Περιορισμένη η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης στη χώρα μας
ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΩΝ
–Κατά κανόνα, δεν υλοποιούνται αποφάσεις που είναι κόντρα στα κυβερνητικά συμφέροντα, ενώ το 15% των συμμετεχόντων στην έρευνα έχει διαπιστώσει δωροδοκίες δικαστών
Φοβερά πράγματα αποκαλύπτουν οι έλληνες δικαστές, σύμφωνα με την έρευνα του Ευρωπαϊκού Δικτύου Δικαστικών Συμβουλίων, που πραγματοποιήθηκε το πρώτο τρίμηνο του έτους που διανύουμε και δόθηκε προχθές στη δημοσιότητα.
Σύμφωνα με την έρευνα, η Δικαιοσύνη στη χώρα μας βρίσκεται στη μέση περίπου της κλίμακας ως προς την ανεξαρτησία της, αφού με άριστα το 10 τη βαθμολόγησαν με 5,6. Δηλαδή, οι έλληνες δικαστικοί λειτουργοί θεωρούν ότι η… μισή σχεδόν διαδικασία απονομής Δικαιοσύνης είναι ελεγχόμενη, αν όχι καθοδηγούμενη.
Οι ίδιοι δικαστές, σε ποσοστό 15%, αποκαλύπτουν όμως πως έχουν διαπιστώσει ότι συνάδελφοί τους έχουν χρηματισθεί για να εκδώσουν συγκεκριμένες αποφάσεις που τους έχουν υπαγορευθεί, ενώ το 40% υποστήριξε ότι αποφάσεις που ήταν κόντρα στα συμφέροντα της κυβέρνησης δεν υλοποιήθηκαν ποτέ.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε μεταξύ των δικαστών των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών και φέτος είναι η πέμπτη χρόνια που έγινε.
Συνολικά, συμμετείχαν 19.136 δικαστές από 32 δικαστικές αρχές σε 30 χώρες, ενώ η Ελλάδα ανήκει στις χώρες με υψηλή συμμετοχή στην έρευνα. Μεταξύ των ευρημάτων της έρευνας, αξίζουν να σημειωθούν τα ακόλουθα, που αφορούν την ανεξαρτησία της Ελληνικής Δικαιοσύνης:
Στη γενική αντίληψη της ανεξαρτησίας είχαμε τα εξής ευρήματα. Η ανεξαρτησία του Αρείου Πάγου συγκέντρωσε βαθμολογία 5,6 (σε κλίμακα 0 – 10, όπου 0 σημαίνει «καθόλου ανεξαρτησία» και 10 σημαίνει «υψηλότερος δυνατός βαθμός ανεξαρτησίας»), ενώ η ανεξαρτησία του Συμβουλίου της Επικρατείας συγκέντρωσε βαθμολογία 8,1. Όσον αφορά την ύπαρξη μηχανισμών για την προστασία της ανεξαρτησίας στον Άρειο Πάγο, το 26% των ερωτηθέντων δικαστών απάντησε θετικά, το 39% απάντησε ότι δεν είναι σίγουρο και το 35% απάντησε αρνητικά.
Αντίστοιχα, όσον αφορά την ύπαρξη μηχανισμών για την προστασία της ανεξαρτησίας στο Συμβούλιο της Επικρατείας, το 59% απάντησε θετικά, το 29% απάντησε ότι δεν είναι σίγουρο και το 12% απάντησε αρνητικά. Ως προς την εφαρμογή των δικαστικών αποφάσεων: Στην ερώτηση για το αν την τελευταία τριετία οι αποφάσεις που ήταν αντίθετες με τα συμφέροντα της κυβέρνησης εφαρμόζονταν συνήθως στην Ελλάδα, σχεδόν το 40% των ερωτηθέντων ελλήνων δικαστών απάντησε αρνητικά, ενώ σχεδόν το 20% απάντησε θετικά. Όσον αφορά την ανεξαρτησία σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, πάνω από το 50% των δικαστών απάντησε πως η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης στην Ελλάδα ενισχύεται από το γεγονός ότι αποτελεί μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αξιοσημείωτο είναι ότι το 15% των ερωτηθέντων ελλήνων δικαστών δήλωσε πως, κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων ετών, μεμονωμένοι δικαστές δέχθηκαν δωροδοκίες ή συμμετείχαν σε άλλες μορφές διαφθοράς, ως κίνητρο για να αποφανθούν για υποθέσεις με συγκεκριμένο τρόπο.
Επίσης, το 17% των δικαστών δήλωσε ότι, κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων ετών, ορισμένες υποθέσεις κατανεμήθηκαν σε δικαστές διαφορετικά από τους καθιερωμένους κανόνες ή διαδικασίες, προκειμένου να επηρεαστεί η έκβαση της συγκεκριμένης υπόθεσης, ενώ το 40% των δικαστών δήλωσε πως οι αποφάσεις ή οι ενέργειες μεμονωμένων δικαστών έχουν, κατά την τελευταία τριετία, επηρεαστεί άμεσα από τις πραγματικές ή αναμενόμενες ενέργειες των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, καταλαμβάνοντας την τέταρτη θέση στην Ευρώπη. Όσον αφορά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το ποσοστό είναι μικρότερο (κάτω από 30%).
Εξάλλου, το 10% των δικαστών δήλωσε ότι έχει υποβληθεί σε πειθαρχική διαδικασία λόγω ουσιαστικής του κρίσης σε υπόθεση, ενώ το 37% των δικαστών θεωρεί ότι τα τελευταία τρία έτη έχουν προαχθεί στον ΑΠ δικαστές με κριτήρια άλλα από αυτά της προηγούμενης εμπειρίας και ικανότητάς τους, καταλαμβάνοντας την τρίτη θέση στην Ευρώπη. Παράλληλα, ένα 28% των δικαστών θεωρεί ότι τα τελευταία τρία έτη έχουν προαχθεί δικαστές με κριτήρια άλλα από αυτά της προηγούμενης εμπειρίας και ικανότητάς τους. Πάνω από το 40% δήλωσε ότι οι αλλαγές που συνέβησαν στις συνθήκες εργασίας τους σε σχέση με τον όγκο των υποθέσεων επηρέασαν άμεσα την ανεξαρτησία του, ενώ το 10% δήλωσε πως η ανεξαρτησία του επηρεάζεται από συμπεριφορές στην εργασία (συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής παρενόχλησης και των διακρίσεων).
Το 12% των δικαστών πολιτικής και ποινικής δικαιοσύνης θεωρεί ότι ο ΑΠ δεν σέβεται την ανεξαρτησία του. Γενικά, σημειώθηκε μείωση ως προς την αντιλαμβανόμενη ανεξαρτησία στην Ελλάδα (κυρίως πολιτικά και ποινικά δικαστήρια), σε σχέση με την πρώτη έρευνα.
Συνολικά, τα κύρια ευρήματα της έρευνας είναι τα ακόλουθα:
1. Οι δικαστές αξιολογούν γενικά θετικά την ανεξαρτησία τους. Σε μια 10βάθμια κλίμακα, οι δικαστές αξιολογούν την ανεξαρτησία των δικαστών στη χώρα τους κατά μέσο όρο μεταξύ 5,9 και 9,8, με τη χαμηλότερη βαθμολογία για την Ουκρανία, ακολουθούμενη από το Μαυροβούνιο (6,8), την Ουγγαρία (7), τη Βουλγαρία και τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη (και οι δύο 7,1). Οι βαθμολογίες δέκα δικαστηρίων είναι 9 ή υψηλότερες. Οι ερωτηθέντες βαθμολογούν την προσωπική ανεξαρτησία τους ακόμη υψηλότερα, μεταξύ 6,8 και 9,9. Συμφώνως με τη θετική αξιολόγηση της ανεξαρτησίας τους, λίγοι δικαστές αναφέρουν ακατάλληλες πιέσεις με σκοπό τον επηρεασμό των δικαστικών αποφάσεων.
2. Από το 2015, όταν πραγματοποιήθηκε η πρώτη έρευνα, η ανεξαρτησία βελτιώθηκε σταδιακά στον μέσο όρο, για όλους τους δικαστές μαζί. Ωστόσο, η τάση αυτή ανακόπτεται στην παρούσα έρευνα, όπου, ανάλογα με το κριτήριο, η μέση βαθμολογία σε όλες τις χώρες παρέμεινε η ίδια ή μειώθηκε κάπως από την προηγούμενη έρευνα. Με βάση την εμπειρία των δικαστών που εργάζονται για πολλά χρόνια, η ανεξαρτησία έχει βελτιωθεί για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
3. Εξετάζοντας τις δικαστικές αρχές ξεχωριστά, στις περισσότερες από αυτές η αντιλαμβανόμενη ανεξαρτησία παρέμεινε υψηλή ή βελτιώθηκε από την πρώτη έρευνα. Ωστόσο, σε ορισμένα δικαστήρια οι ερωτηθέντες βλέπουν μείωση. Αυτό συμβαίνει στην Ουγγαρία, η οποία συμμετείχε για πρώτη φορά το 2019, αλλά και στο Μαυροβούνιο και στην Ελλάδα (κυρίως πολιτικά και ποινικά δικαστήρια) σημειώθηκαν μειώσεις και σε μικρότερο βαθμό στη Σλοβενία. Στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη η βαθμολογία ανεξαρτησίας παραμένει σταθερά σε χαμηλό επίπεδο.
4. Οι δικαστές αξιολογούν την ανεξαρτησία των συμβουλίων για τη Δικαιοσύνη, κατά μέσο όρο ανά χώρα, μεταξύ 3,4 και 9,7. Τα συμβούλια της Ισπανίας και της Βουλγαρίας λαμβάνουν πολύ χαμηλή βαθμολογία, ενώ οι βαθμολογίες για την Ουγγαρία, την Ουκρανία και τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη είναι χαμηλές. Βαθμολογίες άνω του 8 συναντώνται στη Φινλανδία, στην Ιρλανδία, στη Ρουμανία και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η ύπαρξη ενός συμβουλίου δεν αρκεί για να εγγυηθεί την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης. Αυτή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ρυθμίσεις, για παράδειγμα, όσον αφορά τον διορισμό των μελών ενός συμβουλίου, αλλά εξαρτάται επίσης από τον τρόπο με τον οποίο ενεργούν μόλις εκλεγούν ή διοριστούν ως μέλη του συμβουλίου.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
