Η Γενιά Ζ, ελπίδα και όχι απελπισία για τον σύγχρονο κόσμο – Του Ν. Στραβελάκη
–Σκέψεις με αφορμή τη συλλογική δράση των τελευταίων ετών
Του
ΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΒΕΛΑΚΗ,
Οικονομολόγου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Ζούμε σε έναν κόσμο που απειλείται από την κρίση και τον πόλεμο, την ώρα που βιώνει τεράστιες ανισότητες, οι οποίες απειλούν ακόμη και την αστική δημοκρατία, όπως τη γνωρίσαμε τον 20ό αιώνα. Επιπλέον, όλο και περισσότεροι αναγνωρίζουν ότι η εποχή μας δεν προσφέρεται για σωτήρες και ότι είναι ανάγκη οι κοινωνίες να βγουν μπροστά και να καθορίσουν τις εξελίξεις.
Η τελευταία διαπίστωση έχει φέρει ανθρώπους της δικής μου ηλικίας σε μια περίεργη κυκλοθυμία. Κινούμαστε ανάμεσα στον ενθουσιασμό και στην απόγνωση. Ο λόγος είναι ότι η νέα γενιά της εποχής μας χαρακτηρίζεται από τη μια από αυθορμητισμό, αξίες, αυταπάρνηση και αλληλεγγύη και από την άλλη δεν έχει μια σταθερή ματιά στα πράγματα. Μπορεί να συγκλονίσει με τη μαζική στράτευσή της για την εκλογή του Ζόραν Μαμντάνι στη δημαρχία της Νέας Υόρκης ή με τη μαζική συμμετοχή στην αντίδραση στο έγκλημα των Τεμπών και τη γενοκτονία στη Γάζα και την ίδια ώρα να στέκεται αδιάφορα μπροστά στην ιμπεριαλιστική επέμβαση στο Ιράν.
Αναφέρομαι στη Γενιά Ζ, στους ανθρώπους που είναι σήμερα μεταξύ 18 και 28 χρόνων. Είναι μια γενιά διαφορετική τόσο από τη δική μου, που ήταν επηρεασμένη από τα κινήματα του τέλους της δεκαετίας του 1960 και την επιθυμία να αλλάξουμε τον κόσμο, όσο και από τη γενιά του νεοφιλελευθερισμού που ακολούθησε και έβλεπε την προσωπική επιτυχία –την «αριστεία», όπως την είπαν– ως υπέρτατο στόχο. Πολλοί λένε ότι η σημερινή νεολαία είναι διαφορετική επειδή έζησε από την παιδική της ηλικία σε έναν κόσμο που κυριαρχούνταν από τη νέα τεχνολογία και το διαδίκτυο. Χωρίς να παραγνωρίζω την επίδραση αυτής της μεταβολής, θεωρώ ότι οι κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις έχουν παίξει σημαντικότερο ρόλο στη συνείδηση αυτής της γενιάς.
Συγκεκριμένα, η κρίση του 2008 τσαλάκωσε το αφήγημα της προσωπικής ανέλιξης μέσω της «αριστείας» και της αγοράς. Οι νέοι άνθρωποι γνωρίζουν ότι ζουν σε έναν κόσμο όπου η εργασιακή τους εξέλιξη δεν θα τους εξασφαλίσει εισοδηματική κινητικότητα και η μόρφωση, ο μοναδικός παράγοντας που θα μπορούσε να τους ξεκολλήσει εισοδηματικά, υπόκειται σε σημαντικούς φραγμούς. Αυτό τους έχει κάνει να βλέπουν με κριτική ματιά την ανάλγητη κοινωνία που επικράτησε μετά το 1980. Κανείς τους δεν αναγνωρίζει την αναγκαιότητα της εισοδηματικής πειθαρχίας και των περικοπών στις δαπάνες παιδείας, υγείας και κοινωνικής ασφάλισης. Συχνά, η αποστροφή της νεολαίας για τον σύγχρονο κόσμο φτάνει στην άρνηση και στην παραίτηση από την προσπάθεια κατάκτησης της γνώσης ή της επαγγελματικής επάρκειας, κάνοντας τους «άριστους» φιλελέδες μανατζαρέους να χαρακτηρίζουν τη Γενιά Ζ «τεμπέληδες».
Είναι άδικος αυτός ο χαρακτηρισμός. Οι ίδιοι άνθρωποι που χαρακτηρίζονται «τεμπέληδες» είναι διατεθειμένοι να δουλέψουν ακόμη και χωρίς αμοιβή όταν βλέπουν σημαντικό κοινωνικό αντίκτυπο στην εργασία ή στη δράση τους. Η ιδιαιτερότητά τους έχει περισσότερο να κάνει με τον περιστασιακό χαρακτήρα της δράσης τους. Κοντολογίς, η νεολαία της εποχής μας δρα με παρόρμηση, αλλά όχι στράτευση. Σε αυτό τελευταίο οφείλεται το τεράστιο πολιτικό και πολιτιστικό κενό που υπάρχει ανάμεσα στη σημερινή νεολαία και στις προηγούμενες γενιές. Η σημερινή νεολαία δεν έχει σαφή αναφορά στα ιδεολογικά ρεύματα ούτε στα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα.
Να φέρω ένα παράδειγμα. Πριν από λίγο καιρό, παρακάθησα στο μάθημα καλού συναδέλφου και φίλου για την ιστορία της οικονομικής σκέψης στη Ελλάδα, στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του ΕΚΠΑ. Όταν ήρθε η σειρά μου να μιλήσω, καλομαθημένος από τους μεταπτυχιακούς φοιτητές όπου κάνω μάθημα, θεωρούσα ονόματα όπως του Νίκου Μπελογιάννη ως τμήμα της συλλογικής μνήμης του ακροατηρίου – δεν ήταν.
Όμως, αυτό δεν πρέπει να μας ξενίζει, η γενιά αυτή μεγάλωσε σε μια εποχή όπου το κομματικό σύστημα, που σε σημαντικό βαθμό συντηρούσε τη συλλογική μνήμη, βρισκόταν σε ύφεση και παράλληλα σε όλο και μεγαλύτερη απόσταση από τις ανάγκες των πολλών. Σε αυτό οφείλεται η αδυναμία της νεολαίας να αντιληφθεί τα γεγονότα στην ιστορικότητά τους, απελπίζοντας άτομα μεγαλύτερης ηλικίας όταν το συνειδητοποιούν. Θεωρώ ότι η επάνοδος του κομματικού συστήματος στο παραδοσιακό δίπολο Δεξιά – Αριστερά θα γεφυρώσει αυτό το κενό και τότε θα εκπλαγούμε όλοι από το τι μπορεί να πετύχει η Γενιά Ζ.
Καλύτερα, λοιπόν, να πάψουμε να ανακυκλώνουμε την απογοήτευσή μας και να εργαστούμε προς αυτήν την κατεύθυνση. Εκλογές έρχονται.
