Ο Άγιος Δημήτριος, πολιούχος της Θεσσαλονίκης, υπήρξε λαμπρός αξιωματικός του ρωμαϊκού στρατού που επέλεξε το μαρτύριο για την πίστη του, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στην παράδοση και την ιστορία του ελληνισμού.
-
Βίος και στρατιωτική καριέρα: Γεννημένος γύρω στο 280-284 μ.Χ. σε αριστοκρατική οικογένεια της Θεσσαλονίκης, ο Δημήτριος διέπρεψε στις τάξεις του ρωμαϊκού στρατού, φτάνοντας σε ηλικία μόλις 22 ετών στον βαθμό του χιλιάρχου. Υπό τη διοίκηση του Γαλερίου, και ενώ αυτοκράτορας ήταν ο Διοκλητιανός, ο Δημήτριος έγινε χριστιανός και ίδρυσε κύκλο νέων για τη μελέτη της Αγίας Γραφής.
-
Η σύλληψη και η μονομαχία του Νέστορα: Αρνούμενος να συμμορφωθεί με το διάταγμα «περί αρνήσεως του χριστιανισμού», φυλακίστηκε το 303 μ.Χ. Στη φυλακή συναντήθηκε με τον νεαρό χριστιανό Νέστορα, ο οποίος ζήτησε την ευχή του πριν αντιμετωπίσει τον φοβερό μονομάχο Λυαίο. Η νίκη του Νέστορα επί του Λυαίου εξόργισε τον αυτοκράτορα, με αποτέλεσμα να διαταχθεί η θανάτωση και των δύο.
-
Ο «Μυροβλύτης» και η εικονογραφία: Σύμφωνα με μαρτυρίες αγίων και λογίων της Εκκλησίας (Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, Γρηγόριος Παλαμάς κ.ά.), το σώμα του Αγίου ετάφη στον τόπο του μαρτυρίου, με τον τάφο του να μετατρέπεται σε πηγή μύρου (εξ ου και η προσωνυμία «Μυροβλύτης»). Στην αγιογραφία απεικονίζεται παραδοσιακός καβαλάρης σε κόκκινο άλογο να κατατροπώνει τον Λυαίο.
-
Το θαύμα του Αγίου Δημητρίου Λουμπαρδιάρη: Ένα από τα πιο γνωστά θαύματα έλαβε χώρα το 1823 στην Ακρόπολη, όταν τα τουρκικά κανόνια ετοιμάζονταν να χτυπήσουν τους Έλληνες. Η πυρίτιδα εξερράγη στα χέρια των Τούρκων σώζοντας τους Χριστιανούς, προσδίδοντας έτσι στον ναό την ονομασία «Λουμπαρδιάρης» από τη λουμπάρδα (το κανόνι).
Ἦχος γ’.
Μέγαν εὕρατο ἐv τοῖς κιvδύvοις, σὲ ὑπέρμαχοv, ἡ οἰκουμένη, Ἀθλοφόρε τὰ ἔθνη τροπούμενον. Ὡς οὖν Λυαίου καθεῖλες τὴν ἔπαρσιν, ἐν τῷ σταδίῳ θαῤῥύvας τὸν Νέστορα, οὕτως Ἅγιε, Μεγαλομάρτυς Δημήτριε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε, δωρήσασθαι ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος.
