Εκλογή νέας ηγεσίας και καθοριστικές αποφάσεις για την τοπική δημοκρατία στην 50ή Σύνοδο του Κογκρέσου του Συμβουλίου της Ευρώπης
Της
ΞΕΝΙΑΣ ΣΑΡΑΤΣΙΩΤΗ
Υπ. Διδάκτορος στην Πολιτική
και Κοινωνική Ανάλυση της Επικοινωνίας, ΕΚΠΑ
H 50η Σύνοδος του Κογκρέσου Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης, που πραγματοποιήθηκε από τις 30 Μαρτίου έως τις 2 Απριλίου 2026 στο Στρασβούργο, δεν αποτέλεσε απλώς μία ακόμη θεσμική συνάντηση. Αντίθετα, συμπύκνωσε τις πιο κρίσιμες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η ευρωπαϊκή δημοκρατία, από τον πόλεμο στην Ουκρανία έως την ακεραιότητα των εκλογικών διαδικασιών και τη βία κατά αιρετών.
Το Κογκρέσο Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών αποτελεί θεσμικό όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης και εκπροσωπεί αιρετούς από δήμους και περιφέρειες των 46 κρατών-μελών. Παρακολουθεί την κατάσταση της τοπικής δημοκρατίας, διατυπώνει προτάσεις πολιτικής και ενισχύει τη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών τοπικών αρχών. Αποτελείται από δύο τμήματα, το Τμήμα Τοπικών Αρχών και το Τμήμα Περιφερειών, και συγκεντρώνει 306 τακτικά και ισάριθμα αναπληρωματικά μέλη, εκπροσωπώντας περισσότερες από 130.000 τοπικές και περιφερειακές κοινότητες στην Ευρώπη. Η Ελλάδα εκπροσωπείται από επτά τακτικά και επτά αναπληρωματικά μέλη, με επικεφαλής της εθνικής αντιπροσωπείας τον περιφερειάρχη Στερεάς Ελλάδας κ. Φάνη Σπανό.
Κεντρικό γεγονός της 50ής Συνόδου αποτέλεσε η εκλογή της νέας προεδρίας του Κογκρέσου, η οποία συγκροτείται από την πρόεδρο του Κογκρέσου κ. Gunn Marit Helgesen, τον πρόεδρο του Τμήματος Τοπικών Αρχών κ. Κωνσταντίνο Κουκά και την πρόεδρο του Τμήματος Περιφερειακών Αρχών κ. Cecilia Dalman Eek. Η εκλογή του κ. Κουκά συνιστά μια εξέλιξη με σαφές πολιτικό αποτύπωμα, ενισχύοντας τη θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό αυτοδιοικητικό χάρτη και υπογραμμίζοντας τον καθοριστικό ρόλο των τοπικών αρχών στη διαμόρφωση του μέλλοντος της ευρωπαϊκής δημοκρατίας.
Σε μια συγκυρία πολλαπλών κρίσεων, η τοπική αυτοδιοίκηση επανέρχεται πλέον στο επίκεντρο όχι ως διαχειριστικός μηχανισμός, αλλά ως πυρήνας και πυλώνας δημοκρατικής ανθεκτικότητας.
Η ανοικοδόμηση της Ουκρανίας ως τεστ για την Ευρώπη
Κεντρικό θέμα της Συνόδου ήταν η ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, με έμφαση στον ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Η συζήτηση δεν περιορίστηκε σε τεχνικές υποδομών, αλλά επεκτάθηκε στη θεσμική ανασυγκρότηση.
Όπως τονίστηκε, η ανάκαμψη δεν μπορεί να είναι μόνο κεντρικά σχεδιασμένη καθώς οι δήμοι και οι περιφέρειες είναι κρίσιμοι φορείς εφαρμογής πολιτικών. Όπως επισημάνθηκε, η συζήτηση αφορούσε την «ανάκαμψη και ανασυγκρότηση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο», κάτι που ανέδειξε τη μετατόπιση προς ένα αποκεντρωμένο σύστημα διοίκησης και την εφαρμογή των αρχών της χρηστής διακυβέρνησης, με αφορμή τις εκλογές στη χώρα (1 – 2 Απριλίου 2026).
Η Γεωργία και τα όρια της ευρωπαϊκής δημοκρατικής επιρροής
Η κατάσταση της τοπικής δημοκρατίας στη Γεωργία αποτέλεσε ένα δεύτερο κρίσιμο μέτωπο. Το Κογκρέσο εξέτασε τις εξελίξεις και τις πιέσεις που δέχονται οι θεσμοί.
Το ζήτημα εδώ δεν ήταν μόνο εθνικό αλλά γεωπολιτικό, καθώς η ενταξιακή διαδικασία της Γεωργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει de facto ανασταλεί έως το 2028 λόγω δημοκρατικής οπισθοδρόμησης. Η ποιότητα της τοπικής δημοκρατίας λειτουργεί ως δείκτης ευρωπαϊκής συμβατότητας και συνεπώς αναδείχθηκε το ερώτημα για το κατά πόσο μπορεί το Συμβούλιο της Ευρώπης να επηρεάσει εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις και αν η δημοκρατία λειτουργεί ως προϋπόθεση ή ως αποτέλεσμα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Εκλογική ακεραιότητα και κρίση εμπιστοσύνης
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ακεραιότητα των τοπικών εκλογών, ένα θέμα που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Το Κογκρέσο, που παραδοσιακά παρακολουθεί εκλογικές διαδικασίες στα κράτη-μέλη, εστίασε στην αξιοπιστία των εκλογών, στην προστασία από παρεμβάσεις, στη διαφάνεια και στη λογοδοσία. Η δημοκρατία στην Ευρώπη δεν κρίνεται μόνο στα εθνικά κοινοβούλια ή στις Βρυξέλλες αλλά στις πόλεις και στις περιφέρειες. Μέσα από μηχανισμούς, όπως η αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτοδιοίκησης και η παρατήρηση εκλογών, το Κογκρέσο λειτουργεί ως θεσμικός επιτηρητής της δημοκρατίας στην πράξη.
Η ανάδειξη του ζητήματος επιβεβαίωσε ότι η κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά συνδέεται άμεσα με την καθημερινή λειτουργία της δημοκρατίας. Σε αυτό το πλαίσιο, συζητήθηκαν οι εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη Λιθουανία και το Μονακό, καθώς και σχετικά με την παρατήρηση των τοπικών εκλογών στην Εσθονία, στη Βόρεια Μακεδονία, στον Άγιο Μαρίνο και στο Κοσσυφοπέδιο.
Βία κατά αιρετών: Η νέα απειλή
Η Σύνοδος ανέδειξε και ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό φαινόμενο, αυτό της αυξανόμενης πίεσης, των απειλών και της βίας κατά τοπικά εκλεγμένων εκπροσώπων. «Εάν επιτρέψουμε στον φόβο ή στον εκφοβισμό να φιμώσουν τους τοπικούς ηγέτες, τότε η καρδιά του ευρωπαϊκού εγχειρήματος αρχίζει να κλονίζεται», επισημάνθηκε χαρακτηριστικά. Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει ότι η κρίση της δημοκρατίας δεν περιορίζεται πλέον στο θεσμικό επίπεδο, αλλά αποκτά και έντονη κοινωνική και φυσική διάσταση, επηρεάζοντας άμεσα την άσκηση των καθηκόντων των αιρετών και, κατ’ επέκταση, τη λειτουργία της ίδιας της δημοκρατίας σε τοπικό επίπεδο.
Νέα ηγεσία, νέες ισορροπίες
Η εκλογή νέας ηγεσίας στο Κογκρέσο προσέδωσε επιπλέον πολιτικό βάθος στη Σύνοδο, καθώς δεν πρόκειται απλώς για μια εσωτερική διαδικασία, αλλά για μια εξέλιξη που συνεπάγεται ανακατανομή επιρροής μεταξύ κρατών, επαναπροσδιορισμό προτεραιοτήτων και ενίσχυση ή αναδιάταξη συμμαχιών.
Συγκεκριμένα, το Κογκρέσο εξέλεξε την κ. Gunn Marit Helgesen νέα πρόεδρο, τον κ. Κωνσταντίνο Κουκά πρόεδρο του Τμήματος Τοπικών Αρχών και την κ. Cecilia Dalman Eek πρόεδρο του Τμήματος Περιφερειακών Αρχών. Η συγκρότηση της νέας ηγεσίας αποτυπώνει τις ισορροπίες και τις προτεραιότητες που διαμορφώνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ παράλληλα σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας περιόδου για τη λειτουργία του Κογκρέσου. Στο πλαίσιο αυτό, η εκλογή των προέδρων αποκτά στρατηγική σημασία, καθώς αναμένεται να επηρεάσει ουσιαστικά την κατεύθυνση, τις πολιτικές προτεραιότητες και τον ρόλο του Κογκρέσου στην ενίσχυση της τοπικής δημοκρατίας, της αποκέντρωσης και της συμμετοχής των πολιτών στην Ευρώπη τα επόμενα χρόνια.
Επιπλέον, πραγματοποιήθηκαν εκλογές για την ηγεσία των τριών θεσμικών επιτροπών, της Επιτροπής Παρακολούθησης, της Επιτροπής Διακυβέρνησης και της Επιτροπής Κοινωνικής Ένταξης.
Η 50ή Σύνοδος δεν παρήγαγε μόνο αποφάσεις, αποτύπωσε μια βαθύτερη πραγματικότητα
Η δημοκρατία στην Ευρώπη δεν κρίνεται μόνο στα εθνικά κοινοβούλια ή στις Βρυξέλλες αλλά στις πόλεις και τις περιφέρειες. Από την Ουκρανία έως τη Γεωργία, από τις εκλογές έως την καθημερινή διακυβέρνηση, το τοπικό επίπεδο αναδεικνύεται σε κρίσιμο πεδίο όπου δοκιμάζεται η ανθεκτικότητα των θεσμών, αποτυπώνεται η κρίση εμπιστοσύνης και διαμορφώνονται οι προϋποθέσεις για την ενίσχυση της δημοκρατίας.
Σε μια εποχή αβεβαιότητας, η τοπική δημοκρατία δεν είναι απλώς μια διοικητική βαθμίδα αλλά ένα από τα πιο ουσιαστικά προπύργια της ευρωπαϊκής δημοκρατικής τάξης.
