Β. Ζωγράφος: Η καταστροφή σε πραγματικό χρόνο και το κράτος σε χρόνο γραφειοκρατίας
Του
ΒΑΣΙΛΗ ΖΩΓΡΑΦΟΥ
Διευθύνοντος Συμβούλου της Vision Labs R&D Team,
Υποψήφιου Διδάκτορος Επιστήμης Πληροφορικής και Δεδομένων,
BSc (Hons).CS, MBA.IB, MSc.DS, PhD.C.
[email protected]
Η κρατική ανταπόκριση ύστερα από μια φυσική καταστροφή αποτελεί την αυστηρότερη δοκιμασία διοικητικής επάρκειας, θεσμικής ετοιμότητας και τεχνολογικής ωριμότητας. Ο πολίτης που έχει χάσει την περιουσία του δεν ενδιαφέρεται για τον αριθμό των ψηφιακών εφαρμογών, τις κυβερνητικές παρουσιάσεις περί διαλειτουργικότητας ή την επικοινωνιακή αυτοπροβολή του ψηφιακού μετασχηματισμού. Αξιολογεί το κράτος με ένα πολύ πιο αμείλικτο κριτήριο, τον χρόνο που μεσολαβεί ανάμεσα στην καταστροφή και στην πραγματική αποκατάσταση. Το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας για τη στεγαστική αρωγή αποτελεί αναμφίβολα βήμα εκσυγχρονισμού, συγχρόνως, όμως, συνιστά έμμεση ομολογία της πολυετούς διοικητικής ανεπάρκειας που προηγήθηκε.
Η μεταφορά των διαδικασιών στο πληροφοριακό σύστημα e-Άδειες, η διασύνδεση δημόσιων υπηρεσιών, η αξιοποίηση πιστοποιημένων ελεγκτών δόμησης, η ηλεκτρονική παρακολούθηση των αιτημάτων και η διεύρυνση των δικαιούχων επιχειρούν να αντιμετωπίσουν ένα σύστημα επί χρόνια εγκλωβισμένο σε έντυπους φακέλους, επαναλαμβανόμενες πιστοποιήσεις, κατακερματισμένες αρμοδιότητες και εξαντλητικούς χρόνους διεκπεραίωσης. Το υπουργείο αναγνωρίζει ως βασικές παθογένειες τις καθυστερήσεις, τη δυσχέρεια παρακολούθησης των αιτήσεων και την πολυπλοκότητα της υφιστάμενης διαδικασίας. Η παραδοχή γεννά ένα αναπόφευκτο ερώτημα: Γιατί χρειάστηκε να φτάσουμε στο 2026 για να θεωρηθεί αυτονόητη η ψηφιακή διαχείριση της κρατικής αρωγής σε μια χώρα με διαχρονική έκθεση σε σεισμούς, πυρκαγιές, πλημμύρες και ακραία καιρικά φαινόμενα;
Η ηλεκτρονική υποβολή αίτησης δεν συνιστά ψηφιακό μετασχηματισμό. Η ουσιαστική ψηφιακή διακυβέρνηση προϋποθέτει ανασχεδιασμό της διοικητικής αλυσίδας, εξάλειψη περιττών σταδίων, αυτοματοποιημένες διασταυρώσεις, προληπτική άντληση δεδομένων, σαφή καταλογισμό ευθύνης και δραστική συρρίκνωση του χρόνου μέχρι την καταβολή της ενίσχυσης. Εάν ο έντυπος φάκελος αντικατασταθεί από ψηφιακό, αλλά πίσω από την οθόνη επιβιώσουν οι ίδιες υπηρεσιακές αγκυλώσεις, τότε το κράτος δεν μετασχηματίστηκε. Απλώς απέκτησε αποτελεσματικότερο τρόπο ψηφιακής αναπαραγωγής της δυσλειτουργίας του.
Η επανάληψη των ακραίων φαινομένων καθιστά την ταχεία αποτίμηση και αποκατάσταση προβλέψιμη διοικητική ανάγκη. Η ύπαρξη πολυετών εκκρεμοτήτων, κατακερματισμένων διαδικασιών και χειρόγραφων διοικητικών διαδρομών δεν μπορεί να αποδίδεται διαρκώς στην έκτακτη φύση των καταστροφών. Όταν το έκτακτο επαναλαμβάνεται, μετατρέπεται σε προβλέψιμο αντικείμενο δημόσιας πολιτικής. Η καθυστέρηση παύει να αποτελεί ατυχές διοικητικό συμβάν και μετατρέπεται σε ένδειξη ανεπαρκούς θεσμικής προετοιμασίας.
Μεγαλύτερη αντίφαση προκύπτει από τον τεράστιο όγκο πληροφοριών που διαθέτει το Ελληνικό Δημόσιο. Η ΑΑΔΕ γνωρίζει την περιουσιακή κατάσταση μέσω του Ε9. Το Κτηματολόγιο διαθέτει ιδιοκτησιακές και γεωχωρικές πληροφορίες. Τα συστήματα πολεοδομικού σχεδιασμού και το e-Άδειες συγκεντρώνουν δεδομένα για τα κτίρια. Οι δήμοι διαθέτουν συμπληρωματικές πληροφορίες, ενώ η Πολιτική Προστασία μπορεί να αξιοποιεί γεωχωρικές αποτυπώσεις και δεδομένα καταστροφών. Η διοίκηση κατέχει σημαντικό τμήμα της πληροφορίας που ζητά εκ νέου από τον πληγέντα. Η συλλογή πληροφοριών είναι πλεονάζουσα, αλλά απαιτεί από τον πολίτη να λειτουργεί ως αγγελιοφόρος μεταξύ των πληροφοριακών συστημάτων.
Το κράτος θα αντιστοιχίζει γεωχωρικά τις επηρεασμένες ιδιοκτησίες, θα διασταυρώνει αυτοματοποιημένα τα διαθέσιμα στοιχεία, θα ενσωματώνει τα αποτελέσματα των αυτοψιών στον ψηφιακό φάκελο και θα προετοιμάζει την αρχική εκτίμηση δικαιώματος χωρίς επαναλαμβανόμενη προσκόμιση πληροφοριών. Η ανθρώπινη παρέμβαση θα επικεντρωνόταν στις αμφισβητούμενες, ελλιπείς ή σύνθετες περιπτώσεις. Η διοικητική φιλοσοφία θα μετατοπιζόταν έτσι από το «κάνε αίτηση και απόδειξέ μου ότι δικαιούσαι» στο «το κράτος διαθέτει ενδείξεις ότι δικαιούσαι, επιβεβαίωσε ή διόρθωσε τα στοιχεία σου».
Η αντιμετώπιση προβλημάτων συνιδιοκτησίας, κληρονομικής διαδοχής και παλαιότερων εκκρεμοτήτων αναγνωρίζει ότι ο διοικητικός φορμαλισμός μπορεί να καταστεί κοινωνικά παράλογος όταν εφαρμόζεται μηχανικά σε ανθρώπους που βρίσκονται σε κατάσταση ανάγκης. Το υπουργείο επιχειρεί να διορθώσει πραγματικές δυσλειτουργίες. Η μεταρρύθμιση θα εξαλείψει τις γενεσιουργές αιτίες ή απλώς θα επιταχύνει τη διαχείριση των συνεπειών τους.
Η διαλειτουργικότητα δεν πρέπει να μετατραπεί σε διοικητικό αυτοματισμό χωρίς δικλείδες. Λανθασμένη εγγραφή στο Ε9, μη ολοκληρωμένη κληρονομική διαδικασία, ιδιοκτησιακή διαφορά ή ασυμφωνία μεταξύ μητρώων δεν μπορεί να οδηγεί σε απόρριψη. Η ψηφιακή διοίκηση χρειάζεται πλήρη ιχνηλασιμότητα, ανθρώπινη επανεξέταση, αιτιολογημένη απόφαση και δυνατότητα αποτελεσματικής διόρθωσης. Διαφορετικά, η παραδοσιακή γραφειοκρατική αυθαιρεσία κινδυνεύει να αντικατασταθεί από αλγοριθμικό διοικητικό φορμαλισμό, ταχύτερο αλλά όχι δικαιότερο.
Το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας αντιμετωπίζει μέγιστη πρόκληση από την ψηφιοποίηση των αιτήσεων. Χρειάζεται να αποδείξει ότι μπορεί να μετασχηματίσει την κρατική αρωγή από κατακερματισμένη διοικητική διαδικασία σε ενιαία πληροφοριακή αλυσίδα αποκατάστασης, από την αποτύπωση της καταστροφής μέχρι την αυτοψία, την αναγνώριση του δικαιούχου, τον έλεγχο, την οικονομική ενίσχυση και την τελική αποκατάσταση. Η διαλειτουργικότητα θα αποκτήσει κοινωνικό περιεχόμενο και η τεχνολογία θα πάψει να αποτελεί διακοσμητικό στοιχείο κυβερνητικής αυτοπροβολής.
Η αποτυχία του ψηφιακού κράτους βρίσκεται στην αδυναμία μετατροπής της πληροφορίας σε άμεση κρατική δράση. Ένα κράτος με δεκάδες μητρώα, γεωχωρικά συστήματα, φορολογικές βάσεις, ψηφιακές άδειες και μηχανισμούς διαλειτουργικότητας δεν δικαιούται να αντιμετωπίζει τον πληγέντα ως διοικητικό ερευνητή της καταστροφής του. Η επιτυχία του νέου νομοσχεδίου δεν θα κριθεί από τον αριθμό των ηλεκτρονικών αιτήσεων ούτε από την κατάργηση μερικών εγγράφων, αλλά από τη διαχείριση του πολίτη ώστε να μη χρειαστεί να ανακατασκευάσει γραφειοκρατικά την πραγματικότητα που ήδη γνωρίζει.
