Το «φιάσκο» με το τουρκολιβυκό μνημόνιο και οι συνέπειες για την Ελλάδα
–Έκθετοι η κυβέρνηση και ο Κυρ. Μητσοτάκης
–Στο μάτι του κυκλώνα ο υπουργός Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης
–Αναβρασμός στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας
Επτά χρόνια μετά τον τραγικό για τα εθνικά συμφέροντα αιφνιδιασμό της κυβέρνησης Μητσοτάκη με την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου, η κυβέρνηση, με τους χειρισμούς της, οδηγήθηκε σε ένα εξίσου τραγικό φιάσκο με την κύρωση του μνημονίου από το Λιβυκό Κοινοβούλιο, προσφέροντας μια εύκολη διπλωματική νίκη στην Τουρκία.
Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου αποτελεί ένα σοβαρότατο διπλωματικό πλήγμα για την Ελλάδα, η οποία είχε επενδύσει και είχε κατευθύνει όλη τη διπλωματική της προσπάθεια στο να αποτρέψει ακριβώς αυτήν την κίνηση, η οποία δίνει εσωτερική νομιμότητα στο μνημόνιο, δημιουργεί ευκαιρίες εκμετάλλευσής του εις βάρος των συμφερόντων της χώρας και απαλλάσσει το μνημόνιο από έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους είχε καταγγελθεί ως παράνομο και χωρίς ισχύ. Διότι τόσο η Ελλάδα όσο και η Αίγυπτος είχαν καταγγείλει ήδη από το τέλος του 2019 ότι το μνημόνιο είναι άκυρο, καθώς δεν είχε ακολουθηθεί ούτε στο εσωτερικό της Λιβύης η προβλεπόμενη διαδικασία ώστε να είναι ισχυρό και έγκυρο, δηλαδή η κύρωσή του από το Κοινοβούλιο.
Δυστυχώς, η ελληνική διπλωματία απέτυχε παταγωδώς να αποτρέψει μια τέτοια απόφαση. Όλους αυτούς τους μήνες, και μετά τις παλινωδίες που υπήρξαν το προηγούμενο διάστημα, με πιο σοβαρή τη σχεδόν πλήρη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων με την Τρίπολη προς όφελος των σχέσεων με τον Χάφταρ, η κυβέρνηση προσπάθησε να ισορροπήσει μεταξύ των δύο πλευρών στη Λιβύη.
Έχοντας δείξει μια αδικαιολόγητη και ασυγχώρητη «εμπιστοσύνη» στον Χάφταρ και στον πρόεδρο της Βουλής, Ακίλα Σάλεχ, πίστευε ότι είχε εξασφαλίσει «συμμάχους» στο εσωτερικό της Λιβύης. Δεν είχε αντιληφθεί ότι η προσέγγιση με την Ανατολική Λιβύη και η αρχική καταδίκη του μνημονίου από τους δύο αυτούς παράγοντες είχαν να κάνουν περισσότερο με τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις και τις εξελίξεις στη Λιβύη, παρά με την πρόθεσή τους να συνταχθούν με την Ελλάδα και να υποστηρίξουν τις αρχές του Δικαίου της Θάλασσας στην οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών. Τα μηνύματα έφταναν εδώ και καιρό, αλλά η κυβέρνηση και το υπουργείο Εξωτερικών είτε τα αγνοούσαν είτε τα ερμήνευαν κατά το δοκούν.
Η Τουρκία, επενδύοντας σε χρήματα αλλά και μοιράζοντας υποσχέσεις, αποκατέστησε σταδιακά –εδώ και δύο χρόνια– τις εχθρικές μέχρι τότε σχέσεις της με την οικογένεια Χάφταρ και τον Ακίλα Σάλεχ, προμηνύοντας αρνητικές εξελίξεις.
Η ελληνική πλευρά, με τα ταξίδια του Γιώργου Γεραπετρίτη στη Βεγγάζη, επιχείρησε να βολιδοσκοπήσει την κατάσταση και να εξασφαλίσει δεσμεύσεις από την Ανατολική Λιβύη ότι η βελτίωση των σχέσεων με την Τουρκία δεν θα άλλαζε τη στάση της σε ό,τι αφορά το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η ελληνική διπλωματία αδυνατούσε να αντιληφθεί τον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα εργαζόταν στο παρασκήνιο, προκειμένου να προσεταιριστεί την οικογένεια Χάφταρ και κυρίως τον φιλόδοξο διάδοχο του στρατάρχη, τον Σαντάμ Χάφταρ, ο οποίος εξελίχθηκε σε «αγαπημένο παιδί» της Άγκυρας. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης επισκέφθηκε πρόσφατα τη Βεγγάζη, όπου συναντήθηκε με τον Χαλίφα Χάφταρ, και, σύμφωνα με δημοσιεύματα, ενώ σκοπός της επίσκεψης ήταν ακριβώς η εξασφάλιση δέσμευσης ότι δεν θα κυρωνόταν το μνημόνιο, όχι μόνο δεν απέσπασε μια τέτοια δέσμευση, αλλά ήταν και «γενναιόδωρος», προσφέροντας υποσχέσεις για συνεργασία και στήριξη της Ανατολικής Λιβύης, τόσο διμερώς όσο και στο πλαίσιο της ΕΕ.
Αυτό, προφανώς, εκλήφθηκε ως στάση αδυναμίας από την Ελλάδα και έτσι δόθηκε πρόσθετο έδαφος στην Τουρκία για να δράσει. Ακόμη και τον Ιούνιο, όταν ήρθε στην Αθήνα, ο Σαντάμ Χάφταρ έγινε δεκτός με τιμές, καθώς πιθανόν υπήρχε η ελπίδα ότι με την επίσκεψή του θα έδειχνε πως πλέον αναζητούσε ισορροπημένες σχέσεις με την Ελλάδα, λειτουργώντας ως αντίβαρο στις σχέσεις του με την Άγκυρα. Ήταν, όμως, γνωστό ότι συνεργάζεται στενά με την Άγκυρα και ειδικά με τον αρχηγό της ΜΙΤ Ιμπραήμ Καλίν αλλά και με τον Χακάν Φιντάν.
Ο ενθουσιασμός της κυβέρνησης τότε, θεωρώντας ότι η επίσκεψη του Σαντάμ Χάφταρ έδειχνε ότι πλέον αναζητούσε ισορροπημένες σχέσεις με την Ελλάδα, λειτούργησε παραπλανητικά ως προς τα όσα συνέβαιναν στο παρασκήνιο.
Και έτσι, πριν από τρεις εβδομάδες, όταν με απόφαση του Σαντάμ Χάφταρ καθαιρέθηκε από πρόεδρος της Βουλής ο Ακίλα Σάλεχ και αντικαταστάθηκε από βουλευτή που δεν έκρυβε τα φιλοτουρκικά αισθήματά του –ήταν πρόεδρος της Επιτροπής Φιλίας Τουρκίας – Λιβύης στο Κοινοβούλιο–, ο σχεδιασμός της Άγκυρας μπήκε πλέον στην τελική φάση. Στην πρώτη συνεδρίαση του Κοινοβουλίου, ο νέος πρόεδρος του σώματος έφερε προς κύρωση το τουρκολιβυκό μνημόνιο, αιφνιδιάζοντας για μία ακόμα φορά την Αθήνα.
Πλέον, η μάχη της Ελλάδας για το θέμα της οριοθέτησης διεξάγεται από δυσμενέστερη θέση, καθώς το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποτελεί πλέον απόφαση ολόκληρης της Λιβύης, τόσο της Ανατολικής όσο και της Δυτικής, ενώ συγχρόνως στέλνεται ένα σαφές μήνυμα για την ισχυρή επιρροή που ασκεί η Τουρκία στη χώρα.
Χωρίς αναστολές πια ή τυπικά εμπόδια στο εσωτερικό της Λιβύης, η Τουρκία μπορεί ανά πάσα στιγμή, εφόσον το επιλέξει, να προωθήσει μαζί με τη Λιβύη έρευνες νοτίως της Κρήτης, επεκτείνοντας και σε αυτήν την περιοχή την ένταση του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου και διευρύνοντας έτσι τα μέτωπα για την Ελλάδα.
Συγχρόνως, η Λιβύη αποκτά νομικά ερείσματα προκειμένου να στραφεί κατά των εταιρειών που έχουν πάρει άδειες από την Ελλάδα για έρευνες στα οικόπεδα νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης, για τις οποίες ήδη έχει κάνει διαβήματα, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζεται η λιβυκή υφαλοκρηπίδα.
Πάντως, έπειτα και από αυτήν την εξέλιξη, καθίστανται άνευ αντικειμένου και οι συνομιλίες που υποτίθεται ότι βρίσκονταν σε εξέλιξη για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών μεταξύ των δύο χωρών.
Η Αθήνα, σύμφωνα με δηλώσεις του Γιώργου Γεραπετρίτη, θυμήθηκε τώρα ότι υπάρχει ο ευρωπαϊκός μοχλός άσκησης πίεσης προς τη Λιβύη, κάτι που δυστυχώς έρχεται κατόπιν εορτής και το πιθανότερο είναι να αποδειχθεί αναποτελεσματικό.
Γιατί, ενώ θα πρέπει να υπάρξει κόστος για τη Λιβύη από αυτήν την απόφασή της, από την άλλη, οι ευρωπαϊκές χώρες δεν είναι διατεθειμένες να διακόψουν τις σχέσεις με τη Λιβύη, καθώς έχουν επενδύσει πολλά στην προσπάθεια σταθεροποίησής της. Έτσι, είναι μάλλον απίθανο οι Ευρωπαίοι, πέραν κάποιων δηλώσεων «συμπαράστασης», όπως αυτές που έκαναν τόσο η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν όσο και ο Αντόνιο Κόστα, να προχωρήσουν σε αποφασιστικά μέτρα εναντίον της Λιβύης, ακόμη και αν πρόκειται για μια κίνηση η οποία θίγει και απειλεί κυριαρχικά δικαιώματα ενός κράτους-μέλους.
Η κυβέρνηση, δυστυχώς, οδήγησε σε αδιέξοδο την υπόθεση της Λιβύης και τώρα καλείται η χώρα να πληρώσει το μεγάλο κόστος από τους λανθασμένους χειρισμούς της. Ενώ, φυσικά, και ο τρόπος με τον οποίο οδηγηθήκαμε στην κύρωση του μνημονίου, επτά χρόνια μετά την υπογραφή του, πλήττει καίρια και την αξιοπιστία της χώρας ως υπολογίσιμης δύναμης στην περιοχή.
