O Ψηφιακός Μετασχηματισμός εγκλωβισμένος στις αναθέσεις
Του
ΒΑΣΙΛΗ ΖΩΓΡΑΦΟΥ
Διευθύνοντος Συμβούλου της Vision Labs R&D Team,
Υποψήφιου Διδάκτορος Επιστήμης Πληροφορικής και Δεδομένων,
BSc (Hons).CS, MBA.IB, MSc.DS, PhD.C.
[email protected]
Η Εθνική Στρατηγική για τον Ψηφιακό Μετασχηματισμό θεμελιώνεται σε επτά στόχους, συνθέτοντας το πλαίσιο σχέσης μεταξύ κράτους και πολίτη. Διαμορφώνει ένα οικοσύστημα ικανό να διασφαλίσει ισότητα πρόσβασης, βελτίωση των υπηρεσιών και ενίσχυση της παραγωγικότητας.
Ωστόσο, η πραγματικότητα αναδεικνύει ένα βαθύ χάσμα μεταξύ σχεδιασμού και εφαρμογής. Ως εργαλείο για την καταγραφή των ψηφιακών επιδόσεων των 28 κρατών-μελών της ΕΕ έχει θεσπιστεί ο δείκτης της Ψηφιακής Οικονομίας και Κοινωνίας DESI, με 28 κατατακτήριες θέσεις. Αναφέρεται στις θέσεις η ΕΕ ως μέσος όρος των 28 μελών.
Γρήγορη και αξιόπιστη πρόσβαση στο διαδίκτυο για όλους (Ελλάδα θέση 28, ΕΕ θέση 17)
Η Ελλάδα εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από υποβαθμισμένες υποδομές, περιορισμένες ταχύτητες και έντονες γεωγραφικές ανισότητες, οι οποίες αντανακλώνται σε ελλιπή ευρυζωνική ψηφιακή πρόσβαση. Νησιά και αγροτικές περιοχές μένουν ουσιαστικά εκτός ψηφιακού περιβάλλοντος, με ασθενές σήμα και βλάβες. Η αστάθεια των δικτύων δυσχεραίνει τη χρήση των δημόσιων ψηφιακών υπηρεσιών, υπονομεύοντας τον ίδιο τον πυρήνα του στόχου.
Ψηφιακό κράτος με υπηρεσίες για όλους (Ελλάδα θέση 22, ΕΕ θέση 13)
Οι πολίτες βιώνουν καθημερινά την ακαμψία ενός κράτους που απλώς μετέφερε τη γραφειοκρατία από το χαρτί στην οθόνη. Αποσπασματικές πλατφόρμες, έλλειψη διαλειτουργικότητας, τεχνικά σφάλματα και γραφειοκρατικές απαιτήσεις ακυρώνουν τον ίδιο τον στόχο της εξυπηρέτησης. Το ψηφιακό κράτος λειτουργεί σαν κλειστής αρχιτεκτονικής ασυντόνιστο δίκτυο, όχι σαν ζωντανός μηχανισμός εξυπηρέτησης.
Ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων για όλους (Ελλάδα θέση 23, ΕΕ θέση 16)
Η ψηφιακή επάρκεια μεγάλου μέρους του πληθυσμού παραμένει περιορισμένη, χωρίς ουσιαστικές πολιτικές εκπαίδευσης. Οι ηλικιωμένοι, οι λιγότερο μορφωμένοι και οι κάτοικοι εκτός αστικών κέντρων αποκλείονται στην πράξη από βασικές υπηρεσίες. Το κράτος επενδύει στην ψηφιοποίηση, αλλά όχι στο έμψυχο δυναμικό. Οι δράσεις κατάρτισης είναι περιορισμένες, μη συστηματικές και δεν ενσωματώνονται σε μακροπρόθεσμο σχέδιο, με αποτέλεσμα η ψηφιακή μετάβαση να λειτουργεί ως παράγοντας νέων κοινωνικών ανισοτήτων.
Διευκόλυνση ψηφιακού μετασχηματισμού των επιχειρήσεων (Ελλάδα θέση 23, ΕΕ θέση 15)
Η κυβέρνηση διακηρύσσει στήριξη, αλλά στην πράξη δημιουργεί νέα εμπόδια. Η πλατφόρμα τιμολόγησης σε ώρες αιχμής (ενδεικτικά 10:00 – 17:00) συχνά παρουσιάζει σοβαρές δυσλειτουργίες λόγω αυξημένης επισκεψιμότητας, με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις να αδυνατούν να εκδώσουν τιμολόγια, δημιουργώντας πρακτικό αδιέξοδο και λειτουργική ανασφάλεια. Αντί για εργαλείο ενδυνάμωσης της επιχειρηματικότητας, η κρατική ψηφιακή υποδομή καταλήγει να είναι παράγοντας επιχειρησιακής αβεβαιότητας.
Ενίσχυση της ψηφιακής καινοτομίας
Η καινοτομία απαιτεί ελευθερία, διαφάνεια και τεχνογνωσία. Η Ελλάδα αναπαράγει ένα πελατειακό οικοσύστημα αναθέσεων, με λίγους και ημέτερους αναδόχους να απορροφούν τα έργα, χωρίς αξιολόγηση ικανότητας ή βιωσιμότητας. Οι μικρές και νεοφυείς επιχειρήσεις αποκλείονται, η αγορά παραμένει κλειστή και η καινοτομία στραγγαλίζεται στη γέννησή της.
Παραγωγική αξιοποίηση των δεδομένων του Δημοσίου (Ελλάδα θέση 23, ΕΕ θέση 16)
Αντί για διαφανή και αξιοποιήσιμη διαχείριση δεδομένων, παρατηρείται αποσπασματική συλλογή και ανεπαρκής διασύνδεση των πληροφοριακών συστημάτων. Τα δεδομένα παραμένουν κλειδωμένα σε θεσμικά «σιλό», χωρίς να αξιοποιούνται για τη βελτίωση των πολιτικών ή των υπηρεσιών. Παράλληλα, η έλλειψη εμπιστοσύνης των πολιτών για την προστασία της ιδιωτικότητάς τους επιβαρύνει το πρόβλημα.
Ένταξη σύγχρονων τεχνολογιών στην οικονομία
Η στρατηγική ένταξη τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και τα μεγάλα δεδομένα, παραμένει αποσπασματική. Οι δημόσιες δομές δεν διαθέτουν επαρκή θεσμική και τεχνική ωριμότητα για να υποστηρίξουν τέτοια έργα σε μεγάλη κλίμακα. Υλοποιούνται από αναδόχους με περιορισμένη εξειδίκευση, επιλεγμένους με πολιτικά κριτήρια. Η τεχνολογία γίνεται εργαλείο επικοινωνίας, όχι παραγωγής, με συστήματα που δεν είναι συμβατά με τις ανάγκες των πολιτών.
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός έχει εγκλωβιστεί σε πολιτική νοοτροπία αναθέσεων έργων αντί για τη βελτίωση της καθημερινότητας, υπό το πρόσημο θετικού κοινωνικού αποτυπώματος. Τα νομικά και φυσικά πρόσωπα βιώνουν τα μη λειτουργικά παράγωγα ενός συστήματος που σχεδιάζεται από εκλεκτούς. Δεν είναι τυχαίο ότι η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά στις τελευταίες θέσεις των δεικτών DESI, σημαντικά κάτω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό δεν είναι απλώς τεχνολογικό έλλειμμα, είναι θεσμική αποτυχία, με κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες.
