Υποδομές σε καθυστέρηση
–ΔΕΔΔΗΕ, ΕΥΔΑΠ και μεταφορές φρενάρουν την καθημερινότητα και την ανάπτυξη της χώρας
Του
ΜΑΝΟΥ ΚΡΑΝΙΔΗ
Πολιτικού Μηχανικού ΕΜΠ, MSc,
CEO «Krama Property» (www.kramaproperty.com),
Γραμματέα Ενημέρωσης ΠΟΜΙΔΑ, Δημοτικού Συμβούλου Χαλανδρίου
Η καθημερινότητα των πολιτών στην Ελλάδα επηρεάζεται ολοένα και περισσότερο από δομικά προβλήματα σε τρεις κρίσιμους τομείς: ενέργεια, ύδρευση και μεταφορές.
Τρεις βασικοί φορείς (ΔΕΔΔΗΕ, ΕΥΔΑΠ και το εθνικό και αστικό σύστημα συγκοινωνιών) αντιμετωπίζουν σοβαρές καθυστερήσεις, τεχνικά εμπόδια και οργανωτικές αδυναμίες. Οι συνέπειες δεν είναι μόνο πρακτικές ή προσωρινές, αγγίζουν τον πυρήνα της οικονομικής ανάπτυξης, της ενεργειακής μετάβασης και της ποιότητας ζωής μας.
Ο ΔΕΔΔΗΕ «μπουκώνει» από αιτήσεις – ενεργειακή μετάβαση σε αργή κίνηση
Τα τελευταία δύο χρόνια, ο ΔΕΔΔΗΕ βρίσκεται αντιμέτωπος με μια άνευ προηγουμένου έκρηξη αιτημάτων σύνδεσης, τόσο από νοικοκυριά, για νέες παροχές και αναβαθμίσεις ή για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, όσο και από επιχειρήσεις που σχεδιάζουν ενεργειακές επενδύσεις. Η ζήτηση για σύνδεση στο δίκτυο υπερβαίνει κατά πολύ τις επιχειρησιακές δυνατότητες του οργανισμού. Οι καθυστερήσεις για την ενεργοποίηση νέων παροχών ή την ενίσχυση υφιστάμενων αγγίζουν σε πολλές περιπτώσεις τους 8 έως 14 μήνες. Για έργα ΑΠΕ μεγάλης κλίμακας, ο χρόνος αναμονής μπορεί να ξεπεράσει και τα δύο έτη.
• Έλλειψη τεχνικού προσωπικού: Το δίκτυο λειτουργεί με οριακές ομάδες συνεργείων, γεγονός που επιβραδύνει τις εργασίες.
• Γραφειοκρατικά εμπόδια: Πολλά στάδια της διαδικασίας εξακολουθούν να απαιτούν φυσική παρουσία, χειρόγραφες εγκρίσεις, ενώ οι απαντήσεις καθυστερούν.
• Έλλειψη ψηφιακής αποτελεσματικότητας: Οι αιτούντες δεν γνωρίζουν σε ποιο στάδιο βρίσκεται η αίτησή τους και το ψηφιακό σύστημα είναι δυσλειτουργικό.
Η κατάσταση αυτή έχει άμεσες οικονομικές συνέπειες: Καθυστερούν οι επενδύσεις εκατομμυρίων, οι νέες κατασκευές, η μαζική εγκατάσταση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αναστέλλεται η αποκέντρωση της παραγωγής ενέργειας.
Το νερό υπό απειλή: Η ΕΥΔΑΠ και τα σημάδια μιας βαθύτερης κρίσης αποθεμάτων
Η ΕΥΔΑΠ προειδοποιεί για μείωση των αποθεμάτων νερού στους ταμιευτήρες της, σε επίπεδα που έχουν να παρατηρηθούν εδώ και πάνω από μία δεκαετία. Οι παράγοντες είναι γνωστοί αλλά πλέον πιο έντονοι:
• Παρατεταμένη ανομβρία και υψηλές θερμοκρασίες λόγω της κλιματικής κρίσης.
• Αυξημένη κατανάλωση κυρίως σε αστικά κέντρα και τουριστικές περιοχές.
• Παλιά δίκτυα, με απώλειες που φτάνουν σε ορισμένες περιοχές έως και το 35%.
Αυτό σημαίνει ότι πάνω από το ένα τρίτο του διαθέσιμου νερού δεν φτάνει ποτέ στους πολίτες, αλλά χάνεται μέσα από διαρροές, κακή συντήρηση και ξεπερασμένες υποδομές. Η εταιρεία σχεδιάζει μια σειρά μέτρων για να αποτρέψει μια κρίση λειψυδρίας:
• Ανακαίνιση δικτύων σε κρίσιμες περιοχές.
• Ανάπτυξη υποδομών επαναχρησιμοποίησης υδάτων, ιδιαίτερα σε περιοχές υψηλής ζήτησης.
• Εκστρατείες ενημέρωσης για εξοικονόμηση νερού στα νοικοκυριά.
• Αυστηρότερη παρακολούθηση κατανάλωσης και πιθανά μέτρα περιορισμού σε περίπτωση παρατεταμένης ξηρασίας.
Πέρα από τα τεχνικά ζητήματα, το πρόβλημα του νερού έχει και κοινωνικές διαστάσεις. Η ασφάλεια υδροδότησης είναι θεμελιώδες δικαίωμα και κρίσιμο στοιχείο για την ανθεκτικότητα των πόλεων.
Μεταφορές σε ασφυξία: Ένα σύστημα που δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες
Οι μεταφορές στην Αθήνα και σε άλλες μεγάλες πόλεις αποτελούν εδώ και χρόνια πηγή καθημερινής ταλαιπωρίας για εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες, ενώ η ασφάλεια, όπως όλοι καταλάβαμε με την τραγωδία των Τεμπών, είναι επίσης ένα ενεργό ζητούμενο για την ευρύτερη κοινωνία. Παρά τα σχέδια αναβάθμισης, η πραγματικότητα παραμένει δύσκολη:
• Συχνές βλάβες και καθυστερήσεις σε λεωφορεία, τρόλεϊ και συρμούς μετρό και ηλεκτρικού.
• Μειωμένα δρομολόγια λόγω έλλειψης οδηγών και τεχνικών.
• Γερασμένος στόλος και καθυστερήσεις στην ανανέωση.
• Ασφυκτική κυκλοφορία στους βασικούς οδικούς άξονες, με ελάχιστες παρεμβάσεις αποσυμφόρησης.
Το αποτέλεσμα είναι μαζικές καθυστερήσεις, χαμένος χρόνος, επιβάρυνση της παραγωγικότητας και αυξημένες εκπομπές ρύπων. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η απουσία ενός ολοκληρωμένου σχεδίου βιώσιμης κινητικότητας λειτουργεί ως τροχοπέδη. Τα τοπικά σχέδια βιώσιμης αστικής κινητικότητας δεν επαρκούν. Οι δημόσιες συγκοινωνίες λειτουργούν ως αποσπασματικά συστήματα, χωρίς ουσιαστικό συντονισμό μεταξύ τους, ενώ τα έργα υποδομών καθυστερούν χρόνια, αφού μία απλή έγκριση για μια τοπική γραμμή κάνει μέχρι και δύο έτη. Οι μεταφορές δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα. Αφορούν την ίδια την οικονομική αποτελεσματικότητα και την κοινωνική ισορροπία μιας πόλης. Αν οι άνθρωποι δεν μπορούν να μετακινηθούν αξιόπιστα και γρήγορα, η πόλη δεν μπορεί να λειτουργήσει αποδοτικά.
Τρεις διαφορετικοί τομείς, ένα κοινό σύμπτωμα
Αν και πρόκειται για διαφορετικούς τομείς, τα προβλήματα σε ΔΕΔΔΗΕ, ΕΥΔΑΠ και μεταφορές έχουν κοινές ρίζες:
1. Χρόνιες καθυστερήσεις και γραφειοκρατία.
2. Υποστελέχωση και τεχνικές ελλείψεις.
3. Έλλειψη αποτελεσματικών ψηφιακών εργαλείων και διαφάνειας.
4. Απουσία συντονισμού μεταξύ υπηρεσιών και φορέων.
Η καθυστέρηση στην ηλεκτροδότηση έργων σημαίνει καθυστέρηση στην ενεργειακή αναβάθμιση και σε μαζικές επενδύσεις. Η απώλεια νερού συνεπάγεται σπατάλη φυσικού πόρου και αύξηση κόστους. Η αναποτελεσματικότητα στις μεταφορές σημαίνει μειωμένη παραγωγικότητα και επιβάρυνση της καθημερινότητας.
Από τη διαχείριση στην πρόληψη:
Τι απαιτείται
Η αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών δεν μπορεί να περιοριστεί σε αποσπασματικές λύσεις. Χρειάζεται μια νέα φιλοσοφία διακυβέρνησης υποδομών, προληπτική, συντονισμένη, ψηφιακή και με στόχο την αναβάθμιση των υποδομών και τη δέσμευση για ταχύτητα εξυπηρέτησης:
1. Εκσυγχρονισμός υποδομών
Η χώρα χρειάζεται μακροπρόθεσμο, ρεαλιστικό σχεδιασμό, με αποτελεσματικά έργα, που θα υλοποιούνται εντός προβλέψιμων χρονοδιαγραμμάτων και όχι με πολυετείς καθυστερήσεις. Αυτό αφορά τόσο το δίκτυο ηλεκτρισμού όσο και το υδροδοτικό και συγκοινωνιακό σύστημα.
2. Ενίσχυση ανθρώπινου δυναμικού
Χωρίς τεχνικούς, μηχανικούς, εξειδικευμένους χειριστές και προσωπικό υποστήριξης, κανένα έργο και κανένας οργανισμός δεν μπορεί να προχωρήσει με τον απαιτούμενο ρυθμό. Οι νέες προσλήψεις και η εκπαίδευση του προσωπικού είναι απαραίτητες.
3. Ψηφιακή μετάβαση
Ένα διαφανές, αποτελεσματικό και ψηφιακό σύστημα αιτήσεων, παρακολούθησης έργων και ενημέρωσης πολιτών θα μείωνε τις καθυστερήσεις και θα αύξανε την εμπιστοσύνη. Η τεχνολογία υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι η αποφασιστικότητα στην εφαρμογή της και η σύνδεση των ψηφιακών αιτήσεων με την άμεση υλοποίηση των συνδέσεων και των παροχών.
4. Συντονισμός φορέων
Τα έργα υποδομής συχνά κολλάνε επειδή ένας φορέας δεν συντονίζεται επαρκώς με έναν άλλον. Απαιτείται ενιαία πλατφόρμα συνεργασίας και ταχεία διαδικασία επίλυσης θεσμικών συγκρούσεων.
Το παράδειγμα άλλων χωρών
Χώρες με παρόμοια μεγέθη και προκλήσεις, όπως η Πορτογαλία ή η Δανία, έχουν καταφέρει να επιταχύνουν τις διαδικασίες ηλεκτροδότησης, διαχείρισης νερού και αστικών μεταφορών μέσα από ψηφιακά εργαλεία και ισχυρό θεσμικό πλαίσιο. Στην Πορτογαλία, για παράδειγμα, η σύνδεση μικρών φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων μπορεί να ολοκληρωθεί σε λιγότερο από 30 ημέρες, μέσω ψηφιακής πλατφόρμας. Στη Δανία, η διαχείριση υδάτων βασίζεται σε έξυπνα δίκτυα, που μειώνουν τις απώλειες στο 5%. Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν ότι οι λύσεις υπάρχουν. Η πρόκληση είναι η εφαρμογή τους.
Μια κρίσιμη τελική ευκαιρία
Η Ελλάδα, τη δεδομένη χρονική στιγμή, έχει στη διάθεσή της ευρωπαϊκά κονδύλια, επενδυτικά εργαλεία και τεχνολογία. Αν δεν αξιοποιηθούν έγκαιρα, οι συνέπειες θα είναι βαρύτερες: Ενεργειακή καθυστέρηση, κρίσεις νερού, συμφόρηση, απώλεια ανταγωνιστικότητας και κοινωνική πίεση, με πτώση της ποιότητας ζωής. Η συζήτηση για τις υποδομές δεν μπορεί να γίνεται μόνο όταν προκύπτουν κρίσεις. Πρέπει να περάσουμε από την παθητική διαχείριση στην ενεργή πρόληψη. Οι υποδομές δεν είναι πολυτέλεια, είναι ο πυλώνας πάνω στον οποίο στηρίζεται η οικονομία και η κοινωνία. Χωρίς αξιόπιστα δίκτυα ηλεκτρισμού, νερού και μεταφορών, καμία χώρα δεν μπορεί να σταθεί ανταγωνιστικά. Τα προβλήματα στον ΔΕΔΔΗΕ, στην ΕΥΔΑΠ και στις μεταφορές δεν είναι μεμονωμένα. Είναι η έκφραση ενός συστήματος που καθυστέρησε να προσαρμοστεί στη σύγχρονη εποχή και πρέπει να αυξήσει την αποτελεσματικότητα και την ταχύτητα, ώστε να προλάβει την υπόλοιπη οικονομία και κοινωνία. Όμως, η κρίση μπορεί να γίνει και ευκαιρία. Με επενδύσεις, οργάνωση και ψηφιακά εργαλεία, η χώρα μπορεί να κάνει άλμα δεκαετίας σε λίγα χρόνια. Αυτό που απαιτείται δεν είναι άλλο ένα σχέδιο επί χάρτου, αλλά πολιτική βούληση, διαφάνεια και αποτελεσματική δράση.
