Αντί να αναδείξουμε τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας, τη θάψαμε κάτω από παλιοσίδερα και απόβλητα
– Πολλοί τάφοι Σαλαμινομάχων, με αντικείμενα και σκελετούς, σκεπάστηκαν για να… φυτρώσουν στη θέση τους σκραπατζίδικα και ναυπηγεία
– Όλο το χρονικό του αφανισμού του ιερότερου αρχαιολογικού χώρου της Ευρώπης, για να ωφεληθούν δύο – τρεις οικογένειες
Γράφει ο
Νίκος Παρασκευάς
Αυτές τις μέρες είναι η επέτειος της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας, ενός γεγονότος που σημάδεψε την παγκόσμια ιστορία και δόξασε στον υπερθετικό βαθμό τον Ελληνισμό. Φυσικά, η επέτειος πέρασε στο… ντούκου, ούτε που ασχολήθηκε κανείς με αυτήν, τόσο από την κυβέρνηση όσο και από την αντιπολίτευση.
Σαν να μη συνέβη στην Ελλάδα, σαν να ήθελαν όλοι να το ξεχάσουν…
Σαν να μην ήταν Έλληνες αυτοί που έγραψαν αυτήν την εποποιία, που έκαναν αυτόν τον άθλο, για τον οποίο ακόμα και σήμερα, 2.500 χρόνια μετά, μιλάει όλος ο κόσμος. Εκτός από εμάς, βέβαια, που έχουμε πιο σημαντικά πράγματα να ασχοληθούμε, με την Παλαιστίνη, το 13ωρο, τα Τέμπη, τη Novartis κ.λπ. Πού να… χωρέσει η Σαλαμίνα σε όλα αυτά τα… σημαντικά, τα σπουδαία… Τόσο… αγώνα έκαναν οι εκάστοτε κυβερνήσεις, από το 1966 μέχρι σήμερα, για να… θάψουν την ιστορία της, να εξαλείψουν τα ζωντανά ευρήματα της περίφημης Ναυμαχίας, να εξαφανίσουν ό,τι μπορεί να τη θυμίζει.
Αυτή η πρωτοφανής ιεροσυλία, αυτή η αποτρόπαιη απόπειρα εξάλειψης της ιστορικής μνήμης δεν έγινε ούτε αποσπασματικά ούτε τυχαία. Έγινε με στοχευμένες πρακτικές, με σχεδιασμένη προοπτική και για συγκεκριμένους λόγους.
Το χειρότερο, όμως, δεν είναι ότι γίνεται επί 70 χρόνια μια προσπάθεια εξαφάνισης του χώρου. Είναι ότι θάφτηκαν σημαντικά ευρήματα από την εποχή της Ναυμαχίας, όπως τάφοι, αναθήματα, είδη καθημερινής χρήσης κ.λπ., που αποτελούσαν ζωντανές μαρτυρίες του ιστορικού γεγονότος.
Αντί το απέραντο νεκροταφείο των Σαλαμινομάχων, που βρισκόταν δίπλα στον Τύμβο, να γίνει ένα τεράστιο αρχαιολογικό πάρκο, με όλα τα ευρήματα, με τις ασπίδες, τις περικεφαλαίες, τα όπλα, τα σκεύη κ.λπ., και να αποτελεί χώρο διεθνούς επισκεψιμότητας, όπως η Ακρόπολη –γιατί την ίδια αξία και ίσως μεγαλύτερη σημασία ή αναγνωρισιμότητα έχει–, κάποιοι επέλεξαν, για δικούς τους λόγους, που δεν θα τους μάθουμε ποτέ, γιατί είναι οικουμενικό το… έγκλημα, να το θάψουν, να το εξαφανίσουν. Και να μετατρέψουν τον ιερό χώρο σε… σκραπατζίδικο, ναυπηγείο, διαλυτήριο πλοίων, χώρο απόθεσης αποβλήτων από καθαρισμούς βαποριών και οτιδήποτε μπορεί να χαλάσει τη φυσιογνωμία του και να… σβήσει την ιστορική του μνήμη.
Ας δούμε αναλυτικά και με χρονολογική σειρά πώς εξελίχθηκε αυτή η ιστορία της ντροπής από το 1966, που η περιοχή της Κυνόσουρας είχε κηρυχθεί Αρχαιολογική Ζώνη. Αν και αρχαιολογικός χώρος, λοιπόν, η βόρεια πλευρά του χώρου πουλήθηκε το 1971 στην εταιρεία Αρκαδία ΑΕ. Σαν να λέμε… πήγε κάποιος και αγόρασε τον χώρο δίπλα από τον Ιερό Βράχο στην Ακρόπολη. Απίστευτο, θα σκεφτεί κάποιος, και όμως είναι αληθινό. Αυτά που στην Ακρόπολη είναι αδιαπραγμάτευτα, ταμπού, στη Σαλαμίνα πωλούνται ελεύθερα ως άχρηστα οικόπεδα. Η ίδια εταιρεία το 1974 ζήτησε άδεια ίδρυσης ναυπηγείου, αλλά απορρίφθηκε από το υπουργείο Πολιτισμού «προς προστασίαν των εις την περιοχήν υπαρχουσών αρχαιοτήτων, της ιστορικότητας του χώρου και του περιβάλλοντος τούτον τοπίου», όπως ανέφερε η σχετική απάντηση (ΥΠΠΟ – 16/11/1974).
Το 1975, η εταιρεία, το αίτημα της οποίας είχε απορριφθεί, επιχείρησε ισοπεδωτικές εργασίας, καταστρέφοντας την ανατολική πλευρά του Τύμβου και ανοίγοντας σκάμμα βάθους 15 μέτρων. Με τηλεφωνικό σήμα της αρμόδιας Εφορείας Αρχαιοτήτων διακόπηκαν οι εργασίες και υπεβλήθη μήνυση από το Αστυνομικό Τμήμα Αμπελακίων για καταστροφή αρχαιοτήτων. Ποιος και αν πήγε φυλακή για την καταστροφή αρχαιολογικού χώρου πότε δεν μάθαμε…
Φανταστείτε να πήγαινε κάποιος δίπλα από το θέατρο του Ηρώδου Αττικού και να έσκαβε 15 μέτρα. Θα τον πέταγαν από την Ακρόπολη. Στη Σαλαμίνα, όμως, ίσως να του έδωσαν και… βραβείο.
Παρ’ όλα αυτά, το υπουργείο Πολιτισμού, που αρνήθηκε να δώσει άδεια το 1974, την έδωσε το 1977 για την εγκατάσταση ναυπηγείου, υπό τον όρο να εξαιρεθεί και να παραμείνει ελεύθερος ο χώρος του Τύμβου. Η εταιρεία, αδιαφορώντας για την υπουργική απόφαση, χρησιμοποίησε τον χώρο για την απόθεση απορριμμάτων, συσσώρευσε εξαρτήματα πλοίων, παλιά μηχανήματα, λέμβους, λαμαρίνες, φορτία κάρβουνου κ.λπ. (Κοινοβουλευτικός Έλεγχος Υπουργείου Πολιτισμού – ΥΠΠΟ/ΓΥ/ΚΕ/27-6-2001).
Το 1995, η εταιρεία έλαβε έγκριση περιβαλλοντικών όρων από τη Νομαρχία Πειραιά, χωρίς την έγκριση του, πρώτιστα κατά νόμον, αρμόδιου υπουργείου Πολιτισμού και αντίθετα με την αρχαιολογική νομοθεσία (ν. 3028/2002, άρθρο 10), όπου προβλέπεται επί ποινή ακυρότητας η σύμφωνη γνώμη του υπουργείου Πολιτισμού. Δηλαδή, η Νομαρχία… καπέλωσε το υπουργείο και δεν άνοιξε μύτη.
Το 1998, η εταιρεία έλαβε ανανέωση της άδειας λειτουργίας από τη Νομαρχία Πειραιά, χωρίς την έγκριση του υπουργείου Πολιτισμού (Γιατί να πάρει άλλωστε, μήπως είχε πάρει την προηγούμενη φορά;)
Η άδεια ήταν αορίστου χρόνου, υπό όρους και προϋποθέσεις. Συγκεκριμένα:
α) Να επανεξετάζεται ανά πενταετία – ουδέποτε έγινε.
β) Να επανεξετάζεται ύστερα από μεταβολή των περιβαλλοντικών δεδομένων της περιοχής – ουδέποτε έγινε.
γ) Να επανεξετάζεται ύστερα από μεταβολή της χρήσης γης της περιοχής όπου λειτουργεί η μονάδα – ουδέποτε έγινε, ιδίως μετά τη θεσμοθέτηση ζωνών απολύτου προστασίας το 2001 (επί υπουργίας Ευάγγελου Βενιζέλου, με γενική γραμματέα τη Λίνα Μενδώνη).
Σύμφωνα με την ανωτέρω υπουργική απόφαση, απαγορεύθηκε η οποιαδήποτε αλλοίωση του εδάφους, η κατασκευή λιμενικών έργων, η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ναυπηγοεπισκευαστικών μονάδων, καθώς και κάθε κατασκευή για την οποία απαιτείται ή δεν απαιτείται η έγκριση της αρμόδιας πολεοδομικής αρχής. Της θεσμοθέτησης ζωνών προστασίας είχε προηγηθεί αυτοψία κλιμακίου του ΥΠΠΟ στον χώρο του Τύμβου, με επικεφαλής τη γενική γραμματέα κ. Λίνα Μενδώνη, όπου προτάθηκε η απομάκρυνση των ναυπηγείων (πράξη 33 του ΚΑΣ / 1-8-2001). Εναντίον της θεσμοθέτησης ζωνών προστασίας προσέφυγε η εταιρεία στο ΣΤΕ, αλλά η προσφυγή απορρίφθηκε με την απόφαση του Ε’ Τμήματος υπ’ αριθμ. 1922/2008.
Στο σκεπτικό της απόφασης αναφέρεται η έκθεση της Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, όπου αναφέρεται ότι τα δύο ναυπηγεία (Διαμαντή και Μπεκρή) «έχουν δημιουργήσει από πολλά χρόνια μεγάλα προβλήματα με παράνομες εκσκαφικές εργασίες για επέκταση των κτηριακών τους εγκαταστάσεων, προβλητών κ.λπ., οι οποίες είχαν συχνά ως επακόλουθο την καταστροφή αρχαίων (καταστροφή τάφων από το ναυπηγείο Διαμαντή στην ανατολική πλευρά του Τύμβου το 1975 και καταστροφή τάφων από το ναυπηγείο Μπεκρή το 1988), αφ’ ετέρου δε διότι τα ναυπηγεία αυτά, που λειτουργούν στη βόρεια ακτή της Κυνόσουρας, καθώς και τα άλλα δύο, που λειτουργούν στη νότια ακτή της χερσονήσου της Πούντας έχουν κυριολεκτικά πνίξει τον όρμο των Αμπελακίων και έχουν μεταβάλει με τα απόβλητα τη θάλασσα σε βόρβορο» (ΣΤΕ, 1922/2008).
Ύστερα από αυτό, θα περίμενε κανείς να φύγουν τα ναυπηγεία από τον αρχαιολογικό χώρο και να αναδειχθούν τα αρχαία. Το ΣτΕ το έλεγε, όχι… ο μπακάλης της γειτονιάς. Αλλά κάποιοι δεν υπολογίζουν ούτε το ΣτΕ. Από πού, άραγε, αντλούν αυτήν τη δύναμη;
Το 2010, η εταιρεία, για πρώτη φορά στην ιστορία της, έκανε αίτηση στο υπουργείο Πολιτισμού για έγκριση περιβαλλοντικών όρων, η οποία απορρίφθηκε διότι το συγκεκριμένο ναυπηγείο λειτουργεί στην ζώνη Α’ απολύτου προστασίας της Κυνόσουρας και προκαλεί σοβαρή, άμεση και έμμεση, βλάβη στο παρακείμενο μνημείο του Τύμβου των Σαλαμινομάχων.
Το 2012, η εταιρεία υπέβαλε αίτηση θεραπείας κατά της απορριπτικής υπουργικής απόφασης, αλλά η αίτηση απορρίφθηκε ομοίως. Παρ’ όλα αυτά, τα ναυπηγεία λειτουργούσαν αδιαλείπτως και τα αρχαία καταστρέφονταν χωρίς έλεος.
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η εταιρεία χρησιμοποιεί και ακίνητο με ΚΑΕΚ 050154301041, που ανήκει στο Ελληνικό Δημόσιο και είχε παραχωρηθεί προς πώληση το 2016 στο Υπερταμείο, αλλά η παραχώρηση ανακλήθηκε διότι περιλαμβάνεται στα 2.330 ακίνητα αρμοδιότητας του υπουργείου Πολιτισμού.
Δηλαδή, αντί να την κλείσουν, της έχουν και ακίνητο, για να… τη διευκολύνουν.
Το υπουργείου Πολιτισμού με πρόσφατο έγγραφο βεβαιώνει ότι το καθεστώς αρχαιολογικής προστασίας της Κυνόσουρας (ζώνες Α’ και Β’) δεν έχει ανακληθεί ή τροποποιηθεί και συνεπώς ισχύει η απαγόρευση λειτουργίας ναυπηγοεπισκευαστικών μονάδων. Κανείς υπουργός Πολιτισμού και καμία κυβέρνηση δεν έχουν εγκρίνει από το 1977 οποιαδήποτε άδεια λειτουργίας, ΜΠΕ, λιμενικό έργο, κατασκευή ή μηχανολογική εγκατάσταση του ναυπηγείου. Και όμως στον χώρο λειτουργούν τέσσερα ναυπηγεία, που έχουν… πνίξει τον Τύμβο των Σαλαμινομάχων, σαν να έχουν κανονική άδεια και όλα τα έγγραφα που απαιτεί ο νόμος. Ο νόμος που ισχύει για όλους, εκτός ορισμένων. Επειδή έχουμε Δημοκρατία. Και κάποιοι είναι υπεράνω των νόμων.
Αποκορύφωμα της ακραίας ανομίας και αυθαιρεσίας είναι η άδεια διάλυσης πλοίων που δόθηκε το έτος 2020 (ΑΔΑ: 66414653Π8-Ψ49), αγνοώντας τη διαχρονική άρνηση του υπουργείου Πολιτισμού, την απόφαση του ΣΤΕ (1922/2008), χωρίς το αίτημα να έχει εισαχθεί στο ΚΑΣ για την κατά νόμο γνωμοδότηση και χωρίς να έχει προηγηθεί έγκριση του υπουργείου Πολιτισμού. Πρόσφατα, ο υπουργός Ναυτιλίας ισχυρίστηκε στη Βουλή ότι δεν υπάρχουν αδειοδοτημένα διαλυτήρια στη Σαλαμίνα. Δύο τινά μπορεί να συμβαίνουν: Είτε δεν γνώριζε για την άδεια που δόθηκε το 2020 είτε κορόιδεψε το Κοινοβούλιο.
Ο Ευρωπαίος Επίτροπος κ. Sinkevicius, σε επίκαιρη ερώτηση ευρωβουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ, απάντησε:
«Τα κράτη-μέλη χορηγούν άδειες σε μονάδες ανακύκλωσης πλοίων εφόσον συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις του Ευρωπαϊκού Κανονισμού και ενημερώνουν χωρίς καθυστέρηση την Επιτροπή. Μέχρι σήμερα, η Επιτροπή δεν έχει ενημερωθεί για καμία μονάδα ανακύκλωσης πλοίων που βρίσκεται στην Ελλάδα και η οποία θα μπορούσε να έχει αδειοδοτηθεί δυνάμει του εν λόγω κανονισμού»!
Δηλαδή, ούτε στην αρμόδια επιτροπή έχουν πει πως έδωσαν άδεια για διαλυτήριο στη Σαλαμίνα. Επί πέντε χρόνια το κρύβουν.
Κάτι που σημαίνει ότι σε λίγο θα δώσουν ακόμα και τον Τύμβο για… διάλυση, για να μη μείνει τίποτα που να θυμίζει το μεγαλείο των αρχαίων, οι οποίοι, αν ήταν κάπου και μας έβλεπαν σήμερα, το λιγότερο που θα έκαναν θα ήταν να μας… φτύσουν. Και λίγο θα ήταν…
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
Φωτο: Φωτογραφία από το 1970 που δείχνουν τους τάφους των Σαλαμινομάχων που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη.
Ένας ολόκληρος θησαυρός που, αντί να αποτελέσει μέρος ενός ανεπανάληπτου αρχαιολογικό πάρκου, θάφτηκε για να γίνουν ναυπηγεία
Διαβάστε επίσης:
