Απ. Αποστόλου στο “Π”: Η πολιτική σκέψη του Τζόρτζιο Αγκάμπεν (A’ ΜΕΡΟΣ)
Του
ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ
Καθηγητή Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
Σε μια συνέντευξή του στην εφημερίδα «Ρεπούμπλικα», στις 16 /5/2016, ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν αναφέρθηκε στις επιρροές του. Ο Μπένγιαμιν, ο Φουκώ, η Βέιλ, κυρίως με το έργο της «La personne et le sacre», ο Μαρσέλ Μος, η επαφή του με τον Γκι Ντεμπόρ, τον Καλβίνο, την Έλσα Μοράντε, τον Παζολίνι τον επηρέασαν βαθιά. Το φιλοσοφικό του έργο (γιατί έχει και ένα σπουδαίο φιλολογικό έργο) επικεντρώνεται στη γενεαλογία της βιοπολιτικής εξουσίας. Ουσιαστικά, έθεσε ζητήματα τα οποία αναπτύσσονται στο δίπολο και στους συσχετισμούς μεταξύ συντακτικής και συντεταγμένης λαϊκής βούλησης.
Διαβάστε επίσης: Η πολιτική σκέψη του Τζόρτζιο Αγκάμπεν (Β’ ΜΕΡΟΣ)
Η κυριαρχία, σύμφωνα με τον Αγκάμπεν, παραμένει ένα μεγάλο πρόβλημα, σχεδόν άλυτο, και αυτό γιατί εμφιλοχωρεί παντού και δημιουργεί τους όρους, θέτοντας παράλληλα και τις λύσεις. Ως εκ τούτου, δεν μπορούμε να πιστεύουμε σε διαφαινόμενες υπερβάσεις ή σε παρεκκλίσεις. Η κυριαρχία αποτελεί την αυτοτέλεια του νόμου ο οποίος συνομολογείται ως δικαιοσύνη και βία, και σ’ αυτήν τη συνένωση ανταποκρίνεται η «γυμνή ζωή» (όπως λέει ο Αγκάμπεν). Αν θα μπορούσε να συμβεί μια ανατροπή, σύμφωνα με τον Αγκάμπεν, θα ήταν η δημιουργίας μιας αποσημασιολόγης από δικαιικούς και πολιτικούς όρους, η οποία θα ακύρωνε την παραδοξότητα ενός νόμου που βρίσκεται σε διαρκή ισχύ.
Σ’ ένα από τα βιβλία του με τίτλο «L’ uso dei corpi» («Η χρήση των σωμάτων», 2014), ο Τζ. Αγκάμπεν έρχεται σε ρήξη με τον Αριστοτέλη, τον Χάιντεγκερ και τη φιλοσοφία του υπαρξισμού. Ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν οδηγήθηκε από νωρίς σ’ ένα άλλο μονοπάτι, που τον πάει μακριά από την «ερμηνευτική οντολογία», που αρχικά την είχε ως εργαλειοθήκη στην αναζήτησή του, και παράλληλα της ασκούσε κριτική. Αρχικά, ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν κινήθηκε στα επίπεδα της ζωής και της εμπειρίας, σύμφωνα με τη διαίρεση που έκανε ο Jean Hyppolite. Ωστόσο, ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν θα βγει γρήγορα από τα γερμανικά μονοπάτια της φιλοσοφίας της ύπαρξης και της εμπειρίας για να εισέλθει στις παριζιάνικες διαδρομές του Georges Canguilhelm. Μέσα από αυτήν την προβληματική έγραψε το σύγγραμμά του «Η χρήση των σωμάτων». Ο Αγκάμπεν, αν και δεν είναι θεολόγος, ανατρέχει ακόμη και σε θεολογικά κείμενα, πάντα με μια αναστοχαστική διάθεση. Η φιλοδοξία του φαίνεται πως ήταν, και συνεχίζει να είναι, η οικοδόμηση μιας γενεαλογίας του δυτικού θεολογικού ορθολογισμού, που δεν θα πρέπει να συγχέεται με εκείνη του Μισέλ Φουκώ, η οποία αναμφισβήτητα υπήρξε ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης και προσανατολισμού για τον ιταλό στοχαστή. Στο βιβλίο του «Η χρήση των σωμάτων» ο Αγκάμπεν προβαίνει σε μια οντολογία των τρόπων όπως:
1) Η ζωή παράγεται από τη ζωή.
2) Συνυπάρχοντας, διαμορφώνουμε τον εαυτό μας, και μαζί το πλαίσιο ζωής.
3) Για να παραγάγουμε μια μορφή σημαίνει ότι αυτό επιτυγχάνεται με τη μορφή της ζωής.
4) Ο τρόπος με τον οποίο διαμορφώνεται η ζωή αποτελεί την έκφραση ενός καθολικού τρόπου, ο οποίος είναι κοινός σε κάθε μορφή των όντων.
Αυτά, ουσιαστικά, αποτελούν και τα χαρακτηριστικά μιας «οντολογίας των τρόπων». Σε μια προσπάθεια να αποδώσουμε όχι έναν τεχνικό όρο στις παραπάνω φιλοσοφικές εκτιμήσεις, αλλά ένα οντολογικό περιεχόμενο, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ισχύει στην «οντολογία των τρόπων» εκείνο που έλεγε ο Ζιλ Ντελέζ, μια «ηθική σκηνή της σύγχρονης σκέψης». Το πρόβλημα αυτής της σκέψης είναι πέρα για πέρα πολιτικό. Και στα όρια αυτής της «ηθικής» ο Αγκάμπεν αποφαίνεται ότι δεν χρειαζόμαστε ηθικές αρχές, κοινωνικές ορθοπεδικές, πατρίδες ή καταγωγές. Με άλλα λόγια, δεν χρειαζόμαστε όλες αυτές τις φιοριτούρες που ο δημόσιος λόγος στολίζει την κοινωνία και αξιώνει απαιτήσεις.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
