Μ. Ζαμπάρας στο “Π”: Η τροπολογία του διχασμού και η ομολογία φόβου
Του
ΜΙΛΤΟΥ ΖΑΜΠΑΡΑ
Βουλευτή ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ Αιτωλοακαρνανίας
Η τροπολογία της κυβέρνησης για το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη δεν συνιστά μια απλή ρύθμιση για την προστασία ενός χώρου. Αποτελεί μια συνειδητή πολιτική επιλογή που αποκαλύπτει τον φόβο της εξουσίας απέναντι στη ζωντανή μνήμη, στη συλλογική διαμαρτυρία και στη διεκδίκηση δικαιοσύνης. Δεν είναι η αισθητική που ενοχλεί, αλλά το ίδιο το φορτίο της κοινωνικής μνήμης, που λειτουργεί ως καθρέφτης της κυβερνητικής ανεπάρκειας και ως καταλύτης συλλογικής αφύπνισης.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να καταστήσει τον κεντρικότερο δημόσιο χώρο της χώρας, μπροστά στη Βουλή, μια αποστειρωμένη ζώνη, απαλλαγμένη από την παρουσία του πολίτη και τις μορφές κοινωνικής διαμαρτυρίας. Η επιλογή αυτή είναι θεσμικά επικίνδυνη, διότι ανατρέπει μια θεμελιώδη συνταγματική ισορροπία. Το άρθρο 11 του Συντάγματος προστατεύει το δικαίωμα της συνάθροισης, περιορίζοντάς το μόνο υπό εξαιρετικές προϋποθέσεις, όπως ένας σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια ή η διατάραξη της κοινωνικής ζωής. Στην περίπτωση αυτή δεν συντρέχει κανένας τέτοιος λόγος. Αντίθετα, επινοείται ένα ιδιώνυμο αδίκημα, με ποινικές συνέπειες που επιβάλλονται χωρίς καν την κρίση δικαστηρίου, κάτι που συνιστά θεσμική εκτροπή και προσβολή του κράτους δικαίου.
Η τροπολογία δεν είναι μεμονωμένο φαινόμενο. Εντάσσεται σε μια διαρκή στρατηγική πόλωσης τοξικότητας και διχασμού, όπου η κυβέρνηση, αντί να αναζητά συναινέσεις, επιλέγει να κατασκευάζει αντιπάλους. Όπως μετά το έγκλημα των Τεμπών επιχείρησε τη συγκάλυψη ευθυνών μέσα από εξεταστικές-παρωδία, έτσι και τώρα επιχειρεί να «καθαρίσει» τον δημόσιο χώρο από το ενοχλητικό αποτύπωμα της μνήμης. Το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές: Η κοινωνική διαμαρτυρία πρέπει να εξαφανιστεί από το κέντρο λήψης αποφάσεων, ώστε να μην αμαυρώνει το προφίλ της εξουσίας.
Η βασική ουσία, όμως, βρίσκεται αλλού. Η απουσία ισχυρών θεσμικών αντιβάρων επιτρέπει την κυβερνητική αυθαιρεσία να μεταμφιέζεται σε νομοθετική πρωτοβουλία. Η Βουλή λειτουργεί ολοένα και περισσότερο ως μηχανισμός επικύρωσης προειλημμένων αποφάσεων. Οι ανεξάρτητοι θεσμοί αποδυναμώνονται ή παρακάμπτονται. Η Δικαιοσύνη, αντί να αποτελεί ανάχωμα, καθυστερεί ή εργαλειοποιείται. Σε αυτό το κενό θεσμικής ισορροπίας, η εκτελεστική εξουσία αναλαμβάνει να ορίσει τι είναι νόμιμο και τι όχι, χωρίς αντίβαρα, χωρίς ελέγχους, χωρίς λογοδοσία.
Η απόπειρα απαγόρευσης των συγκεντρώσεων στον Άγνωστο Στρατιώτη είναι, συνεπώς, κάτι πολύ περισσότερο από μια πρόχειρη τροπολογία. Είναι η έκφραση ενός βαθύτερου πολιτικού σχεδίου που θέλει τη μνήμη περιορισμένη, τη διαμαρτυρία φιμωμένη, την κοινωνία διαιρεμένη. Είναι μια απόπειρα θεσμικής αναθεώρησης διά της πλαγίας οδού, με στόχο να μετατραπεί ο δημόσιος χώρος σε σιωπηλή σκηνή, αντί για πεδίο δημοκρατικής έκφρασης.
Η Ιστορία, ωστόσο, έχει δείξει ότι καμία κυβέρνηση δεν κατάφερε να νικήσει τη συλλογική μνήμη. Όσο κι αν επιχειρείται η αποστείρωση, η κραυγή των συγγενών των θυμάτων των Τεμπών, η επιμονή της νεολαίας, η ανάγκη μιας κοινωνίας για δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια θα εξακολουθούν να αντηχούν. Και αυτή ακριβώς η αντοχή της μνήμης είναι που καθιστά την τροπολογία όχι μια επίδειξη δύναμης, αλλά μια ομολογία φόβου.
