Το δίλημμα της αμερικανικής παρέμβασης στο Ιράν, ο κίνδυνος γενικής αποσταθεροποίησης και η ευκαιρία που αναζητά η Τουρκία
Συναγερμός έχει σημάνει σε όλες τις ευρωπαϊκές και μη κυβερνήσεις μετά τα δείγματα γραφής που δίνει ο Ντόναλντ Τραμπ με τη Βενεζουέλα αλλά και τις απειλές και προειδοποιήσεις για τη Γροιλανδία, το Ιράν, την Κούβα και το νέο δόγμα που επιβάλλει στις διεθνείς σχέσεις. Ένα δόγμα που, όπως είπε και ο ίδιος, η υπέρτατη αρχή δεν είναι το Διεθνές Δίκαιο αλλά «η ηθική του και το μυαλό του».
Αυτήν τη στιγμή, τα βλέμματα όλων είναι στραμμένα στο Ιράν, όπου ο Πρόεδρος Τραμπ έχει επανειλημμένα δεσμευθεί δημοσίως ότι θα παρέμβει εάν συνεχιστεί η άσκηση βίας εναντίον των διαδηλωτών, που ξεκίνησαν διαμαρτυρόμενοι για την οικονομική κρίση και τη σημαντική υποτίμηση του νομίσματος, όμως στην πορεία οι διαδηλώσεις εξελίχθηκαν σε ευθεία αμφισβήτηση του καθεστώτος.
Το Ιράν, όμως, των 95 εκατομμυρίων δεν είναι μια απλή περίπτωση, ούτε φυσικά μοιάζει με την περίπτωση της Βενεζουέλας. Παρά το γεγονός ότι το θεοκρατικό καθεστώς έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα μετά την επίθεση που δέχθηκε από τις αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις την άνοιξη και την εξουδετέρωση ουσιαστικά του δικτύου πληρεξουσίων που είχε αναπτύξει σε ολόκληρη την περιοχή, ξοδεύοντας δισεκατομμύρια δολάρια και αντιμετωπίζοντας συγχρόνως μια βαθιά οικονομική κρίση, αποτέλεσμα των πολυετών κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στη χώρα, παραμένει ακόμη ισχυρό.
Ελέγχοντας πλήρως, μέσω και των «Φρουρών της Επανάστασης», τον στρατό και τις επίσημες και ανεπίσημες οργανώσεις και δομές για την τήρηση της τάξης, το καθεστώς των μουλάδων έχει επίσης ισχυρά ερείσματα και στην ιρανική κοινωνία. Και όπως παρατηρούν αναλυτές που γνωρίζουν το Ιράν, οι διαδηλωτές που πλημμυρίζουν τους δρόμους των ιρανικών πόλεων διαμαρτύρονται τόσο για την οικονομική κρίση όσο και για περισσότερα δικαιώματα. Πολύ λίγοι, όμως, θα ήθελαν να ταυτιστούν με μια ξένη επέμβαση των Αμερικανών, που θα έχει και τη βοήθεια της Μοσάντ, προκειμένου να ανατραπεί το θεοκρατικό καθεστώς.
Το άλλο μεγάλο πρόβλημα είναι η απουσία ηγεσίας που θα μπορούσε να εμπνεύσει αυτό το κίνημα και να αποτελέσει την εναλλακτική πρόταση στην περίπτωση ανατροπής του καθεστώτος, καθώς ο διάδοχος του θρόνου, γιος του Σάχη, Ρεζά Παχλαβί, ούτε το κύρος διαθέτει ούτε την αποδοχή στο εσωτερικό για να μπορέσει να ηγηθεί της αντιπολίτευσης. Επίσης, οι διαδηλωτές δεν έχουν κάποια μορφή οργάνωσης ή την κάλυψη σωματείων ή εργατικών ομοσπονδιών, ενώ με τη διακοπή του internet σε όλο το Ιράν κατέστη εξαιρετικά δύσκολη η επικοινωνία και ο συντονισμός για τη διοργάνωση διαδηλώσεων σε όλες τις πόλεις της χώρας.
Στο κλίμα αυτό που έχει δημιουργηθεί, η απειλή του Προέδρου Τραμπ για παρέμβαση εναντίον του καθεστώτος προκαλεί μεγάλη ανησυχία, καθώς μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα και να ενισχύσει εκείνες τις δυνάμεις στο εσωτερικό της χώρας που επιδιώκουν, μέσω κάποιων ήπιων μεταρρυθμίσεων, την επιβίωση του καθεστώτος. Και, συγχρόνως, μια αμερικανική παρέμβαση θα ενοχοποιούσε τις χιλιάδες Ιρανούς που σήμερα διαδηλώνουν στους δρόμους και οι οποίοι θα χαρακτηρίζονταν συλλήβδην πράκτορες του εχθρού.
Οι διαδηλώσεις στο Ιράν, η απονομιμοποίηση του καθεστώτος και οι παρεμβάσεις του αμερικανού Προέδρου δημιουργούν γενικό κλίμα αποσταθεροποίησης, πολύ περισσότερο όταν είναι ορατός ο κίνδυνος το Ιράν να οδηγηθεί σε χάος. Ήδη άλλες περιφερειακές δυνάμεις αναζητούν τρόπους να τοποθετηθούν μπροστά σε αυτήν την εκκολαπτόμενη κρίση.
Η Τουρκία πρώτη απέφυγε να καταδικάσει το καθεστώς της Τεχεράνης για τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων, κατηγορώντας μάλιστα το Ισραήλ για υποκίνηση των διαδηλώσεων. Η Τουρκία, παρά τις σχέσεις της με το Ιράν, όπου μάλιστα στο παρελθόν υπήρξαν και τα σκοτεινά μονοπάτια της οικονομικής συναλλαγής απευθείας με το Προεδρικό Μέγαρο στην Άγκυρα, αντιμετωπίζει το Ιράν ως ανταγωνιστική περιφερειακή δύναμη.
Η Τουρκία βλέπει ως ευκαιρία την αποδυνάμωση του Ιράν και συγχρόνως θεωρεί ότι ένα αποσταθεροποιημένο Ιράν και ένα επιθετικό και αποθρασυμένο Ισραήλ μπορεί να τη φέρουν πιο κοντά σε δυνάμεις όπως η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος, αναβιώνοντας έτσι τα σενάρια μιας μεγάλης μουσουλμανικής συμμαχίας από το Πακιστάν και την Τουρκία μέχρι την Αίγυπτο και τη Σαουδική Αραβία. Και, φυσικά, το κενό που θα δημιουργηθεί σε αυτήν τη μεγάλη και κρίσιμη γεωγραφική ζώνη, με την κατάρρευση του Ιράν, θα καλυφθεί με ανάλογη ενίσχυση του ρόλου της Τουρκίας…
Ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δεν έκρυψε τα λόγια του την περασμένη εβδομάδα δηλώνοντας:
«Ο ισλαμικός κόσμος ξύπνησε. Δόξα τω Θεώ. Αυτή η γεωγραφία ξύπνησε από τον βαθύ ύπνο των 100 ετών. Αντιλαμβανόμαστε τι μπορούμε να κάνουμε όταν είμαστε μαζί και κινούμαστε μαζί. Πιστεύουμε πως πρέπει να ενώσουμε τις δυνάμεις μας. Με τα ζητήματα της περιοχής πρέπει να ασχολούνται οι χώρες της περιοχής, αυτό είναι το όραμα του προέδρου μας, ο οποίος είναι ο σημαιοφόρος αυτής της άποψης και τώρα βρίσκει ανταπόκριση. Και η γραμμή της εξωτερικής πολιτικής του κ. Τραμπ ουσιαστικά συμβαδίζει με αυτήν την άποψη».
Μέσα από αυτήν την προσέγγιση, όπου η Τουρκία εμφανίζεται ως εξισορροπιστική δύναμη είτε στον πόλεμο της Ουκρανίας, είτε στη Μέση Ανατολή είτε έναντι του Ιράν, η τουρκική πλευρά ελπίζει, όπως δήλωσε ο ίδιος ο κ. Φιντάν, ότι σύντομα θα υπάρξει λύση στο θέμα των κυρώσεων CAATSA, οπότε θα ανοίξει και ο δρόμος για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Αυτό, σε συνδυασμό με τα εγχώρια εξοπλιστικά προγράμματα, θα εξισορροπήσει την κατάσταση στο Αιγαίο, ακυρώνοντας ένα ποιοτικό πλεονέκτημα που έχει σήμερα η Ελλάδα.
Το μεγάλο πρόβλημα πλέον είναι ότι καμία σταθερά από όσες γνωρίσαμε και πάνω στις οποίες βασίστηκαν τις προηγούμενες δεκαετίες οι διαμορφωτές της εξωτερικής πολιτικής δεν υφίσταται πια. Οι νέες ανακατατάξεις που δρομολογούνται αμφισβητούν ακόμη και παραδοσιακές συμμαχίες.
Αυτό ευνοεί αναθεωρητικές δυνάμεις και εκείνες τις χώρες που έχουν μια εξωστρεφή και επιθετική εξωτερική πολιτική και φέρνει σε δύσκολη θέση εκείνες τις χώρες που αγωνίζονται να διατηρήσουν το status quo ακόμη και με την επίκληση του Διεθνούς Δικαίου.
Πλέον, οι προκλήσεις για την Ελλάδα είναι μεγάλες, καθώς ούτε η συμμαχία με το Ισραήλ ούτε η αδύναμη πλέον ΕΕ μπορούν να αποτελέσουν μια αποτελεσματική ασπίδα απέναντι στο νέο περιβάλλον που δημιουργείται, όπου ο αναθεωρητισμός και το δίκαιο της ισχύος αποτελούν τον κανόνα…
