Ύπαιθρος σε απόγνωση: Το μεγάλο στοίχημα της εθνικής επιβίωσης
Η στροφή προς μια οικονομία υπηρεσιών μπορεί να μας φέρνει πιο κοντά στα ευρωπαϊκά δεδομένα, όμως, η διάλυση του αγροτικού ιστού εγκυμονεί κινδύνους για τις εξαγωγές και την περιφερειακή οικονομία. Η ανάγκη για εκσυγχρονισμό των καλλιεργειών και η παροχή ουσιαστικών κινήτρων στους νέους για να μείνουν και να δημιουργήσουν στην επαρχία είναι πλέον ζήτημα εθνικής επιβίωσης, καθώς η παραγωγική απογύμνωση της ελληνικής περιφέρειας απειλεί ευθέως τη σταθερότητα της χώρας.
Συνοπτικά
- Πλήγμα από τις υπηρεσίες: Η στροφή στον τουρισμό αποδυναμώνει τον αγροτικό ιστό, τις εξαγωγές και την περιφέρεια.
- Έξυπνη γεωργία: Drones, ψηφιακοί αισθητήρες και agrivoltaics
- Αγροτική κατάρτιση: Ανάγκη για μόνιμες δομές εκπαίδευσης και ισχυρά κίνητρα
- Φοροαπαλλαγές σε νέους: Διπλασιασμός ενισχύσεων πρώτης εγκατάστασης και μηδενικός φόρος για μια πενταετία.
- Τράπεζα γης: Παραχώρηση ανεκμετάλλευτων εκτάσεων σε νέους και παροχή χαμηλότοκων αγροτικών δανείων.
- Υποδομές στην ύπαιθρο: Στελεχωμένα κέντρα υγείας, σχολεία και γρήγορο ίντερνετ για να μείνουν οι οικογένειες.
Ανακάλυψε όλες τις λεπτομέρειες παρακάτω…
Η σταδιακή απεξάρτηση της ελληνικής οικονομίας από τον πρωτογενή τομέα και η μαζική στροφή προς τις υπηρεσίες, τον τουρισμό και την εστίαση, αν και αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση, εξελίσσεται σε μια δομική απειλή για την εθνική μας σταθερότητα.
Η εγκατάλειψη της γης από τους παραγωγούς, η οποία έχει λάβει διαστάσεις χιονοστιβάδας τις τελευταίες δεκαετίες, στερεί από την ελληνική περιφέρεια τον πιο ζωτικό της πνεύμονα. Όταν ο αγροτικός ιστός διαλύεται, το πλήγμα δεν περιορίζεται μόνο στους ίδιους τους αγρότες· μετακυλίεται άμεσα στο εμπορικό ισοζύγιο της χώρας. Οι εξαγωγές ποιοτικών ελληνικών αγροτικών προϊόντων, που αποτελούσαν διαχρονικά ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί στις διεθνείς αγορές, συρρικνώνονται, με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι εισαγωγές ακόμη και για βασικά είδη διατροφής.
Παράλληλα, η οικονομική αιμορραγία της επαρχίας οδηγεί σε μια μόνιμη κοινωνική και δημογραφική ερήμωση. Οι τοπικές κοινωνίες μαραζώνουν, τα χωριά αδειάζουν και το εργατικό δυναμικό συγκεντρώνεται στα μεγάλα αστικά κέντρα ή αναζητά ένα καλύτερο μέλλον στο εξωτερικό. Για να αναστραφεί αυτή η δραματική πορεία, δεν αρκούν πλέον οι προσωρινές επιδοτήσεις και τα ημίμετρα. Απαιτείται ένα ολοκληρωμένο, εθνικό στρατηικό σχέδιο που θα εστιάζει σε δύο κεντρικούς και αλληλένδετους πυλώνες: στον ριζικό τεχνολογικό εκσυγχρονισμό της παραγωγικής διαδικασίας και στη θεσμοθέτηση τολμηρών, μόνιμων κινήτρων για την προσέλκυση και παραμονή της νέας γενιάς στην ύπαιθρο.
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της παραγωγής και ο εκσυγχρονισμός των καλλιεργειών
Η παραδοσιακή γεωργία, όπως την γνωρίζαμε, δεν είναι πλέον βιώσιμη υπό τις παρούσες κλιματικές και οικονομικές συνθήκες. Ο εκσυγχρονισμός των καλλιεργειών αποτελεί το πρώτο και πιο κρίσιμο βήμα για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων. Αυτό μεταφράζεται στην άμεση εισαγωγή των τεχνολογιών της «έξυπνης γεωργίας» (smart farming). Η χρήση ψηφιακών εργαλείων, όπως οι αισθητήρες εδάφους, τα drones και τα συστήματα δορυφορικής παρακολούθησης, επιτρέπει τον ακριβή έλεγχο των καλλιεργειών. Με τον τρόπο αυτό, οι παραγωγοί μπορούν να βελτιστοποιήσουν τη χρήση του νερού, να μειώσουν το κόστος των λιπασμάτων και των φαρμάκων και να προβλέψουν έγκαιρα τις ασθένειες, ελαχιστοποιώντας τις απώλειες.
Επιπλέον, η κλιματική κρίση επιβάλλει την άμεση αναβάθμιση των υποδομών άρδευσης. Η εγκατάσταση σύγχρονων, κλειστών και αυτοματοποιημένων συστημάτων ποτίσματος είναι απαραίτητη για την εξοικονόμηση των υδάτινων πόρων. Ταυτόχρονα, η πολιτεία οφείλει να χρηματοδοτήσει τη στροφή προς ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις, όπως η τοποθέτηση φωτοβολταϊκών συστημάτων για τις ανάγκες των γεωτρήσεων (agrivoltaics). Η μείωση του κόστους παραγωγής, μέσω της ενέργειας και της τεχνολογίας, είναι ο μόνος τρόπος για να γίνουν τα ελληνικά προϊόντα ανταγωνιστικά διεθνώς και να εξασφαλίσουν ένα αξιοπρεπές εισόδημα στον παραγωγό.
Τέλος, ο εκσυγχρονισμός περνά μέσα από την εκπαίδευση και την οργάνωση. Είναι αναγκαία η δημιουργία μόνιμων δομών αγροτικής εκπαίδευσης και συμβουλευτικής σε κάθε περιφέρεια. Οι αγρότες πρέπει να καθοδηγούνται επιστημονικά για το ποιες καλλιέργειες ταιριάζουν στο μικροκλίμα της περιοχής τους και ποιες έχουν υψηλή ζήτηση στις διεθνείς αγορές, ξεφεύγοντας από το ξεπερασμένο μοντέλο των μονοκαλλιεργειών. Παράλληλα, πρέπει να δοθούν ισχυρά φορολογικά πλεονεκτήματα για τη δημιουργία υγιών, σύγχρονων συνεργατικών σχημάτων και συνεταιρισμών, ώστε οι παραγωγοί να αποκτούν ισχυρή διαπραγματευτική δύναμη απέναντι στους μεσάζοντες και τις μεγάλες αλυσίδες διανομής.
Ουσιαστικά κίνητρα για την επιστροφή και τη δημιουργία των νέων στην επαρχία
Κανένας τεχνολογικός εκσυγχρονισμός δεν μπορεί να αποδώσει εάν δεν υπάρχουν άνθρωποι να τον εφαρμόσουν. Η ανανέωση του ηλικιακού χάρτη της ελληνικής υπαίθρου αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση. Για να πειστούν οι νέοι να μείνουν και να επενδύσουν στην επαρχία, τα κίνητρα πρέπει να είναι βαθιά, μόνιμα και να αγγίζουν κάθε πτυχή της επαγγελματικής και κοινωνικής τους ζωής. Πρώτον, απαιτείται μια ριζική αναθεώρηση των προγραμμάτων «Νέων Αγροτών». Οι οικονομικές ενισχύσεις πρώτης εγκατάστασης πρέπει να διπλασιαστούν και να συνδεθούν με μακροχρόνιες φορολογικές απαλλαγές (π.χ. μηδενικός φόρος εισοδήματος για την πρώτη πενταετία και εξαιρετικά χαμηλοί συντελεστές στη συνέχεια).
Δεύτερον, το κράτος πρέπει να διευκολύνει την πρόσβαση στη γη και στα κεφάλαια κίνησης. Η δημιουργία μιας «Ψηφιακής Τράπεζας Γης», όπου θα καταγράφονται όλες οι σχολαστικές ή δημόσιες ανεκμετάλλευτες εκτάσεις και θα παραχωρούνται με συμβολικό τίμημα σε νέους παραγωγούς, θα έλυνε το τεράστιο πρόβλημα της έλλειψης κλήρου. Παράλληλα, είναι απαραίτητη η παροχή χαμηλότοκων ή εγγυημένων από το δημόσιο «αγροτικών δανείων» για την αγορά σύγχρονου εξοπλισμού, καθώς η έλλειψη ρευστότητας αποτελεί σήμερα το μεγαλύτερο ανάχωμα για κάθε νέο ξεκίνημα.
Τρίτον, και ίσως σημαντικότερο, η παροχή κινήτρων δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο χωράφι, αλλά να επεκτείνεται και στην ποιότητα ζωής. Ένας νέος άνθρωπος, μια νέα οικογένεια, δεν θα εγκαστασταθεί στην επαρχία εάν δεν αισθάνεται ασφάλεια. Αυτό σημαίνει ότι η πολιτεία πρέπει να εγγυηθεί την άμεση αναβάθμιση των περιφερειακών υποδομών: σύγχρονα και στελεχωμένα κέντρα υγείας, ποιοτικά σχολεία, γρήγορο ίντερνετ σε κάθε γωνιά της χώρας και αναπτυγμένα συγκοινωνιακά δίκτυα. Αν η επαρχία δεν προσφέρει τις βασικές κοινωνικές παροχές, η φυγή των νέων θα συνεχιστεί. Η στήριξη της αγροτικής οικονομίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη στήριξη της ίδιας της ζωής στην ύπαιθρο. Μόνο μέσα από ένα τέτοιο πλέγμα στοχευμένων παρεμβάσεων, ο πρωτογενής τομέας θα πάψει να θεωρείται λύση ανάγκης και θα μετατραπεί σε μια δυναμική, ελκυστική και κερδοφόρα επιχειρηματική δραστηριότητα για το μέλλον.
