Η ψευδαίσθηση της ηλικίας στην ιατρική
Η ψευδαίσθηση της ηλικίας στην ιατρική: Στην καθημερινή ζωή έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε την ηλικία ως ένα απλό και καθαρό μέτρο. Ένας άνθρωπος είναι 40, 65 ή 86 ετών, άρα υποτίθεται πως μπορούμε εύκολα να συμπεράνουμε τι αντέχει, τι κινδύνους έχει μπροστά του και ποιες αποφάσεις του ταιριάζουν.
Του
ΑΡΗ ΜΠΕΡΖΟΒΙΤΗ
Όμως η ιατρική πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Δύο άνθρωποι με την ίδια ακριβώς χρονολογική ηλικία μπορεί να διαφέρουν εντυπωσιακά στη μνήμη, στη δύναμη, στη λειτουργία της καρδιάς και των αγγείων, στον μεταβολισμό και στη συνολική αντοχή του οργανισμού τους. Με άλλα λόγια, η ηλικία που γράφει η ταυτότητα δεν λέει πάντα την αλήθεια για την πραγματική κατάσταση του σώματος. Αυτό ακριβώς αναδεικνύει ένα άρθρο για την «ψευδαίσθηση της ηλικίας» στην ιατρική, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο έγκριτο περιοδικό «New England Journal of Medicine». Η καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα»), η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Θάνος Δημόπουλος (καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, πρώην πρύτανης ΕΚΠΑ) παραθέτουν τα βασικά σημεία του άρθρου.
Η αλήθεια είναι ότι η χρονολογική ηλικία βολεύει. Είναι εύκολο να τη μάθεις, εύκολο να τη βάλεις σε αλγόριθμους, εύκολο να τη χρησιμοποιήσεις για οδηγίες, πρωτόκολλα και όρια σε εξετάσεις ή θεραπείες. Γι’ αυτό και παίζει τόσο μεγάλο ρόλο στην ιατρική πράξη. Συχνά καθορίζει ποιος θα μπει σε μια κλινική μελέτη, ποιος θα κάνει προληπτικό έλεγχο και ποιος θα θεωρηθεί κατάλληλος για μια συγκεκριμένη θεραπεία. Όμως, η ηλικία χρησιμοποιείται πολλές φορές ως υποκατάστατο για πράγματα που δεν έχουν μετρηθεί: Τη λειτουργική κατάσταση, τη βιολογική φθορά, την ανθεκτικότητα και την πιθανότητα ανάρρωσης μετά από ασθένεια. Όταν όλα αυτά συμπυκνώνονται σε έναν αριθμό, η ιατρική κινδυνεύει να γίνει λιγότερο ακριβής και λιγότερο δίκαιη.
Το ουσιαστικό είναι ότι η βιολογική ηλικία δεν συμπίπτει πάντα με τη χρονολογική. Η γήρανση δεν προχωρά με τον ίδιο ρυθμό σε όλους ούτε επηρεάζει όλα τα συστήματα του οργανισμού με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν μοριακές και κυτταρικές μεταβολές που σχετίζονται με τη γήρανση, όπως αλλαγές στο ανοσοποιητικό, στα μιτοχόνδρια, στα αγγεία και στον μεταβολισμό, αλλά αυτές εξελίσσονται διαφορετικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ακόμη και άτομα που γεννήθηκαν την ίδια χρονιά ή ακόμη και πανομοιότυποι δίδυμοι μπορεί να γερνούν βιολογικά με διαφορετική ταχύτητα. Ο τρόπος ζωής, το περιβάλλον και η έκθεση σε νόσους επηρεάζουν αυτήν τη διαδρομή. Άρα το να αντιμετωπίζονται όλοι οι άνθρωποι μιας ηλικιακής ομάδας περίπου ως ίδιοι δεν ανταποκρίνεται στη βιολογική πραγματικότητα.
Τα τελευταία χρόνια, η έρευνα προσπαθεί να μετρήσει αυτήν τη διαφορά ανάμεσα στο «πόσων ετών είσαι» και στο «πόσο έχει γεράσει ο οργανισμός σου». Στο πλαίσιο αυτό μελετώνται βιολογικοί δείκτες, όπως τα λεγόμενα επιγενετικά ρολόγια, που βασίζονται σε πρότυπα μεθυλίωσης του DNA, αλλά και φλεγμονώδη και μεταβολικά προφίλ, τα οποία μπορούν να αποκαλύψουν χρόνια φλεγμονή, οξειδωτικό στρες ή αυξημένη ευαλωτότητα σε καρδιαγγειακά προβλήματα. Τέτοιες μετρήσεις μπορεί να αποκαλύψουν ότι ένας ηλικιωμένος άνθρωπος έχει μεγάλη φυσιολογική εφεδρεία, ενώ ένας νεότερος εμφανίζει ήδη επιταχυνόμενη φθορά.
