Οι ελιγμοί της Άγκυρας, το κοινοβουλευτικό πραξικόπημα στη Λιβύη
Σε μια κρίσιμη τροπή για τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, η Βουλή των Αντιπροσώπων στην Ανατολική Λιβύη προχώρησε στην κύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει την πλήρη ευθυγράμμιση της Βεγγάζης με τους σχεδιασμούς της Άγκυρας, ανοίγοντας ένα νέο, επικίνδυνο μέτωπο για την ελληνική διπλωματία, την ίδια στιγμή που βρίσκεται σε εξέλιξη η διαμάχη για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου.
Όπως αναφέρει ανάλυση του Νίκου Μελέτη στο «Πρώτο Θέμα», η Τουρκία, εκμεταλλευόμενη το πολιτικό κενό και τις προσωπικές φιλοδοξίες του Σαντάμ Χαφτάρ, κατάφερε να διεισδύσει διπλωματικά στην Ανατολική Λιβύη. Παρά το γεγονός ότι το 2019 οι τουρκικές δυνάμεις είχαν συγκρουστεί ανοιχτά με το στρατόπεδο του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ για να σώσουν την κυβέρνηση της Τρίπολης, η Άγκυρα άλλαξε τακτική. Προσφέροντας οικονομικές υποσχέσεις, αναπτυξιακά έργα και πολιτική στήριξη στον υιό Χαφτάρ, η τουρκική ηγεσία εξασφάλισε τη συναίνεση που χρειαζόταν, μετατρέποντας έναν πρώην ορκισμένο εχθρό σε στρατηγικό εταίρο.
Το εσωτερικό πραξικόπημα και η ανατροπή του Ακίλα Σάλεχ
Η διαδρομή προς την κύρωση του μνημονίου σφραγίστηκε από ραγδαίες εσωτερικές εξελίξεις στη Λιβύη. Προ δύο εβδομάδων, ο επί σειρά ετών πρόεδρος του Κοινοβουλίου, Ακίλα Σάλεχ, ο οποίος αποτελούσε το βασικό ανάχωμα στις πιέσεις της Τουρκίας από το 2019, απομακρύνθηκε αιφνιδιαστικά από τη θέση του.
Τη θέση του ανέλαβε ο Αλ-Σαλίχιν Αμπντουλνάμπι αλ-Ομπέιντι, πρόσωπο της απόλυτης εμπιστοσύνης του Σαντάμ Χαφτάρ και πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Τουρκολιβυκής Φιλίας. Στην πρώτη κιόλας συνεδρίαση υπό τη νέα προεδρία, το μνημόνιο εισήχθη προς ψήφιση και κυρώθηκε με συνοπτικές διαδικασίες. Η παρουσία του επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών (MIT), Ιμπραήμ Καλίν, στη Λιβύη επιβεβαίωσε την άμεση τουρκική εμπλοκή και σφράγισε την επικράτηση της Άγκυρας.
Η αντίδραση της Αθήνας και η ευρωπαϊκή στήριξη
Η ελληνική πλευρά αντέδρασε άμεσα, χαρακτηρίζοντας την απόφαση της λιβυκής Βουλής παράνομη, άκυρη και ανυπόστατη. Η Αθήνα υπογράμμισε ότι η κίνηση αυτή παραβιάζει κατάφωρα το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, προειδοποιώντας παράλληλα πως θα προστατεύσει τα συμφέροντά της με κάθε διαθέσιμο μέσο.
Στο πλευρό της Ελλάδας τάχθηκε άμεσα η Ευρωπαϊκή Ένωση. Με κοινή δήλωσή τους, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογράμμισαν την ακυρότητα του μνημονίου, υπενθυμίζοντας τις αποφάσεις του 2019. Παράλληλα, κατέστησαν σαφές ότι η στάση των Βρυξελλών απέναντι στη Λιβύη σκληραίνει, καθώς η παροχή ευρωπαϊκών κονδυλίων και προγραμμάτων υποστήριξης θα συνδέεται εφεξής με αυστηρούς όρους σεβασμού του διεθνούς δικαίου.
Τι σημαίνει η απόφαση για τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο
Όπως σημειώσαμε στο χθεσινό ρεπορτάζ, η εξέλιξη αυτή ανατρέπει τα δεδομένα της ελληνικής διπλωματίας, η οποία παραδοσιακά στήριζε τις ελπίδες της για ακύρωση του μνημονίου στην κάθετη αντίθεση της ανατολικής Λιβύης. Η μεταστροφή του κοινοβουλίου του Τομπρούκ αντανακλά τη ραγδαία επαναπροσέγγιση και τις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις των τελευταίων ετών ανάμεσα στην πλευρά του Χαφτάρ και την κυβέρνηση της Τουρκίας.
Τι συμβαίνει; Απλά η Τουρκία κατάφερε πριν την πόντιση του καλωδίου να έχει το ανυπόστατο τουρκολιβυκο μνημόνιο ολοκληρωμένο και υπογεγραμμένο από τις δύο συμβαλλόμενες χωρες…
Τα βασικά σημεία της απόφασης:
-
Ομόφωνη Επικύρωση: Η ψηφοφορία πέρασε χωρίς καμία αρνητική ψήφο, δείχνοντας πλήρη ευθυγράμμιση των πολιτικών δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης.
-
Ανατροπή του 2020: Ακυρώθηκε η προ εξαετίας απόφαση που χαρακτήριζε τη συμφωνία «παράνομη» και «προδοτική».
-
Νέο Γεωπολιτικό Σκηνικό: Η Άγκυρα αποκτά πλέον θεσμικό συνομιλητή και στις δύο πλευρές της διαιρεμένης Λιβύης, εδραιώνοντας την επιρροή της.
Οι επιπτώσεις στο πεδίο και η στάση της Αιγύπτου
Αν και η κύρωση δεν προσφέρει διεθνή νομιμοποίηση στο παράνομο μνημόνιο, εντούτοις δημιουργεί σοβαρά εμπόδια. Δεσμεύει νομικά τη Λιβύη ως ενιαία κρατική οντότητα και ανοίγει τον δρόμο για την πιθανή ενεργοποίηση του δεύτερου τουρκολιβυκού μνημονίου, το οποίο προβλέπει ερευνητικές γεωτρήσεις από την τουρκική εταιρεία TPAO σε περιοχές ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Την ίδια στιγμή, προβληματισμό προκαλεί η στάση της Αιγύπτου. Το Κάιρο παρακολουθεί με έκδηλη ανησυχία την επέκταση της τουρκικής επιρροής στα δυτικά του σύνορα. Ωστόσο, στην επίσημη ανακοίνωση του αιγυπτιακού Υπουργείου Εξωτερικών μετά τη συνομιλία του ΥΠΕΞ Αμπντελάτι με τον Γιώργο Γεραπετρίτη, αποφεύχθηκε η ρητή καταδίκη της κύρωσης, υποδηλώνοντας μια προσεκτική τακτική εκ μέρους της αιγυπτιακής διπλωματίας.
Με πληροφορίες και απο το «Πρώτο Θέμα»
