Ζωή μετά τον καρκίνο: Η «σιωπηλή» απειλή της κατάθλιψης χρόνια μετά την ίαση
Kατάθλιψη μετά τον καρκίνο: «Η νίκη επί του καρκίνου είναι μια βαθιά προσωπική επιτυχία, όμως η ίαση δεν σημαίνει πάντα και το τέλος των προκλήσεων. Νέα διεθνής μελέτη αποκαλύπτει ότι η κατάθλιψη μπορεί να εμφανιστεί χρόνια μετά την ολοκλήρωση των θεραπειών, επηρεάζοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής των επιζώντων. Η καθηγήτρια Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η ομάδα του ΕΚΠΑ αναλύουν τους παράγοντες που καθιστούν τους ασθενείς ευάλωτους –από την οικονομική κατάσταση μέχρι το προϋπάρχον άγχος– και υπογραμμίζουν την ανάγκη για διαρκή ψυχολογική υποστήριξη.»
Του
ΑΡΗ ΜΠΕΡΖΟΒΙΤΗ
Τα τελευταία χρόνια, η ιατρική πρόοδος στη διάγνωση και στη θεραπεία του καρκίνου έχει δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα: Όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν πολλά χρόνια μετά την ασθένεια, αποτελώντας μια συνεχώς αυξανόμενη κοινότητα μακροχρόνιων επιζώντων. Παρότι η ύφεση ή η ίαση από τη νόσο είναι αναμφίβολα μια βαθιά νίκη, η ζωή μετά τον καρκίνο δεν είναι απαλλαγμένη από προκλήσεις.
Ένα από τα λιγότερο αναγνωρισμένα, αλλά ιδιαίτερα σημαντικά ζητήματα που ανακύπτουν αργά –συχνά, χρόνια μετά την ολοκλήρωση των θεραπειών– είναι η εμφάνιση κατάθλιψης. Μια πρόσφατη μεγάλη μελέτη στις ΗΠΑ, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο «JAMA Network Open», εξετάζει συστηματικά αυτό το φαινόμενο και αποκαλύπτει ότι η όψιμη κατάθλιψη αποτελεί μια πραγματική και συχνά υποτιμημένη απειλή για τους επιζώντες καρκίνου του μαστού, του προστάτη και του παχέος εντέρου. Η καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα») Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Θάνος Δημόπουλος (πρώην πρύτανης ΕΚΠΑ, καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής) συνοψίζουν τα κυριότερα σημεία της μελέτης.
Η έρευνα ανέλυσε τα δεδομένα 53.769 ανθρώπων ηλικίας 66 ετών και άνω, οι οποίοι είχαν επιβιώσει τουλάχιστον πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση του καρκίνου τους. Στο διάστημα μεταξύ του 5ου και του 10ου έτους από τη διάγνωση, τα ποσοστά εμφάνισης κατάθλιψης ήταν αξιοσημείωτα: 13,3% στις γυναίκες με ιστορικό καρκίνου μαστού, 11,8% σε όσους είχαν διαγνωστεί με καρκίνο του παχέος εντέρου και 8,7% στους άνδρες που είχαν νοσήσει από καρκίνο του προστάτη. Τα ποσοστά αυτά υπερβαίνουν κατά πολύ την αντίστοιχη επίπτωση στον γενικό πληθυσμό της ίδιας ηλικίας, υπογραμμίζοντας πως η επιβίωση από τον καρκίνο συνοδεύεται από μακροχρόνιες ψυχολογικές επιπτώσεις, που συχνά δεν γίνονται άμεσα αντιληπτές.
Kατάθλιψη μετά τον καρκίνο: Γιατί εμφανίζεται τόσο αργά;
Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί η κατάθλιψη εμφανίζεται τόσο αργά. Η περίοδος μετά τον καρκίνο χαρακτηρίζεται από μια προσπάθεια επαναφοράς στη φυσιολογική ζωή, ωστόσο, οι επιζώντες συχνά συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν χρόνια κόπωση, πόνους, ορμονικές αλλαγές, μόνιμες παρενέργειες από τις θεραπείες αλλά και έναν σταθερό φόβο υποτροπής. Παράλληλα, οι αλλαγές στην καθημερινότητα, στις προσωπικές σχέσεις ή στην οικονομική κατάσταση επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τη συναισθηματική ευεξία. Καθώς η ιατρική παρακολούθηση αραιώνει και οι υποστηρικτικές υπηρεσίες μειώνονται, πολλοί άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι με τα ψυχολογικά κατάλοιπα της νόσου χωρίς επαρκή υποστήριξη.
Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι τρεις βασικοί παράγοντες σχετίζονται σταθερά με αυξημένο κίνδυνο όψιμης κατάθλιψης, ανεξάρτητα από τον τύπο καρκίνου. Ο πρώτος είναι η οικονομική ευαλωτότητα. Άτομα με χαμηλό εισόδημα είχαν από 25% έως 38% μεγαλύτερη πιθανότητα να εκδηλώσουν καθυστερημένη κατάθλιψη. Ο δεύτερος παράγοντας είναι η ύπαρξη πολλαπλών προβλημάτων υγείας. Επιζώντες που, ήδη κατά την περίοδο της διάγνωσης, είχαν τρεις ή περισσότερες χρόνιες παθήσεις εμφάνισαν σαφώς αυξημένο κίνδυνο ψυχικής επιβάρυνσης στα χρόνια που ακολούθησαν.
Και ο τρίτος, ίσως ο ισχυρότερος παράγοντας, είναι το προϋπάρχον άγχος. Άνθρωποι με ιστορικό αγχώδους διαταραχής είχαν διπλάσια ή και τριπλάσια πιθανότητα να εμφανίσουν κατάθλιψη μετά τον καρκίνο αργότερα, με τους άνδρες που είχαν νοσήσει από καρκίνο του προστάτη να εμφανίζουν τον υψηλότερο σχετικό κίνδυνο. Στον καρκίνο του προστάτη, η μελέτη καταγράφει και μια σημαντική συσχέτιση ανάμεσα σε ορισμένες θεραπείες και την εμφάνιση καθυστερημένης κατάθλιψης. Η ακτινοθεραπεία, και ιδιαίτερα ο συνδυασμός της με ορμονοθεραπεία, συνοδεύτηκε από αυξημένο κίνδυνο σε σχέση με τη χειρουργική αντιμετώπιση.
