Η Hellenic Train συνεχίζει να εκτροχιάζει τη νομιμότητα
Στον λεγόμενο «Δυτικό Κόσμο», εκεί όπου η σχέση της πολιτικής με την κοινωνία διαπνέεται από την έννοια της λογοδοσίας και της απόδοσης ευθυνών, μια εταιρεία σαν τη Hellenic Train, με πρωταγωνιστικό αποτύπωμα στην εθνική τραγωδία των Τεμπών, που στοιχειώνει την ψυχή της ελληνικής κοινωνίας, θα φρόντιζε να έχει άμεμπτη διαδρομή. Να μην εκτροχιάζει την κοινή λογική. Να μην εκτροχιάζει την αξιοπιστία. Να μην εκτροχιάζει την ίδια τη νομιμότητα.
Η σημερινή Ελλάδα δεν παραπέμπει ακριβώς σε κράτος δικαίου του Δυτικού Κόσμου. Βιώνει μια παρατεταμένη παρακμή, με στοιχεία εδραίωσης της φθοράς στη λειτουργία του κράτους, δηλαδή της κυβέρνησης, του πολιτικού συστήματος, και θεσμών όπως είναι η Δικαιοσύνη, ευρύτερα.
Πρόσφατα, η υπογραφή της τροποποιημένης σύμβασης με την Hellenic Train παρουσιάστηκε από το αρμόδιο υπουργείο Υποδομών ως «η αρχή μιας νέας εποχής για τον ελληνικό σιδηρόδρομο». Με επενδύσεις που φτάνουν τα 420 εκατ. ευρώ και αυστηρές ρήτρες, η κυβέρνηση επιχείρησε να δώσει την εικόνα μιας μεγάλης επιτυχίας. Ωστόσο, πίσω από τις εντυπωσιακές ανακοινώσεις κρύβεται μια πραγματικότητα που θυμίζει τις διαχρονικές αδυναμίες του ελληνικού κράτους: Την ίδρυση ενός νομικού πλαισίου που επιτρέπει στον ιδιώτη να κερδίζει από τις αποτυχίες του Δημοσίου.
Αυτή την κάρτα έστειλε η εταιρεία για τις γιορτές. Κοντά σε αυτούς που αγαπάμε, λέει. Αν δεν μας αγαπούσε, άραγε, πόσα Τέμπη θα είχαμε; Κρείττον του λαλείν το σιγάν…
Η χώρα μας έχει αμαρτωλό παρελθόν στις συμβάσεις και στα δημόσια έργα. Ποιος θα ξεχάσει υποδομές να παραδίδονται συχνά με τεράστιες καθυστερήσεις; Κανείς, φυσικά. Γι’ αυτό και, με τέτοια… προϊστορία, η υπογραφή μιας σύμβασης που συνδέει τις επενδύσεις του παρόχου με την κατάσταση του δικτύου φαίνεται, τουλάχιστον, αφελής και σε κάποιες περιπτώσεις ύποπτη. Αντί το κράτος να λύσει πρώτα τα εσωτερικά του προβλήματα και να βελτιώσει τον μηχανισμό εκτέλεσης έργων, το υπουργείο σπεύδει να προσφέρει άλλοθι στη Hellenic Train.
Η παγίδα της νέας σύμβασης
Στους όρους τους οποίους θέτει η νέα σύμβαση μπορεί κανείς να διακρίνει τη σύνδεση των επενδύσεων της εταιρείας με την ύπαρξη ενός δικτύου λειτουργικού και ασφαλούς. Οι περισσότερο… υποψιασμένοι καταλαβαίνουν ότι εδώ ακριβώς βρίσκεται η παγίδα. Το κράτος δεν έχει ολοκληρώσει ακόμη τη σηματοδότηση και την τηλεδιοίκηση, μια εκκρεμότητα δεκαετιών, που παραμένει μετέωρη ακόμη και μετά το δράμα της εθνικής τραγωδίας των Τεμπών. Και, παρ’ όλα αυτά, η Hellenic Train αποκτά το δικαίωμα να αναστείλει τις επενδύσεις της όταν το επιλέξει εκείνη και να ρίξει την ευθύνη στο Δημόσιο.
Κάπως έτσι, η εταιρεία συνεχίζει να λαμβάνει την ετήσια επιδότηση των 50 εκατ. ευρώ, χωρίς να έχει επενδύσει ούτε ένα ευρώ από τα δικά της κεφάλαια, επικαλούμενη τις διαχρονικές αδυναμίες του κράτους. Αυτό που προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία είναι το γεγονός ότι η εταιρεία μπορεί να διεκδικήσει επιπλέον αποζημιώσεις. Στην Ελλάδα, οι καθυστερήσεις στα μεγάλα δημόσια έργα εξελίχθηκαν σε πηγή κέρδους για τους εργολάβους.
Τα τελευταία 15 χρόνια, την περίοδο της εθνικής καταστροφής των Μνημονίων, που φτωχοποίησαν την κοινωνία μας και οδήγησαν σε χρεοκοπία πολλές υγιείς επιχειρήσεις, το Ελληνικό Δημόσιο έχει πληρώσει εκατοντάδες εκατ. ευρώ σε αποζημιώσεις, λόγω καθυστερήσεων που προέρχονταν από δικές του αδυναμίες.
Τα παραδείγματα που… προκαλούν
Ενδεικτικά, μπορεί κανείς να αναφερθεί σε συγκεκριμένα παραδείγματα, που προκαλούν την κοινή λογική.
Στους αυτοκινητόδρομους, οι αποζημιώσεις για καθυστερήσεις στην παράδοση εκτάσεων ή λόγω αρχαιολογικών ευρημάτων ξεπέρασαν το 1,2 δισ. ευρώ κατά την περίοδο της κρίσης.
Στο Μετρό Θεσσαλονίκης, οι αποζημιώσεις λόγω των πολυετών καθυστερήσεων έφτασαν σε ύψος δεκάδων εκατ. ευρώ, επιβαρύνοντας τους φορολογούμενους για ένα έργο που δεν είχε λειτουργήσει.
Στον τομέα του σιδηροδρόμου, εργολάβοι που συμμετείχαν σε γνωστές συμβάσεις (όπως η 717) έχουν συχνά εγείρει απαιτήσεις για καθυστερήσεις που οφείλονταν σε προβλήματα του ΟΣΕ ή του υπουργείου Υποδομών.
Μετά από όλα αυτά, είναι να απορείς κανείς που το υπουργείο Μεταφορών επιμένει να υπογράφει συμβάσεις με ρήτρες που λειτουργούν εις βάρος του.
Πολύ περισσότερο όταν το κράτος γνωρίζει ότι ο ΟΣΕ είναι υποστελεχωμένος και το δίκτυο παραμένει ημιτελές, η υπογραφή ρήτρας καθυστερήσεων μοιάζει σαν να παραδίδει λευκή επιταγή για αποζημιώσεις προς την Hellenic Train.
Η κρατική ανικανότητα «βαφτίζεται» εθνική επιτυχία
Πριν το υπουργείο Μεταφορών, δηλαδή η κυβέρνηση Μητσοτάκη, δηλαδή το ελληνικό κράτος, προχωρήσει σε οποιαδήποτε τέτοια συμφωνία, σαν και αυτή με την Hellenic Train, προτεραιότητα θα έπρεπε να είναι η βελτίωση των χρόνων ολοκλήρωσης των έργων υποδομής. Μόνο όταν το δίκτυο είναι έτοιμο μπορείς να απαιτήσεις από έναν ιδιώτη να επενδύσει.
Στην παρούσα φάση, η μόνη… επένδυση που φαίνεται να εξασφαλίζεται είναι η κερδοφορία της εταιρείας, η οποία θα μπορεί να επικαλείται τις καθυστερήσεις του Δημοσίου για να εξασφαλίζει αποζημιώσεις.
Και είναι πραγματικά προκλητικό να παρουσιάζεται ως εθνική επιτυχία μια συμφωνία που μετατρέπει την κρατική ανικανότητα σε ιδιωτικά κέρδη.
