Β. Ζωγράφος στο “Π”: Η ψηφιακή αναλγησία του ελληνικού κράτους και οι δυσλειτουργίες της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης
Του
ΒΑΣΙΛΗ ΖΩΓΡΑΦΟΥ
Διευθύνοντος Συμβούλου της Vision Labs R&D Team,
Υποψήφιου Διδάκτορος Επιστήμης Πληροφορικής και Δεδομένων
BSc (Hons).CS, MBA.IB, MSc.DS, PhD.C.
[email protected]
Η ψηφιοποίηση του δημόσιου τομέα στην Ελλάδα παρουσιάστηκε ως εργαλείο εκσυγχρονισμού, διαφάνειας και καινοφανούς αποτελεσματικότητας. Ωστόσο, η πραγματικότητα για τον πολίτη και τον επιχειρηματία αποδεικνύεται διαφορετική.
Η μετάβαση στην ψηφιακή διακυβέρνηση, χωρίς ταυτόχρονη αναδιάρθρωση των θεσμικών και τεχνικών υποδομών, έχει οδηγήσει σε ψηφιακή αναλγησία του κράτους. Πρόκειται για μια κατάσταση όπου οι υπηρεσίες λειτουργούν περισσότερο ως δυσνόητοι τεχνικοί μηχανισμοί συμμόρφωσης παρά ως εργαλεία διευκόλυνσης των πολιτών.
Διαβάστε επίσης: Οι περιοχές με τα υψηλότερα και χαμηλότερα ποσοστά φοροδιαφυγής – Τι έδειξαν οι έλεγχοι της ΑΑΔΕ
Η πλειονότητα των ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών χαρακτηρίζεται από περιορισμένη εργονομία, αποσπασματικότητα και πολυπλοκότητα. Ο πολίτης αναγκάζεται να περιηγηθεί σε πολλαπλές πλατφόρμες (gov.gr, ΑΑΔΕ, ΕΦΚΑ, ΔΥΠΑ), να χρησιμοποιήσει διαφορετικά διαπιστευτήρια (ΑΜΚΑ, ΑΦΜ, κωδικοί Taxisnet) και να ερμηνεύσει τεχνική ορολογία που προϋποθέτει εξειδικευμένες γνώσεις.
Αντί η τεχνολογία να λειτουργεί επικουρικά, ως μεσολαβητής απλοποίησης, επιβάλλει νέα, πολυσύνθετα επίπεδα, μετατρέποντας την ψηφιακή εξυπηρέτηση σε άτυπο πεδίο αποκλεισμού για τους λιγότερο εξοικειωμένους χρήστες, χαρακτηρίζοντάς τους ως τεχνολογικά αναλφάβητους.
Ένα εμβληματικό παράδειγμα αυτής της κατάστασης είναι η υποχρεωτική διασύνδεση των POS με τα πληροφοριακά συστήματα της ΑΑΔΕ. Κάθε συναλλαγή μέσω POS πρέπει να επικοινωνεί αυτόματα με την ταμειακή μηχανή και τους διακομιστές της ΑΑΔΕ.
Η παραμικρή αστοχία στη σύνδεση, λόγω τεχνικής βλάβης, υπερφόρτωσης δικτύου ή μη παροχής internet (εντός πλοίου σε απομακρυσμένη θαλάσσια περιοχή) μπλοκάρει πλήρως τη συναλλαγή, αφήνοντας σε αδιέξοδο τόσο τον πελάτη όσο και τον επιχειρηματία. Η λειτουργική εξάρτηση από μια ασταθή τεχνική υποδομή αποδεικνύει ότι η ψηφιακή διακυβέρνηση, όταν δεν είναι ορθά σχεδιασμένη, μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής ακαμψίας και να καταστήσει τις υποδομές εξαιρετικά ευάλωτες, μετατρέποντας την ψηφιοποίηση σε πηγή δυσλειτουργίας.
Η κατάσταση επιδεινώνεται στον κλάδο της εστίασης. Η διαίρεση ενός λογαριασμού σε επιμέρους μερίδια μέσω POS είναι συχνή πρακτική σε παρέα φίλων για την πληρωμή. Το υφιστάμενο πλαίσιο δεν προσφέρει ευελιξία στο υπάρχον τεχνολογικό οικοσύστημα, λόγω περιορισμών και έλλειψης παραμετροποίησης, δυσχεραίνοντας ή και απαγορεύοντας τέτοιες πρακτικές.
Εστιατόρια αναγκάζονται να εκδίδουν πολλαπλές αποδείξεις, να προβαίνουν σε χρονοβόρες χειροκίνητες διαδικασίες, απασχολώντας έμψυχο δυναμικό, ή να αρνούνται. Οι τεχνικές απαιτήσεις αυξάνουν την πολυπλοκότητα, το κόστος, μειώνουν την ευελιξία, δημιουργούν λειτουργική συμφόρηση, δυσαρεστούν τους πελάτες, ειδικά για μικρές επιχειρήσεις που στερούνται εξειδικευμένης υποστήριξης.
Διαβάστε επίσης: Το φθινόπωρο των εξόδων για τους πολίτες και η ακρίβεια που εξοργίζει
Το κλειδί στη λύση του προβλήματος είναι ένας διαφανής θεσμικός μηχανισμός ανάθεσης έργων που θα βασίζεται αυστηρά σε τεχνοκρατικά κριτήρια, αποστειρωμένος από επιλογές με γνώμονα πολιτικές ισορροπίες και πελατειακές σχέσεις.
Το κριτήριο αξιολόγησης να εδράζεται στην ουσιαστική ικανότητα να σχεδιάσουν αξιόπιστα και λειτουργικά συστήματα, με επαρκή τεχνογνωσία σε θέματα μελέτης δημόσιων ψηφιακών υποδομών.
Η κυβέρνηση δεν θα έπρεπε να υιοθετεί την προτεραιότητα στην αναπαραγωγή ενός δικτύου ελεγχόμενων αναδόχων, αλλά να διασφαλίζει ότι οι λύσεις ανταποκρίνονται σε διεθνή πρότυπα σχεδίασης και βιωσιμότητας. Διαφορετικά, το αποτέλεσμα είναι έργα με περιορισμένη ευελιξία, τεχνικές αστοχίες και ελάχιστη ανταπόκριση στις ανάγκες των πολιτών.
Οι δυσλειτουργίες αποτελούν σύμπτωμα μιας ψηφιακής πολιτικής που προτάσσει τη συμμόρφωση και την εποπτεία, έναντι της λειτουργικότητας και της φιλικότητας προς τον πολίτη. Αντί να επιδιώκεται η διαλειτουργικότητα των συστημάτων και η ανθρωποκεντρική σχεδίαση, επιβάλλονται αυστηροί τεχνικοί κανόνες, με αναδόχους που δεν συνεργάζονται, χωρίς να διασφαλίζεται η επιχειρησιακή τους βιωσιμότητα.
Το αποτέλεσμα είναι ένας ψηφιακός δημόσιος τομέας που λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός ελέγχου και πελατειακής νοοτροπίας παρά ως εργαλείο εξυπηρέτησης.
Η υπέρβαση της ψηφιακής αναλγησίας απαιτεί βαθιά αναδιάρθρωση, όχι απλή ψηφιοποίηση υπαρχόντων διαδικασιών. Προϋποθέτει ενιαίο σχεδιασμό, σταθερές τεχνικές υποδομές, ουσιαστική αξιολόγηση των αναδόχων, αποπολιτικοποίηση των έργων πληροφορικής και προσήλωση σε αρχές χρηστικότητας και διαλειτουργικότητας.
Η ψηφιακή διακυβέρνηση μπορεί να μετατραπεί από δύσχρηστο εργαλείο συμμόρφωσης σε κοιτίδα πραγματικής εξυπηρέτησης των πολιτών.
