Ο δύσκολος απεγκλωβισμός και ο κίνδυνος ανεξέλεγκτης κλιμακώσεως του πολέμου στο Ιράν
Γράφει ο
ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΝΕΑΡΧΟΥ
Πρέσβυς ε.τ.
Είναι βέβαιο, παρά τις διαψεύσεις από την πλευρά του Ιράν, ότι βρίσκονται παρασκηνιακά σ’ εξέλιξη συζητήσεις για το πώς θα ήταν δυνατό να ανακοπεί μια περαιτέρω κλιμάκωση του πολέμου και να επιτευχθεί προς το παρόν κάποιου είδους εκεχειρία. Το ότι μεσολαβεί το Πακιστάν δεν είναι τυχαίο. Το τελευταίο είναι σύμμαχος της Σαουδικής Αραβίας αλλά και διαχρονικός στρατηγικός εταίρος της Κίνας. Η τελευταία είχε επιτυχώς μεσολαβήσει πριν από λίγα χρόνια για την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν.
Η Αμερικανική πλευρά είχε υποτιμήσει πολύ την αντίσταση του καθεστώτος και τη δυνατότητά του να ανταποδώσει τα πλήγματα και να επιδείξει εκπληκτική ικανότητα συνεχίσεως του πολέμου, με τον δικό του, ασύμμετρο τρόπο. Επιρρίπτοντας ευθύνες στην Ισραηλινή Υπηρεσία Πληροφοριών Mossad ότι παραπλάνησε με τις ανακριβείς εκτιμήσεις της τόσο την Ισραηλινή όσο και την Αμερικανική ηγεσία. Η Mossad εκτιμούσε ότι, μετά τον αποκεφαλισμό της πολιτικής και της στρατιωτικής ηγεσίας του Ιράν και τα άλλα καίρια πλήγματα που θα καταφέρονταν κατά του καθεστώτος, αυτό θα κατέρρεε και ο λαός θα εξεγειρόταν. Κάτι τέτοιο όμως δεν έγινε και η κατάρρευση του καθεστώτος ως αποτέλεσμα των βομβαρδισμών και των πληγμάτων κατά της ηγεσίας του είναι εκτός συζητήσεως.
Η αντίδραση του Ιράν, με το μερικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και το επαπειλούμενο πλήρες κλείσιμό τους, σε περίπτωση Αμερικανικής απόπειρας να τα θέσουν υπό τον έλεγχό τους, κατέστησαν τα Στενά πραγματικό μήλον της Έριδος και επίκεντρο του διεξαγομένου πολέμου. Οι ΗΠΑ συσσωρεύουν δυνάμεις πεζοναυτών και άλλων εξειδικευμένων δυνάμεων, απειλώντας να καταλάβουν τη νήσο Χαργκ και να εγγυηθούν την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, για να αποτρέψουν τις καταιγιστικές συνέπειες που θα μπορούσε να προκαλέσει διεθνώς το κλείσιμο του Ορμούζ. Ο έλεγχος των Στενών από τους Αμερικάνους θα είχε, προφανώς, αποπνικτικές συνέπειες για το Ιράν, εφόσον αυτό εξάγει μέσω αυτών το 90% του πετρελαίου και του φυσικού του αερίου και εισπράττει ένα τεράστιο μέρος των δημοσίων εσόδων του.
Το έργο δεν θα είναι καθόλου εύκολο, εάν γίνει προσπάθεια η απειλή να μετουσιωθεί σε πραγματικότητα. Το Ιράν δεν θα έχει τότε τίποτε να χάσει και θα αντιδράσει χωρίς καμιά αυτοσυγκράτηση. Αυτό σημαίνει ότι θα προσπαθήσει να βάλει κυριολεκτικά φωτιά σ’ ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο, χτυπώντας αδιάκριτα υποδομές, στρατηγικά κέντρα, Αμερικανικές βάσεις και ναρκοθετώντας τον στενό αυτό θαλάσσιο διάδρομο. Οι Αμερικανοί θα μπορούσαν, με κάποιο κόστος, να καταλάβουν το νησί Χαργκ. Θα διαπίστωναν όμως γρήγορα ότι οι Ιρανοί θα μπορούσαν να βάλουν κατά της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο από τις απέναντι Ιρανικές ακτές.
Θα κρινόταν τότε απαραίτητος, για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, ο έλεγχος και των απέναντι ακτών, που εκτείνονται σε μήκος 130 χλμ. Σε δεύτερο χρόνο, θα διαπίστωναν ότι ούτε ο έλεγχος αυτός θα αρκούσε, εφόσον ο εχθρός διαθέτει όπλα και μέσα μεγάλου βεληνεκούς. Εάν αποφασιζόταν να δημιουργηθεί ζώνη ασφαλείας αρκετών χλμ. για τη διασφάλιση της κατεχόμενης ακτής, θα ήταν ήδη διολίσθηση προς τον χερσαίο πόλεμο, με ό,τι αυτό σημαίνει και συνεπάγεται, τον οποίον η Αμερικανική πλευρά προσπαθεί να εξορκίσει.
Αυτό που δεν ήθελε από την αρχή του πολέμου ο Πρόεδρος Τραμπ θα ανέκυπτε ως εφιάλτης και στρατιωτική λογική που θυμίζει προηγούμενους πολέμους προκατόχων του Τραμπ, τους οποίους ο ίδιος κατήγγειλε ως μνημεία παραλογισμού και μάταιης σπατάλης δυνάμεων, πόρων και γοήτρου. Επιπλέον, η ιδιότητα της υπερδυνάμεως δεν είναι μόνο εύσημο υπεροχής. Συνεπάγεται και μεγάλες ευθύνες για την παγκόσμια οικονομία και την ενέργεια που την κινεί. Ο Αμερικανός Πρόεδρος, υπό το άγρυπνο μάτι των αγορών, αναλογίζεται πώς θα μπορέσει να αντιμετωπίσει την άνοδο των τιμών της ενέργειας και μια παγκόσμια ύφεση, όταν δεν διαφαίνεται η προοπτική μιας γρήγορης νίκης και σύντομου τερματισμού του πολέμου.
Είναι ειλικρινής γι’ αυτό η επιθυμία του Αμερικανού Προέδρου για μια γρήγορη συμφωνία εκεχειρίας, ανεξάρτητα από την εξάντληση του τελεσιγράφου που έχει στείλει και τις κινήσεις εντυπωσιασμού, με τη συγκέντρωση στην περιοχή δυνάμεων, πεζοναυτών και προσφάτως των αλεξιπτωτιστών της 82ης ειδικής μεραρχίας. Εάν ήταν εύκολη η στρατιωτική επιλογή, δεν θα είχε πολλούς λόγους να μη δράσει χωρίς καθυστέρηση. Γνωρίζει όμως ότι μπορεί να επιτύχει τακτικού τύπου επιτυχίες και πλεονεκτήματα. Αυτά όμως δεν είναι αρκετά για να κρίνουν τα στρατηγικά αποτελέσματα. Τα τελευταία συνδέονται με τη σταθερότητα του καθεστώτος και με την αντοχή του να συνεχίσει επί μακρόν τον πόλεμο και να τον καταστήσει πόλεμο φθοράς και μακράς διάρκειας.
Το Ιράν, από την πλευρά του, όσο αξιοθαύμαστο και αν είναι για την αντοχή που επέδειξε, τόσο ως καθεστώς όσο και ως αντίπαλος στη μάχη, γνωρίζει ότι ενδεχόμενο κλείσιμο του Ορμούζ θα πλήξει καίρια τις δυνατότητές του ως κράτους, ιδίως εάν πληγούν ταυτοχρόνως από τον εχθρό και οι ενεργειακές και άλλες υποδομές του, στο πλαίσιο μιας κλιμακώσεως άνευ ορίων.
Έχει γι’ αυτό κάθε λόγο να εκμεταλλευθεί κάθε ευκαιρία, εάν αυτή δεν περιλαμβάνει όρους που το υπολαμβάνουν ως ηττημένο, που πράγματι δεν είναι. Το ίδιο ισχύει, βεβαίως, και για την άλλη πλευρά. Ενδεχόμενη συμφωνία για εκεχειρία πρέπει επομένως να λάβει υπ’ όψιν την ευαισθησία της κάθε πλευράς γι’ αυτό το θέμα και να αποτρέψει το ναυάγιο των καταβαλλομένων προσπαθειών, αναλογιζόμενη το ανυπολόγιστο κόστος και τους κινδύνους μιας κλιμακώσεως εκτός ελέγχου.
Ήδη ορισμένες Αραβικές χώρες του Κόλπου, με επικεφαλής τη Σαουδική Αραβία, πνέουν μένεα κατά του Ιράν και θεωρούν ότι οι ΗΠΑ πρέπει να πάνε μέχρι τέλους και να κατεδαφίσουν την Περσική ισχύ στην περιοχή, ώστε να μην μπορέσει να επανακάμψει μετά τον πόλεμο. Τα ίδια πιστεύει και το Ισραήλ, ότι δηλαδή πρέπει, με κάθε τρόπο, να συντριβεί η ισχύς του Ιράν και να επιτευχθεί αλλαγή καθεστώτος, ως μόνη εγγύηση ότι η απειλή δεν θα αναγεννηθεί μετά την παρέλευση λίγων χρόνων. Η προσέγγιση αυτή έχει, βεβαίως, διαφορετικό νόημα για τις ΗΠΑ, που καλούνται να σηκώσουν το κύριο βάρος και τους κινδύνους μιας τέτοιας πολιτικής και να ελέγξουν όσο είναι δυνατόν τις επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και ενέργεια.
Εάν επικρατήσει η συμβατική λογική και στις δύο πλευρές, θα υπάρξει σύντομα μια συμφωνία για προσωρινή εκεχειρία, που θα προετοιμάσει μια σταθερότερη συμφωνία. Εφόσον η ανατροπή του καθεστώτος δεν φαίνεται εφικτή, χωρίς περαιτέρω μεγάλη κλιμάκωση, που θα έχει αφετηρία τον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ, η Αμερικανική πλευρά έχει κάθε λόγο να επιδιώξει μια συμφωνία για να περιορίσει τους κινδύνους και να αποτρέψει μια χερσαία τελικά εμπλοκή.
Το Ισραήλ θα συνεχίσει, για κάποιο διάστημα, τον πόλεμό του στον Λίβανο, με στόχο να αποδυναμώσει όσο το δυνατόν τη Χεσμπολάχ και να δημιουργήσει μια μεγάλη ζώνη ασφαλείας μέχρι τις όχθες του ποταμού Λιτάνι. Η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να οδηγήσει σύντομα σε συμφωνημένη λύση, γιατί το θέμα της Χεσμπολάχ περιπλέκεται με την περιορισμένη εξουσία που έχει η κυβέρνηση του Λιβάνου. Η Χεσμπολάχ δεν είναι απλώς μια οργάνωση. Έχει βαθιές ρίζες στη Σιιτική κοινότητα του Λιβάνου, που είναι η πολυπληθέστερη σε σχέση με τους Σουνίτες, τους Χριστιανούς και τους Δρούζους του Λιβάνου. Αντιπροσωπεύεται στη Βουλή και ισχυρίζεται ότι, αγωνιζόμενη ενάντια στην Ισραηλινή εισβολή, προμαχεί υπέρ του Λιβάνου και επιτελεί εθνικό έργο, εφόσον ο επίσημος Λιβανικός Στρατός δεν μπορεί να το επιτελέσει.
Οι επεμβάσεις τρίτων και η δράση των Παλαιστινίων και των συμμάχων τους κατά του Ισραήλ από τον Λίβανο οδήγησαν επανειλημμένα τον Λίβανο σε εμφύλιες συγκρούσεις. Για μια νέα φορά, ο Λίβανος αντιμετωπίζει μια πολύ δύσκολη κατάσταση. Οι νεκροί από τις μάχες και τους βομβαρδισμούς υπερέβησαν ήδη τους 1.000 και οι εκτοπισμένοι το 1 εκατομμύριο περίπου.
Το επίκεντρο του πολέμου είναι ο Νότιος Λίβανος. Η πρωτεύουσα όμως του Λιβάνου, η Βηρυτός, δεν μένει στο απυρόβλητο. Θεωρούμενη ως κρίσιμη βάση της Χεσμπολλάχ, ορισμένες ιδίως συνοικίες της και οικοδομικά συγκροτήματα, στοχοποιείται καθημερινά και καταστρέφεται με εντεινόμενο ρυθμό. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή συμπληρώνει ήδη την τέταρτη εβδομάδα από την έναρξή του. Οι καλοθελητές στην Αμερικανική πλευρά χρεώνουν στον Αμερικανό Πρόεδρο την υπόσχεση ότι ο πόλεμος θα λήξει την 9η Απριλίου. Εάν, όπως αναφέρθηκε, επικρατήσει στοιχειώδης λογική, η ημερομηνία αυτή θα μπορούσε να είναι εφικτή. Ο πόλεμος όμως είναι άδηλος και στις σκέψεις και στους υπολογισμούς των ανθρώπων δεν υπερισχύει πάντα η σωστή κρίση και η μακροπρόθεσμη διορατικότητα. Για τον λόγο αυτό, είναι επισφαλείς και αβέβαιες και οποιεσδήποτε κρίσεις και εκτιμήσεις γι’ αυτό που θα συμβεί στο μέλλον. Υπεισέρχονται επίσης απρόβλεπτα γεγονότα και τυχαία συμβάντα που παίζουν και αυτά τον δικό τους ρόλο.
Η τραγωδία των ανθρώπων στο Ιράν και στον Λίβανο, αλλά ακόμη και στο νικηφόρο Ισραήλ και στα Αραβικά κράτη του Κόλπου, είναι πολύ μεγάλη, όπως και η αβεβαιότητα και ο φόβος για το μέλλον. Η Μεγάλη Βρετανία ανακοίνωσε προσφάτως ότι το Βασιλικό Ναυτικό θα τεθεί επικεφαλής μιας μεγάλης ναυτικής δυνάμεως που θα εγγυηθεί την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο. Πότε θα συγκροτηθεί και τι ρόλο θα παίξει πραγματικά αυτή η δύναμη;
Οι Ευρωπαίοι, με τους οποίους ο Βρετανός πρωθυπουργός θέλει να συνεργάζεται, δήλωσαν επανειλημμένα ότι δεν θα συμμετάσχουν στον πόλεμο και ότι είναι έτοιμοι να συνδράμουν μόνο μετά την επίτευξη εκεχειρίας και τον τερματισμό του πολέμου. Σε μια τέτοια περίπτωση, η διεθνής ναυτική δύναμη θα εκαλείτο να δράσει όχι ως πολεμική αλλά ως ειρηνευτική δύναμη, που προϋποθέτει βεβαίως συμφωνία και συνεννόηση προηγουμένως μεταξύ των εμπολέμων.
Σε κάθε περίπτωση, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει φτάσει σε μια πολύ κρίσιμη καμπή. Εάν αποτύχουν οι προσπάθειες συνεννοήσεως και κηρύξεως εκεχειρίας, οι προοπτικές είναι πολύ επικίνδυνες και το σενάριο της καταλήψεως της νήσου Χαργκ θα είναι το έναυσμα για μια κλιμάκωση άνευ ορίων.
