Οι προοπτικές του συνεχιζόμενου πολέμου στο Ιράν και στον Λίβανο
Γράφει ο
ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΝΕΑΡΧΟΥ
Πρέσβυς ε.τ.
Το Ιράν, παρά το τρομακτικό πλήγμα που δέχθηκε η πολιτική και η στρατιωτική ηγεσία του στην αρχή του πολέμου, έδειξε μια ανέλπιστη για πολλούς επιβιωσιμότητα και μαχητικότητα. Δύο εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου, μπορεί και ανταποδίδει τα πλήγματα. Το Πολεμικό Ναυτικό και η αντίστοιχη Αεροπορία του έχουν, πράγματι, τεθεί εκτός μάχης, όπως και το βασικό δίκτυο της αντιαεροπορικής του άμυνας. Χρησιμοποιεί, όμως, αποτελεσματικά τα δύο βασικά όπλα που του έχουν απομείνει, τους βαλλιστικούς πυραύλους και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones).
Σε ό,τι αφορά τους πρώτους, χρησιμοποιεί τον πολύ εξελιγμένο πύραυλο Khoramchar 4. Ο τελευταίος, σύμφωνα τουλάχιστον με όσα ισχυρίζεται το Ιράν, κινείται με αρχική υπερ-υπερηχητική ταχύτητα 16 Mach (ταχύτητα του ήχου) και προσβάλλει τους στόχους του, επανερχόμενος από τη στρατόσφαιρα, με ταχύτητα οκτώ φορές την ταχύτητα του ήχου, γεγονός που τον καθιστά πολύ δύσκολα ανασχέσιμο. Η δυσκολία αυτή επιτείνεται από μια άλλη ιδιομορφία του, που βασίζεται στην τεχνολογία MIRV (πολλαπλές κεφαλές) που ενσωματώνει και στις βόμβες διασποράς που μεταφέρει κάθε κεφαλή, τις οποίες διασπείρει σε απόσταση 8 χλμ.Με τους πυραύλους αυτούς, το Ιράν μπορεί και πλήττει κατοικημένες περιοχές και μεγάλους στόχους στο Ισραήλ, χωρίς να μπορεί ο σιδηρούς αμυντικός θόλος να εγγυηθεί την πλήρη κατάρριψη όλων των πυραύλων και των βομβών διασποράς.
Οι «Φρουροί της Επαναστάσεως», που έχουν αναλάβει, όπως φαίνεται, την πραγματική εξουσία στο Ιράν, απειλούν να χρησιμοποιήσουν και έναν άλλο πολύ εξελιγμένο πύραυλο, εκτοξευόμενο από υποβρύχιο, ο οποίος θα μπορούσε, θεωρητικά, να απειλήσει και τα μεγάλα πλοία του Αμερικανικού στόλου.
Σε ό,τι αφορά τα drones, το Ιράν υπήρξε πρωτοπόρο στη σύλληψη και την κατασκευή τους, όπως επίσης στην ανάπτυξη των επιχειρησιακών τακτικών και ασύμμετρων μεθόδων για τη χρησιμοποίησή τους. Από το Ιράν εμπνεύσθηκε η Άγκυρα το αντίστοιχο δικό της πρόγραμμα. Η πρωτοπορία του Ιράν φάνηκε και μετά το ξέσπασμα του πολέμου της Ουκρανίας, όταν η Ρωσία του Πούτιν, με την πανίσχυρη πολεμική βιομηχανία, ζήτησε βοήθεια από το Ιράν στο νέο πολεμικό μέτωπο των drones, που απεδείχθη καθοριστικής σημασίας πλέον στον σύγχρονο πόλεμο. Και οι ίδιοι οι Αμερικανοί, για να αντιμετωπίσουν τα φθηνά Ιρανικά drones και να τα στρέψουν εναντίον τους, προχώρησαν στην κατασκευή ενός δικού τους drone, που βασίζεται στο δοκιμασμένο στο πεδίο της μάχης Ιρανικό drone Shahed.
Το πιο σημαντικό σ’ αυτό το κεφάλαιο είναι να γνωρίζει κανείς τα αποθέματα του Ιράν σε πυραύλους και drones και την ικανότητά τους να συνεχίσουν την παραγωγή τους υπό συνθήκες πολέμου. Εάν κρίνει κανείς από τον αριθμό των εκτοξευόμενων πυραύλων και drones, φαίνεται πως το Ιράν κατόρθωσε να διασώσει από την καταστροφή σημαντικά αποθέματα και των δύο όπλων και ότι επιπλέον μπορεί σε υπόγειες εγκαταστάσεις να συνεχίσει μια ορισμένη παραγωγή τους και την αναπλήρωση των αποθεμάτων.
Αυτό σημαίνει ότι το Ιράν μπορεί να συνεχίσει την αντίστασή του και τα ανταποδοτικά πλήγματα, παρά τη χαώδη δυσαναλογία ισχύος μεταξύ των δύο πλευρών σε συμβατικά όπλα. Το Ιράν έχει ήδη στο ενεργητικό του τα πλήγματα που έχει καταφέρει στις Αμερικανικές βάσεις στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, όπως και τα πλήγματά του σε οικονομικά, ενεργειακά και τεχνολογικά κέντρα ισχύος.
Η επίθεση κατά των Αραβικών χωρών του Περσικού Κόλπου είναι μια σκόπιμη Ιρανική στρατηγική για την περιφερειοποίηση του πολέμου και την πρόκληση διεθνούς ενεργειακής και οικονομικής κρίσεως, η οποία θα ασκούσε πίεση για τον τερματισμό του πολέμου.
Σ’ αυτό το πνεύμα εντάσσεται και το μερικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Η ενεργειακή αρτηρία των Στενών είναι κρίσιμη πρώτ’ απ’ όλα για το ίδιο το Ιράν, το οποίο εξάγει μέσω αυτών το 90% του πετρελαίου και του φυσικού του αερίου. Με αυτό τροφοδοτεί, μεταξύ άλλων, τις δύο μεγάλες αγορές του, την Κίνα και την Ινδία. Το κλείσιμο των Στενών είναι όμως σημαντικό και για όλες τις χώρες του Κόλπου και την παγκόσμια οικονομία. Μέσα από τα Στενά διέρχεται το 20% περίπου του πετρελαίου και του φυσικού αερίου του κόσμου.
Η μάχη για τα Στενά πήρε εσχάτως τη μορφή ναρκοπολέμου. Οι «Φρουροί της Επαναστάσεως» προχώρησαν σε περιορισμένη ναρκοθέτηση, ως απάντηση μεταξύ άλλων στις Αμερικανικές απειλές για κατάληψη της νήσου Χαργκ, από την οποία διεξάγονται οι Ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι Αμερικανοί απάντησαν στη μερική ναρκοθέτηση με βύθιση των ταχυπλόων των «Φρουρών της Επαναστάσεως» που τις διενεργούν και παίζουν γενικότερα ρόλο ασύμμετρης Ιρανικής ναυτικής ισχύος στον Περικό Κόλπο.
Το Ιράν δεν θέλει πραγματικά να κλείσει τα Στενά, όσο και αν το χρησιμοποιεί ως απειλή και ως όπλο, γιατί αυτό θα έπληττε πρωτίστως τα δικά του συμφέροντα. Η Κίνα, που είναι σύμμαχος του Ιράν και έχει πολύ μεγάλη εξάρτηση από τους ενεργειακούς του πόρους, ασκεί ισχυρή πίεση για να παραμείνουν ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ. Οι ΗΠΑ, εάν εξετάζουν σοβαρά την κατάληψη της νησίδος Χαργκ, θα εμπλέκονταν εκ των πραγμάτων σε μια χερσαίου τύπου επιχείρηση, έστω και αν αυτή διεξαγόταν με ναυτικά κυρίως μέσα. Η νησίδα Χαργκ είναι πολύ κοντά στην ακτή και οι Αμερικανικές δυνάμεις θα χρειαζόταν να εξουδετερώσουν και τις χερσαίες Ιρανικές δυνάμεις που θα προσέτρεχαν να υπερασπίσουν τη νησίδα Χαργκ και τα Στενά.
Παρόμοια είναι η ιδέα που προεβλήθη στον Τύπο, για επέμβαση Αμερικανικών ειδικών δυνάμεων και ενδεχομένως και Ισραηλινών στο Ισπαχάν, με αντικειμενικό σκοπό τον έλεγχο του εμπλουτισμένου ουρανίου που φυλάσσεται εκεί. Η δημοσιοποίηση από πριν μιας τέτοιας ενδεχόμενης επιχειρήσεως φαίνεται παράδοξη, εκτός και αν αυτό είναι σκόπιμο για κάποιους συγκεκριμένους λόγους. Και σ’ αυτήν την περίπτωση, η επιχείρηση θα είχε σαφώς χαρακτήρα περιορισμένης χερσαίας επιχειρήσεως. Το πόσο όμως περιορισμένη μπορεί αυτή να είναι δεν είναι μόνο θέμα της μίας πλευράς.
Ετέθη από την αρχή το ενδεχόμενο υποκινήσεως ορισμένων εθνοτήτων, που συναπαρτίζουν το Ιράν, ως εναλλακτικού ή βοηθητικού τρόπου για την επιδιωκόμενη αλλαγή καθεστώτος. Έγινε, συγκεκριμένα, λόγος για τους Κούρδους και τους Αζέρους του Ιράν. Η Τουρκία ιδιαίτερα ανησύχησε πολύ από τη δημοσίευση και από το CNN χάρτη του Κουρδιστάν, αλλά και από δηλώσεις Αμερικανών και Ισραηλινών επισήμων για τους Κούρδους του Ιράν.
Η Αμερικανική αναδίπλωση, με δηλώσεις του Αμερικανού Προέδρου, έφερε ανακούφιση στην Άγκυρα, που φοβήθηκε ότι η δημιουργία μεγάλου Κουρδιστάν θα μπορούσε να περιληφθεί στους στόχους του πολέμου. Η διαφαινόμενη αναβολή των προσδοκώμενων εξελίξεων στο Κουρδικό δεν αποτρέπει την εκδήλωσή τους σε μια άλλη συγκυρία. Το Ισραήλ, ειδικότερα, επενδύει πολύ σ’ αυτήν την προοπτική που θα δημιουργούσε ένα φιλικό προς αυτό κράτος στην περιοχή και θα άλλαζε σταθερά τις στρατηγικές ισορροπίες.
Για την Αμερικανική πλευρά, ο τερματισμός του πολέμου καθίσταται άμεση προτεραιότητα, για εσωτερικούς και διεθνείς λόγους. Το πώς αυτό μπορεί να επιτευχθεί δεν φαίνεται τόσο εύκολο, με δεδομένη τη στάση του Ιρανικού καθεστώτος και των «Φρουρών της Επαναστάσεως». Ο πιθανότερος τρόπος είναι οι ΗΠΑ να δηλώσουν μονομερώς την επίτευξη των στόχων τους, εφόσον δεν έχουν δεσμευθεί στο θέμα της αλλαγής καθεστώτος και το αφήνουν στον λαό του Ιράν. Με μια άλλη δήλωση μπορούν να στείλουν μήνυμα ότι επιφυλάσσονται να επέμβουν πάλι κατά του Ιράν, σε περίπτωση που αυτό επιχειρήσει να ανασυγκροτήσει και να συνεχίσει το πυρηνικό και το βαλλιστικό του πρόγραμμα.
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει τα πράγματα μέσα από ένα αρκετά διαφορετικό πρίσμα. Θεωρεί ότι είναι αναγκαία η αλλαγή καθεστώτος για μια ριζική λύση του προβλήματος του Ιράν. Δεν μπορεί όμως να υποδείξει τρόπο με τον οποίο αυτό θα γινόταν εφικτό, χωρίς μαζική χερσαία επέμβαση, που δεν θέλει η Αμερικανική πλευρά.
Το Ισραήλ έχει επιπλέον το πρόβλημα της Χεσμπολάχ του Λιβάνου. Η τελευταία είναι στρατηγικός σύμμαχος του Ιράν, στηρίζεται στη μεγάλη Σιιτική κοινότητα του Λιβάνου και πολιτικά και ιδεολογικά είναι ομοούσια του καθεστώτος του Ιράν. Το Ισραήλ θεωρεί απαραίτητη την εξάλειψή της για την ασφάλειά του και καλεί μαζί με τους Αμερικανούς την κυβέρνηση του Λιβάνου και τον Πρόεδρό του να την αφοπλίσουν.
Η κυβέρνηση του Λιβάνου δεν έχει όμως μια τέτοια δύναμη και κάθε ενέργειά της θα ερχόταν σε σύγκρουση με τη Σιιτική κοινότητα που στηρίζει τη Χεσμπολάχ. Ο Λίβανος έχει συρθεί τρεις φορές σε εμφύλιο πόλεμο και έχει καταστραφεί ισάριθμες φορές από τα Ισραηλινά αντίποινα στο έδαφός του. Ακόμη και αν υπάρξει τερματισμός των επιχειρήσεων στο Ιράν, με άδηλο το μέλλον, το Ισραήλ θα επιμείνει στον Λίβανο, με στόχο την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποδυνάμωση της Χεσμπολάχ και την παρεμπόδιση κάθε ενισχύσεώς της από το Ιράν στο μέλλον.
Ο πολύπαθος Λίβανος έχει ακόμη πολύ δύσκολη πορεία προς την ειρήνη. Η κατάσταση στον Λίβανο επηρεάζει άμεσα την Κύπρο και την Ελλάδα. Η Άγκυρα δεν είναι καθόλου ευχαριστημένη από την οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ Κυπριακής Δημοκρατίας και Λιβάνου και από το γεγονός ότι η Κύπρος αναγνωρίζεται ως πολύ σημαντικό μέρος της Ευρωπαϊκής πολιτικής προς την περιοχή. Η Γαλλία ειδικότερα έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον για τον Λίβανο και επιδιώκει μια ευρύτερη Ευρωπαϊκή στήριξη προς αυτόν.
Καταλήγοντας, θα έλεγε κανείς ότι όσο κατάλληλο είναι το πετρέλαιο για να υψώνει και να θρέφει τις φλόγες του πολέμου στη Μέση Ανατολή, το ίδιο είναι αυτό που ωθεί, με τους κινδύνους που περικλείει για όλο τον κόσμο, προς τον τερματισμό του πολέμου.
