Ο «κουμπαράς της Νέας Γενιάς» μετατρέπει την κοινωνική πολιτική σε επενδυτικό κεφάλαιο των τραπεζών
Του
ΒΑΣΙΛΗ ΖΩΓΡΑΦΟΥ
Διευθύνοντος Συμβούλου της Vision Labs R&D Team,
Υποψήφιου Διδάκτορος Επιστήμης Πληροφορικής και Δεδομένων,
BSc (Hons).CS, MBA.IB, MSc.DS, PhD.C.
[email protected]
Β. Ζωγράφος: Ο «κουμπαράς της Νέας Γενιάς», το νέο χρυσωρυχείο των τραπεζών
Η ονομασία «Κουμπαράς για τη Νέα Γενιά» διαθέτει αναμφισβήτητη επικοινωνιακή ευφυΐα και παραπέμπει στην οικογενειακή αποταμίευση, στη γονική πρόνοια, στην ασφάλεια και στη δημιουργία ενός αρχικού κεφαλαίου για την ενηλικίωση. Η κρατική συμμετοχή, η ιδιωτική αποταμίευση, η πολυετής δέσμευση κεφαλαίων, η επενδυτική διαχείριση, η τραπεζική διαμεσολάβηση και η ψηφιακή παρακολούθηση συνθέτουν ένα σύστημα με κοινωνικές, οικονομικές και θεσμικές προεκτάσεις πολύ ευρύτερες από εκείνες ενός απλού παιδικού λογαριασμού.
Η διατύπωση «ένα ευρώ η οικογένεια, ένα ευρώ το κράτος» εμφανίζεται ως απολύτως ισότιμη, αλλά η μαθηματική ισότητα δεν συνεπάγεται κοινωνική ισότητα. Η οικογένεια που αδυνατεί να αποταμιεύσει, λόγω της απορρόφησης του εισοδήματος από το ενοίκιο, την ενέργεια, τα τρόφιμα, τις μετακινήσεις και την ανατροφή, χάνει τη δυνατότητα της δημόσιας ενίσχυσης.
Το παιδί εντάσσεται σε ένα σύστημα εισφοράς, κρατικής αντιστοίχισης, επενδυτικής απόδοσης, κεφαλαιακής συσσώρευσης και διαχείρισης κινδύνου. Η κοινωνική προστασία μετακινείται σταδιακά από την άμεση κάλυψη αναγκών προς τη δημιουργία επενδυτικού περιουσιακού στοιχείου για το μέλλον. Η οικογένεια που δυσκολεύεται σήμερα να πληρώσει το κόστος ζωής δεν αποκτά αυτομάτως μεγαλύτερη δυνατότητα τεκνοποίησης, επειδή το παιδί ενδέχεται να διαθέτει κεφάλαιο μετά από 16 χρόνια.
Η πολιτική γλώσσα παραπέμπει σε αποταμίευση, ενώ ο οικονομικός μηχανισμός προϋποθέτει επενδυτική διαχείριση. Οι υψηλότερες υποθετικές αποδόσεις συνοδεύονται από μεγαλύτερη μεταβλητότητα και επενδυτικό κίνδυνο. Καμία προβολή μελλοντικού κεφαλαίου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως εγγυημένη απόδοση. Παράλληλα, η ονομαστική αξία του ποσού στα 18 δεν ισοδυναμεί με τη σημερινή αγοραστική του δύναμη. Ο πληθωρισμός θα διαβρώσει σημαντικά την πραγματική αξία του τελικού κεφαλαίου, ιδίως αν οι καθαρές αποδόσεις, μετά από κόστη και προμήθειες, παραμείνουν χαμηλές.
Η νέα γενιά θα δημιουργεί μια πολυετή, προβλέψιμη και κρατικά συγχρηματοδοτούμενη ροή υπό διαχείριση περιουσιακών στοιχείων. Δημιουργείται μια έμμεση, μακροχρόνια τροφοδότηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος με προβλέψιμο ιδιωτικό και δημόσιο κεφάλαιο, με χρονικό ορίζοντα που φτάνει τα 16 χρόνια για λογαριασμό που ανοίγεται στην ηλικία των δύο ετών. Η σταθερότητα των ροών επιτρέπει μακροπρόθεσμο επενδυτικό σχεδιασμό και περιορίζει δραστικά τον κίνδυνο ξαφνικών εκροών.
Το χρηματοπιστωτικό σύστημα αποκτά και ένα επαναλαμβανόμενο έσοδο πάνω σε ένα κεφάλαιο που αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο, με την ολοκλήρωση των προμήθειων διαχείρισης, θεματοφυλακής, συμμετοχής ή συναλλαγών. Αποκτούν μέγιστη οικονομική βαρύτητα όταν εφαρμόζονται για 16 χρόνια σε εκατοντάδες χιλιάδες λογαριασμούς. Η πλήρης δημοσιοποίηση των χρεώσεων, των επενδυτικών προϊόντων, των επιλέξιμων διαχειριστών και των πραγματικών καθαρών αποδόσεων αποτελεί συνεπώς στοιχειώδη προϋπόθεση διαφάνειας.
Οι τράπεζες αποκτούν ένα ιδιαίτερα σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα πελατειακής σχέσης με μία ολόκληρη γενιά, πριν ακόμη αυτή αποκτήσει οικονομική αυτονομία. Η σχέση μελλοντικά θα επεκταθεί σε κάρτες, δάνεια, στεγαστικά, επενδυτικά και ασφαλιστικά προϊόντα. Αντίστοιχη δυνατότητα διασταυρούμενων πωλήσεων δημιουργείται και προς τους γονείς, κατά τη διάρκεια λειτουργίας του προγράμματος. Η διοχέτευση μέρους των κεφαλαίων σε ελληνικά ομόλογα, εταιρικές εκδόσεις ή εγχώρια επενδυτικά προϊόντα θα ενισχύσει την κεφαλαιαγορά και θα δημιουργήσει πρόσθετο κύκλο εργασιών για χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές.
Η πολυετής δέσμευση κεφαλαίων συνεπάγεται ουσιαστική απώλεια ρευστότητας. Μια οικογένεια μπορεί να αντιμετωπίσει έκτακτη ανάγκη πολύ πριν από την ενηλικίωση του παιδιού. Ο απόλυτος αποκλεισμός δυνατότητας ανάληψης μετατρέπει την αποταμιευτική πειθαρχία σε οικονομικό εγκλωβισμό. Εξίσου σοβαρό παραμένει το πολιτικό ρίσκο μιας δέσμευσης 16ετούς διάρκειας. Πολλαπλές κυβερνήσεις, δημοσιονομικές κρίσεις και αλλαγές φορολογικής πολιτικής θα μεσολαβήσουν μέχρι την ωρίμανση των πρώτων λογαριασμών. Η διατήρηση της κρατικής συμμετοχής, του φορολογικού καθεστώτος και της προστασίας των συσσωρευμένων κεφαλαίων απαιτεί αυξημένες νομοθετικές εγγυήσεις.
Το ψηφιακό κράτος αποτελεί τον αθέατο αλλά απολύτως αναγκαίο μηχανισμό λειτουργίας ολόκληρου του εγχειρήματος. Η εφαρμογή του προγράμματος απαιτεί διαλειτουργικότητα μητρώων, αυτοματοποιημένη πιστοποίηση δικαιούχων, ανωνυμοποίηση συλλεγόμενων στοιχείων, ψηφιακή ταυτοποίηση, ηλεκτρονική παρακολούθηση εισφορών, κρατικών συμμετοχών και αποδόσεων, καθώς και προηγμένες διεπαφές μεταξύ Δημοσίου και χρηματοπιστωτικού τομέα. Αυξάνονται οι απαιτήσεις κυβερνοασφάλειας, ελαχιστοποίησης δεδομένων, αυστηρού ελέγχου πρόσβασης και απαγόρευσης δευτερογενούς χρήσης.
Ο «Κουμπαράς για τη Νέα Γενιά» θα κριθεί από την κατανομή του οικονομικού οφέλους κατά τη μακρά περίοδο συσσώρευσής της. Πίσω από την υπόσχεση ενός κεφαλαίου ενηλικίωσης συγκροτείται μια πολυεπίπεδη χρηματοοικονομική αρχιτεκτονική, όπου το οικογενειακό εισόδημα συναντά τη δημόσια χρηματοδότηση, το τραπεζικό σύστημα αποκτά μακροχρόνιες και προβλέψιμες ροές κεφαλαίων, οι διαχειριστές δυνητικά αποκομίζουν επαναλαμβανόμενες αμοιβές και το ψηφιακό κράτος εγκαθιστά μια οικονομική πληροφοριακή σχέση με τον πολίτη ήδη από τα πρώτα χρόνια της ζωής του.
Η κοινωνική νομιμοποίηση του μηχανισμού προϋποθέτει αναδιανεμητική δικαιοσύνη, χρηματοοικονομική διαφάνεια, αυστηρή εποπτεία, μηδενική ανοχή σε συγκρούσεις συμφερόντων, προστασία της πληροφοριακής αυτοδιάθεσης και πλήρη λογοδοσία για κάθε ευρώ δημόσιου χρήματος και κάθε ποσοστιαία μονάδα διαχειριστικού κόστους. Διαφορετικά, η φαινομενικά προνοιακή πολιτική κινδυνεύει να μετασχηματιστεί σε έναν ιδιότυπο μηχανισμό κοινωνικοποίησης της χρηματοδότησης και ιδιωτικοποίησης της προσόδου, όπου ο πολίτης εισφέρει, ο φορολογούμενος συγχρηματοδοτεί, το παιδί αναλαμβάνει τον χρονικό και επενδυτικό κίνδυνο και το χρηματοπιστωτικό οικοσύστημα αξιοποιεί το κεφάλαιο όσο αυτό παραμένει δεσμευμένο. Η πραγματική αποτίμηση του μέτρου δεν θα γίνει τη στιγμή που το παιδί θα ανοίξει τον κουμπαρά του στα 18, αλλά στο διηνεκές των 16 ετών, κατά τη διάρκεια των οποίων κάποιοι θα διαχειρίζονται το περιεχόμενό του και το ποσοστό οφέλους που έχουν αποκομίσει τρίτα πρόσωπα.
