και 2019, αύξηση 45,6 δισ. την περίοδο 2019-2022 σε 188,7 δισ., καταθέσεις επιχειρήσεων από 12,6 δισ. τον Ιούλιο 2015 σε 49 δισ. τον Δεκέμβριο του 2024).
13.Τράπεζα της Ελλάδος, Μελέτη περί της κατανομής της αναγκαστικής αποταμιεύσεως της περιόδου 2020 – 2021 ανά κλιμάκιο καταθέσεων (Οικονομικό Δελτίο / Έκθεση Νομισματικής Πολιτικής 2022).
