Ενιαία Υγεία: Εθνική στρατηγική για πανδημίες και κλίμα – Το 75% των νέων μολυσματικών νοσημάτων προέρχεται από ζώα
Η πρόσφατη πρώτη ολοκληρωμένη μελέτη για την Ενιαία Υγεία στην Ελλάδα φέρνει στο φως συγκλονιστικά στοιχεία, αποκαλύπτοντας ότι το 75% των νέων μολυσματικών νοσημάτων προέρχεται από τα ζώα.
ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΑΙΑ ΥΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
–Ανάγκη για εθνική στρατηγική δημόσιας υγείας απέναντι στην μικροβιακή αντοχή, την κλιματική κρίση και τις πανδημίες
Του
ΑΡΗ ΜΠΕΡΖΟΒΙΤΗ
Πρόσφατα πραγματοποιήθηκε η πρώτη ολοκληρωμένη Μελέτη για την Ενιαία Υγεία στην Ελλάδα, σύμφωνα με την οποία το 75% των νέων μολυσματικών νοσημάτων προέρχεται από ζώα, ενώ σε περιβαλλοντικούς παράγοντες αποδίδεται το 70% – 90% του κινδύνου εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων.
Τα ευρήματα της εν λόγω μελέτης παρουσίασαν οι Γιάννης Τούντας, Μαρία Λινού, Δημοσθένης Σαρηγιάννης και Θωμάς Μπαρτζάνας. Η μελέτη εκπονήθηκε από το Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (ΙΚΠΙ) και αναδεικνύει την ανάγκη χάραξης μιας Εθνικής Στρατηγικής Ενιαίας Υγείας, στη βάση της διατομεακής συνεργασίας, της πρόληψης και της επιστημονικής τεκμηρίωσης, με στόχο την προστασία της υγείας των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος, ως ενιαίο και αλληλένδετο σύστημα.
Η Ενιαία Υγεία είναι μια προσέγγιση που αναγνωρίζει τη στενή σύνδεση και αλληλεξάρτηση της υγείας των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος. Πρόκειται για μια διεπιστημονική και συνεργατική προσέγγιση που εφαρμόζεται σε τοπικό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο, με στόχο την προστασία της υγείας των ζώων, των ανθρώπων, της δημόσιας υγείας και τη διασφάλιση ενός βιώσιμου μέλλοντος.
Η προσέγγιση αυτή κινητοποιεί πολλούς τομείς, επιστημονικές ειδικότητες και κοινότητες σε διάφορα επίπεδα της κοινωνίας, για να συνεργαστούν με στόχο την ευημερία και την αντιμετώπιση των απειλών για την υγεία και τα οικοσυστήματα, ενώ ταυτόχρονα ανταποκρίνεται στην κοινή ανάγκη για καθαρό νερό, ενέργεια και αέρα, ασφαλή και θρεπτικά τρόφιμα, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη συμβολή στη βιώσιμη ανάπτυξη.
Τα ευρήματα της μελέτης επιβεβαιώνουν με σαφήνεια ότι οι σύγχρονες υγειονομικές προκλήσεις δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπιστούν αποσπασματικά αλλά απαιτούν μια ολοκληρωμένη και ολιστική προσέγγιση, όπως αυτή της Ενιαίας Υγείας. Ενδεικτικά:
• Το 70–90% του κινδύνου εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων αποδίδεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.
• Το 75% των λοιμωδών νοσημάτων είναι ζωονόσοι.
• Πάνω από 1 δισ. άνθρωποι προσβάλλονται ετησίως από ζωονόσους, με περισσότερους από 2 εκατ. θανάτους.
• Το 20% των καρκίνων σχετίζεται με τη διατροφή.
• Η Covid-19 προκάλεσε συρρίκνωση της παγκόσμιας οικονομίας κατά 4,3% το 2020.
• Η Covid-19 αποτέλεσε την τρίτη αιτία θανάτου στην ΕΕ το 2021.
• Τουλάχιστον 15% της θνησιμότητας στην Ευρώπη οφείλεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.
• Η κλιματική αλλαγή αναμένεται να προκαλέσει 250.000 επιπλέον θανάτους ετησίως (2030 – 2050).
• Η μικροβιακή αντοχή (AMR) αναγνωρίζεται ως «σιωπηλή πανδημία».
• Περισσότερα από 1 εκατομμύριο είδη απειλούνται με εξαφάνιση.
• Πάνω από το 70% των λοιμωδών νοσημάτων προέρχονται από την άγρια πανίδα.
Στο πλαίσιο αυτό, η συντακτική ομάδα της μελέτης διαμόρφωσε ένα συνεκτικό και εφαρμόσιμο σύνολο προτάσεων πολιτικής, το οποίο συγκροτεί έναν ολοκληρωμένο οδικό χάρτη για τη θεσμική ενίσχυση και την αποτελεσματική εφαρμογή της προσέγγισης της Ενιαίας Υγείας στη χώρα μας.
Στην κορυφή των προτεραιοτήτων τίθεται η διαμόρφωση Εθνικής Στρατηγικής για την Ενιαία Υγεία, με σαφές θεσμικό πλαίσιο, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και σταθερούς μηχανισμούς διακυβέρνησης. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ υπουργείων, επιστημονικών φορέων και τοπικής αυτοδιοίκησης, ώστε η Ενιαία Υγεία να ενσωματωθεί οριζόντια σε όλες τις δημόσιες πολιτικές. Κρίσιμο πυλώνα αποτελεί και η συστηματική εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας, διοίκησης και δημόσιων λειτουργών, με στόχο την καλλιέργεια κοινής αντίληψης και κουλτούρας πρόληψης.
Σε επίπεδο δημόσιας υγείας, η μελέτη προτείνει την ανάπτυξη σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων για την παρακολούθηση κρίσιμων υγειονομικών δεικτών, την αναβάθμιση της επιδημιολογικής επιτήρησης, καθώς και στοχευμένες εκστρατείες ενημέρωσης των πολιτών για περιβαλλοντικούς και συμπεριφορικούς κινδύνους, με στόχο την ενίσχυση της πρόληψης και της έγκαιρης παρέμβασης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο περιβάλλον και στην κλιματική κρίση, με προτάσεις για τη λήψη μέτρων περιορισμού της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, την προσαρμογή της χώρας στους αυξανόμενους κλιματικούς κινδύνους και τη συστηματική συνεργασία υγειονομικών και περιβαλλοντικών φορέων, προκειμένου να αναπτυχθούν συντονισμένες δράσεις πρόληψης και ανθεκτικότητας.
Τέλος, στον τομέα της ζωικής υγείας, η μελέτη εισηγείται την αναβάθμιση των συστημάτων ελέγχου ζωονόσων, τη στενότερη διασύνδεση των κτηνιατρικών και υγειονομικών υπηρεσιών, καθώς και την υλοποίηση ολοκληρωμένων προγραμμάτων επιτήρησης, τα οποία θα ενσωματώνουν δεδομένα από ανθρώπους, ζώα και περιβάλλον, διασφαλίζοντας έγκαιρη ανίχνευση και πρόληψη μελλοντικών απειλών.
Όπως εξήγησε ο ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής ΕΚΠΑ και συντονιστής της μελέτης Γιάννης Τούντας: «Η Ενιαία Υγεία δεν αποτελεί πλέον θεωρητική προσέγγιση, αλλά αναγκαία προϋπόθεση δημόσιας υγείας. Οι υγειονομικές κρίσεις των τελευταίων ετών ανέδειξαν τις δομικές αδυναμίες των συστημάτων υγείας. Χρειαζόμαστε μια εθνική στρατηγική που να βασίζεται στη συνεργασία, στην πρόληψη και στην επιστημονική τεκμηρίωση, ώστε να διασφαλίσουμε την ανθεκτικότητα της κοινωνίας μας απέναντι στις νέες σύνθετες απειλές».
Η δρ Μαρία Λινού, κτηνίατρος, πρόεδρος της Ελληνικής Κτηνιατρικής Εταιρείας υπενθύμισε ότι «το 75% των νέων μολυσματικών νοσημάτων προέρχεται από ζώα» και ότι «η υγεία ανθρώπων, ζώων και οικοσυστημάτων αποτελεί ένα ενιαίο σύνολο». Και πρόσθεσε: «Η πρόληψη των πανδημιών, η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής και η προστασία της δημόσιας υγείας περνούν μέσα από τη διατομεακή συνεργασία, την επιτήρηση και την εκπαίδευση. Η Ενιαία Υγεία είναι το πλαίσιο που μπορεί να εξασφαλίσει ασφάλεια και βιωσιμότητα».
Ο Θωμάς Μπαρτζάνας, αντιπρύτανης Έρευνας, Οικονομικών και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών ανέφερε τα εξής: «Η βιώσιμη κτηνοτροφία, η βιοασφάλεια και οι σύγχρονες τεχνολογίες παραγωγής αποτελούν κρίσιμους παράγοντες προστασίας της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος. Η ενσωμάτωση των αρχών της Ενιαίας Υγείας στην αγροδιατροφική πολιτική μπορεί να μειώσει δραστικά τις εκπομπές, να περιορίσει τους υγειονομικούς κινδύνους και να ενισχύσει τη διατροφική ασφάλεια της χώρας».
Τέλος, ο Δημοσθένης Σαρηγιάννης, καθηγητής Περιβαλλοντικής Μηχανικής ΑΠΘ και πρόεδρος ΔΣ του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΕΙΕ), συμπλήρωσε: «Η κλιματική κρίση αποτελεί πλέον άμεση απειλή για τη δημόσια υγεία. Τα ακραία θερμικά επεισόδια, η ατμοσφαιρική ρύπανση και οι πυρκαγιές αυξάνουν τη θνησιμότητα και επιβαρύνουν σοβαρά τα συστήματα υγείας. Χρειαζόμαστε μια ολιστική στρατηγική πρόληψης, έγκαιρης προειδοποίησης και ανθεκτικότητας των πόλεων, βασισμένη στις αρχές της Ενιαίας Υγείας».
