Η φλεγόμενη Μέση Ανατολή
Οι χλωμές ελπίδες ότι θα ήταν δυνατό να αποτραπεί η ένοπλη ρήξη στη Μέση Ανατολή διαψεύσθηκαν. Επικράτησε η λογική της ισχύος, που θεωρήθηκε ως αναπόφευκτη. Έχουν ήδη παρέλθει αρκετές ημέρες επιχειρήσεων και έχουν διαφανεί οι επιδιωκόμενοι στόχοι, όπως και η δυσαναλογία δυνάμεων μεταξύ των δύο πλευρών.
Γράφει ο
ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΝΕΑΡΧΟΥ
Πρέσβυς ε.τ.
Η Αμερικανική πλευρά προεξοφλούσε ότι το Ιράν δεν θα είχε ενεργό βοήθεια από μεγάλες σύμμαχες δυνάμεις, τη Ρωσία και την Κίνα. Οι δύο αυτές χώρες, υπό τις σημερινές περιστάσεις, έχουν πολλά να διαπραγματευθούν με τις ΗΠΑ και δεν θα ήθελαν να προκαλέσουν ρήξη μ’ αυτές, σε βάρος πολύ ζωτικών τους συμφερόντων.
Η Ρωσία βρίσκεται παγιδευμένη στον πόλεμο της Ουκρανίας. Η σημερινή Αμερικανική Διοίκηση έχει διαφοροποιήσει τη θέση στης στο Ουκρανικό, παίρνοντας αποστάσεις από την προηγούμενη πολιτική του Προέδρου Μπάιντεν, προς μεγάλη δυσαρέσκεια των Ευρωπαίων συμμάχων. Ο Ρώσος Πρόεδρος Πούτιν δεν ήθελε, με κανέναν τρόπο, να επανενώσει στο Ουκρανικό Ευρωπαίους και Αμερικανούς εναντίον του, ως αποτέλεσμα μιας έντονης αντιδράσεώς του στην Αμερικανο-Ισραηλινή επέμβαση στο Ιράν. Αναλογίζεται επίσης τους ευρύτερους κινδύνους μιας παγκόσμιας συγκρούσεως από μια ευθεία αντιπαράθεση μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Η Κίνα αντιμετωπίζει την κατάσταση μέσα από ένα ανάλογο πρίσμα. Εκκρεμεί η συνάντηση προσεχώς των ηγετών της Κίνας και των ΗΠΑ. Έχει κάθε λόγο να επιδιώξει μια σχέση ισορροπίας που θα διασφάλιζε τις Κινεζικές εξαγωγές και τα μεγάλα Κινεζικά συμφέροντα, παρά τα πλήγματα που έχουν δεχθεί στη Βενεζουέλα και τώρα στο Ιράν.
Κίνα και Ρωσία έδωσαν, μολαταύτα, σημαντική βοήθεια στο Ιράν. Το διάστημα, όμως, που μεσολάβησε από τον προηγούμενο βομβαρδισμό του Ιράν ήταν σχετικά μικρό και δεν επέτρεψε στο Ιράν ούτε να απορροφήσει αποτελεσματικά τη βοήθεια που του δόθηκε ούτε να ολοκληρώσει τα σχετικά προγράμματα αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας.
Οι δύο χώρες σύμμαχοι του Ιράν ελπίζουν ότι το καθεστώς θα μπορέσει τελικά να απορροφήσει τα πλήγματα και να επιβιώσει, εφόσον δεν διαφαίνεται Αμερικανικός σχεδιασμός για χερσαία επέμβαση και κατάληψη εδάφους, κατά το πρότυπο του Ιράκ.
Η μόνη μνεία για χερσαία επέμβαση γίνεται για τους Κούρδους στα σύνορα με το Ιράκ. Υπήρξε παλαιότερα πολύ ισχυρό αυτονομιστικό κίνημα των Κούρδων του Ιράν, που ανέρχονται σε 8,5 έως 9 εκατ. Το κίνημα, όμως, αυτό συνετρίβη από τους «φρουρούς της Επαναστάσεως». Η σημερινή συντριπτική αεροπορική υπεροχή των Αμερικανών και του Ισραήλ και η πρόσκλησή τους στους Κούρδους προβάλλεται ως μια μοναδική ευκαιρία για τους Κούρδους του Ιράν να κατακτήσουν την αυτονομία τους, παρά τις επανειλημμένες «προδοσίες» των Κούρδων από την Αμερικανική υπερδύναμη, με τελευταία την εγκατάλειψή τους στη Βόρεια Συρία.
Η προσέγγιση και η εργαλειοποίηση των Κούρδων του Ιράν και του Βορείου Ιράκ παρέχει άμεσα τη δυνατότητα δράσεως στο Ιράν μιας χερσαίας δυνάμεως. Ο ρόλος τους, όμως, δεν μπορεί να προσλάβει διάσταση ευρύτερης εξεγέρσεως κατά του καθεστώτος, εφόσον η βασική ενοποιητική ιδεολογία του καθεστώτος είναι θρησκευτική (Σιιτισμός) και όχι ο εθνικισμός που διαπνέει το απελευθερωτικό κίνημα των Κούρδων. Είναι βέβαιο, επίσης, ότι η υποκίνηση και η στήριξη των Κούρδων του Ιράν θα προκαλέσει πολύ μεγάλη αντίδραση της Άγκυρας. Το Ισραήλ, πάντως, παρά τις υπάρχουσες αντιφάσεις, αποδίδει πολύ μεγάλη σημασία στον ρόλο των Κούρδων, γιατί δεν εγκαταλείπει τη στρατηγική επιδίωξη της δημιουργίας, κάποια στιγμή, ενός Κουρδικού κράτους, που θα ήταν σταθερός και αξιόπιστος σύμμαχος του Ισραήλ και θα άλλαζε μόνιμα τις στρατηγικές ισορροπίες στην περιοχή. Υπάρχουν πολλοί στο Ισραήλ που εκτιμούν ότι είναι τώρα η στιγμή για τη δημιουργία του Ιρανικού Κουρδιστάν, που θα μπορούσε να ενωθεί, όταν έρθει το πλήρωμα του χρόνου, με τα άλλα Κουρδιστάν, στο Ιράκ, στη Συρία και στην Τουρκία.
Το Ιράν, έχοντας δεχθεί καίρια πλήγματα και αποκεφαλισμό της πολιτικής και στρατιωτικής του ηγεσίας από την αρχή της συγκρούσεως, έθεσε σ’ εφαρμογή το προϋπάρχον σχέδιο μιας αποκεντρωμένης Διοικήσεως τύπου μωσαϊκού, που επιτρέπει την αυτοδύναμη δράση κάθε κλιμακίου. Έθεσε, επίσης, σ’ εφαρμογή ένα σχέδιο διευρύνσεως και διεθνοποιήσεως του πολέμου, με πλήγματα κατά των Αμερικανικών βάσεων σε χώρες του Κόλπου και κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Εφόσον η δυσαναλογία δυνάμεων δεν επιτρέπει στο Ιράν ούτε να αποτρέψει τις από αέρος επιθέσεις ούτε να αντεπιτεθεί με συμβατικό τρόπο, επιλέγει να πλήξει τους πλούσιους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο και την παγκόσμια οικονομία, με την ελπίδα ότι αυτό και οι διεθνείς οικονομικοί παράγοντες θα κινητοποιηθούν και θα πιέσουν τις ΗΠΑ να τερματίσουν τον πόλεμο όσο το δυνατόν γρηγορότερα.
Το Ισραήλ δεν πιέζεται ιδιαίτερα από το χρονοδιάγραμμα. Θέλει, με την ευκαιρία αυτή, να εξαλείψει σε βάθος το πρόβλημα με το Ιράν και θέτει γι’ αυτό κατά προτεραιότητα τους επιδιωκόμενους στόχους. Οι βασικοί του στόχοι είναι δύο: Καταστροφή, πρώτον, σε βάθος του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και των βαλλιστικών του πυραύλων. Αλλαγή, κατά δεύτερο λόγο, του καθεστώτος, εφόσον φυσικά αποδειχθεί αυτό εφικτό, χωρίς μαζική χερσαία εξωτερική επέμβαση.
Για τις ΗΠΑ ο χρόνος μετράει κατά πιο πιεστικό τρόπο. Οι ΗΠΑ δέχονται τις πιέσεις των συμμάχων τους για γρήγορο τερματισμό του πολέμου. Λαμβάνουν, επίσης, υπ’ όψιν τις οικονομικές επιπτώσεις, ιδιαίτερα στον τομέα της ενέργειας. Για να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο πολύ μεγάλων αυξήσεων στην τιμή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, δήλωσαν ότι δεν θα επιτρέψουν στο Ιράν να χρησιμοποιήσει εκβιαστικά τα Στενά του Ορμούζ και ότι τα Αμερικανικά πολεμικά στην περιοχή θα αναλάβουν ρόλο συνοδείας και προστασίας των δεξαμενόπλοιων, ώστε να παραμείνει απρόσκοπτη η ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσα από τα Στενά του Ορμούζ. Οι ΗΠΑ ανέλαβαν, ούτως ή άλλως, και την πλήρη καταστροφή του Ιρανικού Ναυτικού. Έφτασαν, μάλιστα, στην υπερβολή να βυθίσουν με υποβρύχιο Ιρανική φρεγάτα στον Ινδικό Ωκεανό, κοντά στη Σρι Λάνκα.
Εάν το Αμερικανικό σχέδιο αποδειχθεί αποτελεσματικό, θα στερήσει από το Ιράν ένα πολύ σημαντικό όπλο. Σε κάθε περίπτωση, όμως, ο Αμερικανός Πρόεδρος έχει και εσωτερικούς λόγους να θέλει τη γρήγορη κατάληξη του πολέμου. Ο ίδιος καθόρισε ως χρονικό πλαίσιο τις τέσσερις έως πέντε εβδομάδες. Ο χρόνος αυτός φαίνεται επαρκής για την καταστροφή των στοχοποιημένων υποδομών και δυνάμεων του Ιράν. Ο Πρόεδρος Τραμπ συνδέει αναγκαστικά τον τερματισμό του πολέμου με την αλλαγή καθεστώτος. Πιστεύει ότι η αποδυνάμωσή του θα οδηγήσει σταδιακά στην κατάρρευσή του.
Για το Ισραήλ, παραλλήλως προς το Ιράν, άνοιξε και το μέτωπο με τη Χεσμπολάχ στον Λίβανο. Το Ισραήλ θεωρεί ότι πρέπει να προχωρήσει σε εκκαθάριση σε βάθος και του μετώπου αυτού, παρά την αποδυνάμωσή του, μετά την προηγούμενη αντιπαράθεση και τον θάνατο του χαρισματικού της ηγέτη Νασράλα.
Στην περίπτωση του Λιβάνου δεν αρκεί η δράση μόνο της αεροπορίας. Απαιτείται παραλλήλως και χερσαία επέμβαση, που καθιστά τη σύγκρουση πολύ πιο δύσκολη και αιματηρή.
Ο στόχος στον Λίβανο είναι η καταστροφή της στρατιωτικής δυνάμεως της Χεσμπολάχ αλλά και της πολιτικής της επιρροής στην κυβέρνηση της χώρας.
Η ανάληψη της ευθύνης για τα σύνορα και την ασφάλεια του Λιβάνου από τον εθνικό Στρατό είναι παλαιό Δυτικό σχέδιο, που έμεινε όμως ανεφάρμοστο μέχρι τώρα, λόγω της στρατιωτικής και πολιτικής ισχύος της Χεσμπολάχ. Η τελευταία αντλεί την ισχύ της από τη μεγάλη Σιιτική κοινότητα του Λιβάνου, που πλειοψηφεί έναντι των Σουνιτών Μουσουλμάνων αλλά και έναντι της χριστιανικής κοινότητας του Λιβάνου.
Είναι ανοικτό ακόμη το ερώτημα: Ποια θα είναι η κατάληξη της επεμβάσεως του Ισραήλ στον Λίβανο; Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο ρόλος της Χεσμπολάχ στον Λίβανο θα αποδυναμωθεί λόγω του διπλού πλήγματος που δέχεται, αφενός στον Λίβανο και αφετέρου το Ιράν, που είναι το κύριο έρεισμά της και ο χρηματοδότης της.
Η Χεσμπολάχ είναι κατά πάσα πιθανότητα υπεύθυνη και για τους πυραύλους / drones που εκτοξεύθηκαν κατά των Βρετανικών βάσεων στην Κύπρο. Οι τελευταίες στοχοποιήθηκαν, παρά το γεγονός ότι ο Βρετανός πρωθυπουργός εξέφρασε δημοσίως τη διαφωνία του με τον Αμερικανό Πρόεδρο σχετικά με το Ιράν και δεν επέτρεψε αρχικά τη χρησιμοποίηση ούτε Βρετανικών βάσεων στην Αγγλία για τις επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Η Ελλάδα ορθώς έπραξε και αντέδρασε γρήγορα με την αποστολή στην Κύπρο δύο φρεγατών, μεταξύ αυτών της πιο σύγχρονης του Ελληνικού Ναυτικού, του «Κίμωνος», και τεσσάρων αεροσκαφών F-16 Viper. Η κίνηση αυτή είναι σωστή, πρώτον, γιατί δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα ότι οι εκτοξεύσεις πυραύλων και drones θα περιορισθούν στις Βρετανικές βάσεις και, δεύτερον, γιατί ήταν μια ευνοϊκή συγκυρία και ευκαιρία για την ενίσχυση στην πράξη της ιδέας του ενιαίου αμυντικού χώρου Ελλάδος – Κύπρου.
Υπό διαφορετικές συνθήκες, η αποστολή δυνάμεων στην Κύπρο θα συναντούσε έντονες Τουρκικές αντιδράσεις και απειλές. Συνδυάσθηκε, επίσης, με την έμπρακτη εκδήλωση Ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος για την άμυνα της Κύπρου, που αποτελεί επίσης από μόνο του ένα πολύ σημαντικό γεγονός που ενισχύει τη θέση της Κύπρου.
Ανάλογης σημασίας είναι και η ανάπτυξη αντιαεροπορικού και αντιβληματικού συστήματος μεγάλου βελενεκούς τύπου Πάτριοτ στην Κάρπαθο. Το νησί αποτελεί προκεχωρημένη αμυντική θέση για τη βάση της Σούδας και κόμβο στον γεωπολιτικό έλεγχο του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Το σημαντικό στην περίπτωση αυτή, τόσο για την Κάρπαθο όσο και για την Κύπρο, είναι η κίνηση αυτή να έχει συνέχεια και σταθερότητα μέσα στον χρόνο και να μην υπάρξει καμιά υποχώρηση στις αναμενόμενες Τουρκικές πιέσεις μετά τον τερματισμό του πολέμου στο Ιράν και στον Λίβανο.
Έχει διαμορφωθεί μια νέα γεωπολιτική κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή. Η Ελλάδα πρέπει να λάβει σοβαρά υπ’ όψιν τα συμπεράσματα που απορρέουν από την κατάσταση αυτή και να τα καταστήσει αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής της τόσο στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο όσο και στην Κύπρο.
