ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΣΕΝΓΚΕΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
Η Συνθήκη Σένγκεν, ένας από τους πλέον αναγνωρίσιμους και εμβληματικούς πυλώνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις σοβαρότερες δοκιμασίες στην ιστορία της.
Η προσπάθεια περίπου 60.000 μεταναστών από το Μαρόκο να εκμεταλλευθούν τα ανοιχτά σύνορα και να διασχίσουν την περιοχή της Θέουτα, για να εισέλθουν σε ευρωπαϊκό έδαφος, πυροδότησε αλυσιδωτές πολιτικές αντιδράσεις και επανέφερε στο προσκήνιο τα δομικά αδιέξοδα της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.
Για δεκαετίες, η ελεύθερη μετακίνηση ανάμεσα σε 29 κράτη, από την Πορτογαλία έως την Πολωνία, αποτελούσε σύμβολο ευημερίας, αλληλεγγύης και ενοποίησης. Εργαζόμενοι, φοιτητές και ταξιδιώτες συνήθισαν να διασχίζουν ολόκληρη την ήπειρο χωρίς συνοριακούς ελέγχους.
Ωστόσο, η ίδια η φύση αυτής της συμφωνίας την καθιστά εξαιρετικά ευάλωτη όταν ξεσπούν οξείες μεταναστευτικές κρίσεις στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης.
Η θεσμική πραγματικότητα της Σένγκεν αποδεικνύεται σύνθετη, καθώς η Συνθήκη δεν περιλαμβάνει νομικούς μηχανισμούς που να επιτρέπουν τη μονομερή αναστολή της συμμετοχής ενός μέλους από τα υπόλοιπα.
Το μόνο εργαλείο που διαθέτουν τα κράτη-μέλη είναι η προσωρινή επαναφορά των εθνικών συνοριακών ελέγχων, μια δυνατότητα που προβλέφθηκε ήδη από τη σύμβαση εφαρμογής του 1990 και έκτοτε ενεργοποιείται όλο και συχνότερα.
Η κρίση στη Θέουτα δεν προκάλεσε αναταράξεις μόνο στο εσωτερικό της Ευρώπης, αλλά προκάλεσε και διεθνείς σχολιασμούς.
Στην Ουάσινγκτον, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αξιοποίησε τα γεγονότα αυτά για να ασκήσει κριτική στις ευρωπαϊκές ηγεσίες, παρουσιάζοντας την Ευρώπη ως υπερβολικά υποχωρητική στο μεταναστευτικό ζήτημα και χρησιμοποιώντας το παράδειγμα ως προειδοποίηση για την εσωτερική πολιτική ατζέντα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Εντός των ευρωπαϊκών συνόρων, οι αντιδράσεις υπήρξαν ακόμη πιο έντονες.
Η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι ζήτησε ευθέως την αναστολή της συμμετοχής της Ισπανίας στη Ζώνη Σένγκεν, ενώ ο ιταλός υπουργός Εξωτερικών επιτέθηκε στη Μαδρίτη, χαρακτηρίζοντας ως «βαθιά λανθασμένο» το σχέδιο της ισπανικής κυβέρνησης να νομιμοποιήσει περισσότερους από μισό εκατομμύριο μετανάστες.
Η διπλωματική ένταση κλιμακώθηκε ταχύτατα, με την ισπανική κυβέρνηση να καλεί τον ιταλό πρέσβη για διαμαρτυρία, καταγγέλλοντας ξένους ηγέτες για κομματική δημαγωγία. Παράλληλα, η Φινλανδία στήριξε τις αιτιάσεις της Ρώμης, με τον υπουργό Εσωτερικών της να δηλώνει δημόσια ότι η Ισπανία απέτυχε να προστατεύσει τα εξωτερικά σύνορα της ζώνης, υπογραμμίζοντας ότι η παρούσα κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί.
Η κλιμάκωση της ρητορικής συνοδεύτηκε άμεσα από πρακτικά μέτρα. Η Γαλλία προχώρησε στην ενίσχυση των ελέγχων στα σύνορά της με την Ισπανία, ενώ η Αυστρία άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να κλείσει τα δικά της σύνορα.
Η Ιταλία είχε ήδη επαναφέρει τους ελέγχους στα χερσαία σύνορα με τη Γαλλία, επικαλούμενη λόγους ασφαλείας, ενώ προχώρησε και στην αναστολή της ελεύθερης μετακίνησης στα αεροπορικά και θαλάσσια σύνορα με την Ισπανία.
Την ίδια στιγμή, η Βιέννη διατηρεί αυστηρούς ελέγχους στα σύνορα με τέσσερις γειτονικές χώρες, προβάλλοντας ως αιτιολογία τις αυξημένες μεταναστευτικές ροές μέσω της βαλκανικής οδού, την πίεση στο εθνικό σύστημα ασύλου και την αστάθεια που προκαλούν οι διεθνείς συγκρούσεις στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή.
Αυτή η σταδιακή αποδόμηση των ελεύθερων μετακινήσεων προσφέρει πολιτικό έδαφος σε δεξιές και εθνικιστικές δυνάμεις σε ολόκληρη την ήπειρο.
Το κόμμα της Λε Πεν στη Γαλλία έχει καταφέρει να κεφαλαιοποιήσει την κοινωνική δυσαρέσκεια γύρω από τη Σένγκεν, υπενθυμίζοντας τις συμβολικές εκδηλώσεις διαμαρτυρίας που είχε πραγματοποιήσει ήδη από την προσφυγική κρίση του 2015. Παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη ένταση στη Θέουτα ενδέχεται να εκτονωθεί σε επιχειρησιακό επίπεδο, η βαθύτερη ζημιά στην ευρωπαϊκή συνοχή φαίνεται πως έχει ήδη συντελεστεί.
Το θεμελιώδες πνεύμα αλληλεγγύης και εμπιστοσύνης, πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε η Σένγκεν, υποχωρεί σταδιακά μπροστά στην ανάγκη των κρατών-μελών να επιβάλουν μονομερείς συνοριακούς περιορισμούς, καθιστώντας τους έκτακτους ελέγχους μια νέα, διαρκή κανονικότητα για την Ευρώπη.
Φωτό: ΤΟ ΠΑΡΟΝ/ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΡΑΠΑΝΗΣ / EUROKINISSI
