Πλήρης οδηγός για τη φοιτητική στέγη στην Ελλάδα
–Προκλήσεις, λύσεις, συμβουλές
Του
ΜΑΝΟΥ ΚΡΑΝΙΔΗ
Πολιτικού Μηχανικού ΕΜΠ, MSc,
CEO «Krama Property» (www.kramaproperty.com),
Γραμματέα Ενημέρωσης ΠΟΜΙΔΑ, Δημοτικού Συμβούλου Χαλανδρίου
Μετά την ανακοίνωση των βάσεων και τη μεγάλη χαρά για τη σπουδαία επιτυχία της εισόδου σε ένα καλό πανεπιστημιακό ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, έρχεται για τους περισσότερους νέους φοιτητές το θέμα της στέγης, ειδικά για αυτούς και αυτές που εισέρχονται σε ιδρύματα εκτός περιοχής της μόνιμης κατοικίας τους. Αναμφίβολα, εδώ και πολλά έτη, η φοιτητική στέγη αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι νέοι που σπουδάζουν σε πανεπιστήμια και ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα στην Ελλάδα. Τα τελευταία χρόνια το πρόβλημα έχει ενταθεί, κυρίως λόγω της αύξησης του κόστους ζωής, της έλλειψης διαθέσιμων κατοικιών, της περιορισμένης δυναμικότητας των φοιτητικών εστιών και της έλλειψης αποτελεσματικής στεγαστικής μέριμνας από τα πανεπιστήμια και την πολιτεία.
Για χιλιάδες φοιτητές που σπουδάζουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους η εύρεση στέγης αποτελεί προτεραιότητα αλλά και πρόκληση. Τα ενοίκια σε πόλεις όπως η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη, το Ηράκλειο και η Πάτρα έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ η προσφορά σε μικρά διαμερίσματα είναι περιορισμένη. Παράλληλα, η κατάσταση χειροτερεύει λόγω της ευρείας χρήσης των ακινήτων για βραχυχρόνια μίσθωση μέσω πλατφορμών τύπου Airbnb, με αποτέλεσμα να μειώνεται το απόθεμα κατοικιών προς μακροχρόνια ενοικίαση, ιδίως σε τουριστικές περιοχές κοντά στα πανεπιστήμια.
Οι δημόσιες φοιτητικές εστίες δεν επαρκούν για την κάλυψη όλων των αναγκών. Οι θέσεις είναι περιορισμένες και συνήθως καλύπτονται από φοιτητές με χαμηλό οικογενειακό εισόδημα, μετά από συγκεκριμένα κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια. Επιπλέον, πολλές εστίες αντιμετωπίζουν προβλήματα συντήρησης και υποδομών, γεγονός που μειώνει την ποιότητα διαβίωσης. Το υπουργείο Παιδείας έχει ανακοινώσει κατά καιρούς σχέδια για την ανέγερση νέων φοιτητικών εστιών με τη σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ), ωστόσο η πρόοδος είναι εξαιρετικά αργή.
Παράλληλα, ορισμένα πανεπιστήμια εξετάζουν συνεργασίες με δήμους και ΜΚΟ για προσωρινές λύσεις. Αναγκαία κρίνεται και η ενίσχυση του φοιτητικού επιδόματος στέγασης, που σήμερα δεν επαρκεί για να καλύψει το κόστος διαβίωσης σε πολλές περιοχές. Σήμερα, το στεγαστικό επίδομα που μπορεί να λάβει ένας φοιτητής ανέρχεται σε 1.500 ευρώ ή 2.000 ευρώ αν συγκατοικεί με άλλους φοιτητές. Συγκεκριμένα, σε περίπτωση συγκατοίκησης, το επίδομα των 2.000 ευρώ δίνεται ξεχωριστά σε κάθε φοιτητή που πληροί τις προϋποθέσεις.
Πιο αναλυτικά:
• Βασικό ποσό: Το βασικό ποσό του φοιτητικού στεγαστικού επιδόματος ανέρχεται σε 1.500 ευρώ.
• Συγκατοίκηση: Αν ένας φοιτητής συγκατοικεί με άλλους φοιτητές, το επίδομα αυξάνεται στα 2.000 ευρώ, και αυτό το ποσό δίνεται ξεχωριστά σε κάθε φοιτητή που πληροί τις προϋποθέσεις.
• Παράδειγμα: Αν τρεις φοιτητές συγκατοικούν και πληρούν τα κριτήρια, λαμβάνουν συνολικά 6.000 ευρώ (2.000 ευρώ ο καθένας).
Η τρέχουσα τάση
1.Δραματική μείωση διαθεσιμότητας σε ενοίκια έως 500 ευρώ.
2.Συνολικές αυξήσεις ενοικίων και τιμές ανά περιοχή (αύξηση 70% μεταξύ 2017 και 2024). Σήμερα, η ελάχιστη τιμή μίσθωσης φοιτητικών κατοικιών μικρού εμβαδού ξεκινάει από 10 ευρώ ανά τ.μ.
3.Πιο προσιτές τιμές στις πόλεις της επαρχίας, αλλά με ανοδικές τάσεις.
4.Κοινωνικοοικονομικά δεδομένα που επηρεάζουν αρνητικά. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 71,9 % των νέων ηλικίας 18 – 34 ετών στην Ελλάδα ζει ακόμη με την οικογένειά του, κατατάσσοντας τη χώρα δύετρη στην ΕΕ σε αυτόν τον δείκτη. Η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην ΕΕ όσον αφορά το ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος που δαπανάται για στέγαση (~35,2 %) – μόνο η Λετονία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία είναι κοντά (~47% – 60 %).
5.Μικρή προσφορά για εξειδικευμένα καταλύματα φοιτητικής κατοικίας, που έχουν μεγαλύτερα μισθώματα, αλλά παρέχουν όλες τις ανέσεις.
6.Αύξηση της συγκατοίκησης.
Προκλήσεις και επιπτώσεις
Α. Πολιτικές επιλογής σχολής: Πολλοί φοιτητές επιλέγουν πανεπιστήμια κοντά στον τόπο καταγωγής τους λόγω αδυναμίας να καλύψουν υψηλά ενοίκια σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Β. Περιορισμένη πρόσβαση στις φοιτητικές εστίες: Οι δημόσιες εστίες καλύπτουν φοιτητές που έχουν ανάγκη, βάσει συγκεκριμένων οικονομικών / κοινωνικών κριτηρίων, ενώ, παράλληλα, τα ακίνητα σε τουριστικά κέντρα έχουν μετατραπεί σε Airbnb.
Γ. Απουσία συγκροτημένης στεγαστικής πολιτικής: Μοντέλα δημόσιας – ιδιωτικής συνεργασίας (ΣΔΙΤ) υφίστανται, αλλά η υλοποίησή τους είναι αργή και δύσκολη λόγω γραφειοκρατίας και έλλειψης συντονισμού.
Προτάσεις
1.Αύξηση κρατικών / πανεπιστημιακών προγραμμάτων ανέγερσης ή βελτίωσης φοιτητικών εστιών.
2.Ενδυνάμωση επιδότησης ενοικίου για φοιτητές με οικονομική ανάγκη.
3.Ρύθμιση βραχυχρόνιων μισθώσεων (Airbnb) σε φοιτητικές ζώνες, ώστε να απελευθερωθεί διαθέσιμος χώρος με καλές αποδόσεις.
4.Αξιοποίηση των κενών δημόσιων ακινήτων για φοιτητικές κοινωνικές εστίες.
5.Συνεργασία με ιδιώτες επενδυτές με δημόσιο συμφέρον, ώστε να διασφαλιστούν προσιτά ενοίκια και ανάλογες συνθήκες.
Συμβουλές για φοιτητές
Το κλειδί για μια καλή συμφωνία είναι η ταχύτητα. Άμεσα, μετά την ανάρτηση των βάσεων, προτείνεται να ξεκινήσει η διαδικασία εύρεση στέγης, Αλλά παράλληλα οι νέοι φοιτητές πρωτίστως πρέπει: 1. Να αποσαφηνίζουν τις ανάγκες και τις βασικές προδιαγραφές τους όσον αφορά στο ακίνητο που αναζητούν, όπως περιοχή, επιφάνεια κ.λπ. 2. Να κάνουν μία εις βάθος έρευνα αγοράς και να επισκέπτονται πολλά ακίνητα πριν αποφασίσουν. 3. Να διαπραγματεύονται άμεσα και αποφασιστικά όταν εντοπίζουν ένα ακίνητο που τους ταιριάζει. 4. Να ελέγχουν καλά και διεξοδικά το ακίνητο προτού το παραλάβουν. 5. Να μην κλείνουν ακίνητα προς μίσθωση από φωτογραφίες κ.λπ. χωρίς να το επισκέπτονται και να το ελέγχουν. Επίσης, μια τελευταία συμβουλή και για τις δύο πλευρές: Πάντα να υπογράφουν μισθωτήριο συμβόλαιο και όχι να γίνεται μόνο ανάρτηση – γνωστοποίηση στο Taxis. Ένα σωστά δομημένο μισθωτήριο συμβολαίου περιλαμβάνει: Αναλυτική περιγραφή του ακινήτου, καταβολή ενοικίου και αναπροσαρμογές – εγγύηση, συντήρηση και ευθύνες συμβαλλόμενων, διάρκεια – λήξη – πρόωρη αποχώρηση, δήλωση στη ΔΟΥ και φορολογικά.
Συμπερασματικά, απαιτεί άμεση και ουσιαστική παρέμβαση για τη φοιτητική στέγη στην Ελλάδα. Η εξασφάλιση μιας βιώσιμης, αξιοπρεπούς και οικονομικά προσιτής κατοικίας αποτελεί βασικό παράγοντα για την επιτυχία των σπουδών και την ψυχική υγεία των φοιτητών. Η αντιμετώπιση του ζητήματος θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για την Πολιτεία αλλά και πρόκληση για την κοινωνία συνολικά, ώστε να στηριχθεί η νέα γενιά και η ακαδημαϊκή πρόοδος της χώρας. Απαιτείται μια ολοκληρωμένη πολιτική στέγης, με άμεση συνεργασία με τα πανεπιστημιακά ιδρύματα και τη συνδρομή του μη κερδοσκοπικού και ιδιωτικού τομέα.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
