Η Βενεζουέλα, σύμβολο μιας νέας διεθνούς αταξίας
Γράφει ο
ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΝΕΑΡΧΟΥ
Πρέσβυς ε.τ.
Η απαράδεκτη Αμερικανική επέμβαση στο Καράκας και η απαγωγή του νόμιμου Προέδρου της χώρας και της συζύγου του δημιουργεί ένα προηγούμενο που καταλύει κάθε έννοια διεθνούς δικαίου. Πλήττει επίσης τους διεθνείς θεσμούς που ανεδύθηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ως πλαίσιο διεθνούς συνεργασίας, σεβασμού της ανεξαρτησίας και της κυριαρχίας κάθε κράτους και διασφαλίσεως της παγκόσμιας ειρήνης.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση προβάλλεται ο προσχηματικός ισχυρισμός του δικτάτορα και της ναρκοτρομοκρατίας. Το τελευταίο χρησιμοποιήθηκε από τον Αμερικανό Πρόεδρο και ως επιχείρημα έναντι του Κογκρέσου, το οποίο κανονικά πρέπει να ενημερώνεται από την εκτελεστική εξουσία, εκ των προτέρων, και να παρέχει την έγκρισή του για οποιαδήποτε κήρυξη πολέμου ή ανάληψη πολεμικής δράσεως. Ο Αμερικανός Πρόεδρος ισχυρίζεται ότι ενήργησε νομίμως, εφόσον δεν προέβη σε οποιαδήποτε κήρυξη πολέμου, αλλά ανέλαβε μια περιορισμένη στρατιωτική δράση, στο πλαίσιο του αγώνα κατά της ναρκοτρομοκρατίας, στην οποία εμπλέκει τον Πρόεδρο της Βενεζουέλας και τη σύζυγό του.
Η άλλη κατηγορία του δικτάτορα είναι γενικής χρήσεως και χρησιμοποιείται κατά κόρον και καταχρηστικά από την Αμερικανική εξουσία ως φύλλο συκής για την απόκρυψη των πραγματικών της στόχων, που δεν είναι άλλοι από απροκάλυπτα γεωστρατηγικά και οικονομικά συμφέροντα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, τα συμφέροντα που βρίσκονται στο επίκεντρο είναι τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου που έχει η Βενεζουέλα και η επαναβεβαίωση του λεγομένου δόγματος Μονρόε.
Το δόγμα Μονρόε διατυπώθηκε το 1823 από τον ομώνυμο Αμερικανό Πρόεδρο και στρεφόταν κατά οποιασδήποτε επεμβάσεως Ευρωπαϊκών δυνάμεων στην Αμερικανική ήπειρο. Η επαναβεβαίωση του σήμερα στρέφεται προφανώς εναντίον όλων των ξένων δυνάμεων που επιδιώκουν να έχουν παρουσία και επιρροή στην Αμερικανική ήπειρο. Ειδικότερα, στρέφεται κατά της Κίνας, που υπολαμβάνεται, μέσα στο σημερινό διεθνές πλαίσιο, ως ο κύριος ανταγωνιστής και αντίπαλος των ΗΠΑ. Η Κίνα είχε αναπτύξει σημαντική συνεργασία με το καθεστώς Μαδούρο, επενδύοντας στη Βενεζουέλα, στην εξόρυξη κυρίως πετρελαίου 60 δισ. δολαρίων.
Στρέφεται επίσης εναντίον της Ρωσίας, που είχε συνεργασία με τη Βενεζουέλα, η οποία στήριζε με προμήθειες πετρελαίου την Κούβα. Ο Αμερικανός Πρόεδρος κατέστησε σαφές ότι η κατάσταση αυτή δεν θα συνεχισθεί και προέβλεψε κατάρρευση της Κούβας χωρίς τις δωρεάν προμήθειες πετρελαίου από τη Βενεζουέλα. Η Ρωσία θα πρέπει να επωμισθεί πάλι το βάρος των προμηθειών πετρελαίου προς τη μακρινή Κούβα, αν θέλει να μη δει να καταρρέει το καθεστώς της φιλικής αυτής χώρας, κάτω από το βάρος των οικονομικών της προβλημάτων.
Η επαναβεβαίωση του δόγματος Μονρόε πλήττει επίσης Ευρωπαϊκές χώρες, που έχουν ιδιαίτερους πολιτιστικούς και οικονομικούς δεσμούς με τη Λατινική Αμερική, όπως, κατά πρώτο λόγο, η Ισπανία και, κατά δεύτερο λόγο, η Πορτογαλία, αλλά και συνολικά την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η τελευταία επιδιώκει στενούς οικονομικούς δεσμούς με την περιοχή αυτή του κόσμου και επίκειται η υπογραφή συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου με τις χώρες του λεγόμενου Mercosur, παρά τις σφοδρές διαμαρτυρίες και αντιδράσεις των Ευρωπαίων αγροτών.
Τι θα γίνει περαιτέρω με τη Βενεζουέλα, μετά τη σύλληψη και την παραπομπή σε δίκη στις ΗΠΑ του Προέδρου της Μαδούρο; Οι ΗΠΑ, θέλοντας να καλλιεργήσουν την εντύπωση ότι η παρέμβασή τους ήταν περιορισμένη και είχε στόχο τη ναρκοτρομοκρατία, απέφυγαν να αποβιβάσουν στη χώρα μεγάλες δυνάμεις και να προχωρήσουν σε κατάληψή της. Η Βενεζουέλα είναι άλλωστε μεγάλη χώρα 30 εκατ. κατοίκων. Δέχθηκαν την ανάληψη της εξουσίας από την Αντιπρόεδρο Ροντρίγκες. Όταν όμως η τελευταία κατήγγειλε ευθέως την Αμερικανική επέμβαση, δέχθηκε απροκάλυπτα απειλές ότι μπορεί να έχει χειρότερη τύχη από τον Μαδούρο.
Η Αμερικανική πλευρά κατέστησε σαφές ότι αυτή κυβερνά τη Βενεζουέλα και ότι η νέα Πρόεδρος δεν έχει άλλη επιλογή από τη συνεργασία με την απαιτητική υπερδύναμη. Η Ροντρίγκες διόρθωσε τη ρητορική της, προσπαθώντας να βρει κάποιο modus vivendi με τις ΗΠΑ, αλλά αυτό δεν είναι εύκολο, γιατί οι τελευταίες απαιτούν τον πλήρη έλεγχο της χώρας και την παράδοση σε Αμερικανικές εταιρείες του ελέγχου των πετρελαϊκών αποθεμάτων της Βενεζουέλας. Ο εύκολος τρόπος των Αμερικανών για τον στιγματισμό και την εξουδετέρωση κάθε επικίνδυνου αντιπάλου είναι η προσθήκη του ονόματός του στον κατάλογο των κατηγορουμένων για ναρκοτρομοκρατία. Ήδη, έχει προστεθεί στον κατάλογο και το όνομα του γιου του Μαδούρο, ο οποίος κινητοποιήθηκε κατά της Αμερικανικής επεμβάσεως.
Οι αντιδράσεις κατά της απαγωγής Μαδούρο σ’ όλο τον κόσμο ήταν σφοδρές. Πέντε Λατινο-Αμερικανικές χώρες συνυπέγραψαν με την Ισπανία, που είναι η παλαιά αποικιακή μητρόπολη, διακήρυξη καταδίκης της Αμερικανικής επεμβάσεως. Οι αντιδράσεις στις άλλες Ευρωπαϊκές χώρες ήταν έντονες, στο επίπεδο όμως της κοινής γνώμης. Οι κυβερνήσεις έθεσαν τον τόνο στη «δικτατορική» υφή του καθεστώτος Μαδούρο και ζήτησαν μια δημοκρατική μετάβαση στη Βενεζουέλα. Από τις μεγάλες χώρες, μόνο ο Γάλλος Πρόεδρος έκανε επικριτική αναφορά στην Αμερικανική επέμβαση, λέγοντας ότι η Γαλλία δεν συμφωνεί ούτε με τον τρόπο επεμβάσεως ούτε με τον σκοπό.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος, αντιθέτως, προέβαλε, στη δημόσια υποστήριξη της επεμβάσεως, τη γρήγορη αποτελεσματική και καθόλου αιματηρή, τουλάχιστον για την Αμερικανική πλευρά, μέθοδο επεμβάσεως, αντιπαραθέτοντάς την στην αιματηρότατη περιπέτεια της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Η διαφορά βρίσκεται, βεβαίως, στο γεγονός ότι οι ΗΠΑ είχαν να αντιμετωπίσουν στη Βενεζουέλα μια απομονωμένη τριτοκοσμική χώρα, ενώ η Ρωσία αντιμετωπίζει στην Ουκρανία τη συνασπισμένη Ευρωπαϊκή ισχύ και μέρος της Αμερικανικής ισχύος. Η Ρωσία και η Κίνα, δύο σύμμαχες χώρες της Βενεζουέλας, αντέδρασαν έντονα, αλλά δεν μπορούσαν, σε πρακτικό επίπεδο, να παράσχουν οποιαδήποτε σημαντική στήριξη. Η Ρωσία είναι καθηλωμένη στον πόλεμο της Ουκρανίας και δεν έχει πολλά περιθώρια περιπετειών στην άλλη άκρη του κόσμου, την ίδια στιγμή που προσπαθεί να συντηρήσει την Αμερικανική διαφοροποίηση από την κοινή Ευρωπαϊκή θέση στο Ουκρανικό. Η Κίνα είναι πολύ προσεκτική στην ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων στο εξωτερικό και στην ανάληψη υπερπόντιων στρατιωτικών επιχειρήσεων μακριά από το έδαφός της.
Τι θα γίνει στη συνέχεια στη Βενεζουέλα, είναι ένα ανοικτό ερώτημα. Το ερώτημα αυτό επιτείνεται από τις δηλώσεις και τις απειλές του Αμερικανού Προέδρου ότι το πρότυπο της επεμβάσεως στη Βενεζουέλα μπορεί να εφαρμοσθεί και εναντίον άλλων χωρών, κατά πρώτο λόγο της Κολομβίας, που συνδέεται με το εμπόριο ναρκωτικών, αλλά και του Μεξικού, που είναι η κύρια πύλη για την είσοδο των ναρκωτικών στις ΗΠΑ.
Ο Πρόεδρος της Κολομβίας ύψωσε σθεναρά τον τόνο κατά της Αμερικανικής επεμβάσεως στη Βενεζουέλα και είναι ενδεχόμενος στόχος μιας παρόμοιας Αμερικανικής ενέργειας. Η χώρα όμως αυτή έχει από δεκαετίες ένα ενδημικό αντάρτικο, το οποίο θα μπορούσε να αναζωπυρωθεί από μια Αμερικανική ενέργεια και να εξαπλωθεί και στη γειτονική Βενεζουέλα. Το ενδεχόμενο αυτό, αν και φαίνεται σήμερα μακρινό και απίθανο, είναι η μόνη απειλή που μπορεί να αναχαιτίσει την Αμερικανική επεμβατικότητα στη Λατινική Αμερική.
Σε πολιτικό επίπεδο, ανακύπτει έντονα η ανάγκη της πολιτικής ενοποιήσεως των χωρών της Λατινικής Αμερικής, ώστε να αποτελέσουν ένα υπολογίσιμο οικονομικό, πολιτικό και στρατιωτικό μέγεθος. Η προοπτική όμως αυτή φαίνεται, δυστυχώς, πολύ μακρινή ακόμη, εκτός και αν τα γεγονότα επιταχυνθούν από τη νέα απροκάλυπτη Αμερικανική επεμβατικότητα, με την ενέργεια στη Βενεζουέλα, αλλά και τη δυναμική επαναβεβαίωση του δόγματος Μονρόε.
Η νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας, που εμπνέει την πολιτική των ΗΠΑ και η οποία κοινοποιήθηκε μ’ ένα σχετικό δημόσιο έγγραφο, θέτει νέα σύνορα στην επιδιωκόμενη Αμερικανική ισχύ, που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τη Γροιλανδία. Όταν, για πρώτη φορά, ο Αμερικανός Πρόεδρος έκανε αναφορά σ’ αυτήν, συνδέοντάς τη με ζωτικά συμφέροντα της Αμερικανικής εθνικής ασφάλειας, δεν απεδόθη σ’ αυτή μεγάλη προσοχή, γιατί εξελήφθη ως ρητορική μάλλον υπερβολή. Ο Αμερικανός όμως Πρόεδρος το εννοεί σοβαρά και συνδέει την ανάγκη του Αμερικανικού ελέγχου με τις νέες ισορροπίες που διαμορφώνονται στην περιοχή του Βορείου Πόλου και με τις σπάνιες γαίες που περιλαμβάνει το υπέδαφος της Γροιλανδίας και οι οποίες είναι πολύτιμες για τις ΗΠΑ και την αυτάρκειά τους σ’ αυτές. Προς το παρόν, οι ΗΠΑ έχουν εξάρτηση σε σπάνιες γαίες από την Κίνα.
Η σκιά μιας ενδεχόμενης δυναμικής Αμερικανικής ενέργειας στη Γροιλανδία κινητοποίησε και την Ενωμένη Ευρώπη, που βλέπει, με ανησυχία, η διαφοροποίηση με τις ΗΠΑ στο Ουκρανικό να επεκτείνεται τώρα και στη Γροιλανδία, η οποία, τυπικά, ανήκει στο ΝΑΤΟ και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω της σχέσεώς της με τη Δανία.
Η τελευταία, που πρωταγωνίστησε μέχρι τώρα στην αποστολή βοήθειας στην Ουκρανία, καταγγέλλοντας τη Ρωσική απειλή κατά της Ευρώπης, διαπιστώνει με κατάπληξη ότι υπάρχει σήμερα απειλή εναντίον αυτού που θεωρεί ως δικό της εθνικό χώρο και κυριαρχία από την ηγέτιδα δύναμη του ΝΑΤΟ. Ανέλαβε γι’ αυτό πρωτοβουλία για την υπογραφή από τις ισχυρότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ενώσεως κοινής διακηρύξεως για τη Γροιλανδία, στην οποία υπογραμμίζεται ότι η Γροιλανδία είναι μέρος της Ευρωπαϊκής Ενώσεως και του ΝΑΤΟ και αναπόσπαστο επίσης μέρος του βασιλείου της Δανίας. Οι χώρες που συνυπογράφουν με τη Δανία τη Διακήρυξη είναι η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πολωνία, αλλά και η Μ. Βρετανία, που είναι εκτός Ευρωπαϊκής Ενώσεως.
Η Ευρωπαϊκή αντίδραση θα αποδειχθεί αρκετή για την αποτροπή μιας ενδεχόμενης αυθαίρετης Αμερικανικής ενέργειας στη Γροιλανδία; Αυτό δεν είναι βέβαιο, αν κρίνει κανείς από το προηγούμενο της Βενεζουέλας, παρά τις πολύ μεγάλες διαφορές που υπάρχουν.
Η Αμερικανική ενέργεια στη Βενεζουέλα οριοθετεί μια νέα περίοδο στις διεθνείς σχέσεις, με έμβλημα την υπεροχή της ισχύος έναντι των διεθνών θεσμών και του διεθνούς δικαίου. Είναι μια επικίνδυνη παλινδρόμηση προς το δίκαιο του ισχυρού, όσο και αν ίσχυε αυτό πάντα, με κάποιους περιορισμούς και κάποιον σεβασμό των διεθνών θεσμών και ορισμένων βασικών αρχών.
Επείγει από την άποψη αυτή η επανεξέταση και η ανοικοδόμηση ορισμένων βασικών θεσμών, που είναι απαραίτητοι για τη ρύθμιση της διεθνούς ζωής και συνεργασίας και την κατοχύρωση, όσο το δυνατόν, της διεθνούς ειρήνης. Είναι προφανές ότι δημιουργούνται νέες διεθνείς ισορροπίες, που θα επηρεάσουν αυτήν τη συζήτηση, αλλά είναι ζωτικό να διαφυλαχθούν για τους λαούς του κόσμου ορισμένες βασικές αρχές και δικαιώματα που είναι συνώνυμα με την ελευθερία, την πρόοδο και τον πολιτισμό.
