1873 – 2026: Φαιδρά αφηγήματα στη χώρα της «φαιδράς πορτοκαλέας» – Του Ν. Στραβελάκη
–Από ένα χρηματιστηριακό κραχ χωρίς χρηματιστήριο σε μια προεκλογική περίοδο χωρίς εκλογές
Του
ΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΒΕΛΑΚΗ,
Οικονομολόγου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Πριν από ενάμιση αιώνα, η Ελλάδα έζησε το πρώτο της χρηματιστηριακό κραχ. Το Ελληνικό Δημόσιο ήρθε σε κόντρα με την εταιρεία του ιταλού επιχειρηματία – τυχοδιώκτη Ιωάννη Βαπτιστή Σερπιέρι. Αντικείμενο της διαμάχης ήταν η ιδιοκτησία των εκβολάδων των μεταλλείων του Λαυρίου, τα οποία εκμεταλλευόταν η εταιρεία του Σερπιέρι.
Οι εκβολάδες ήταν τα υπολείμματα των αρχαίων εκσκαφών των μεταλλείων. Ο Σερπιέρι ισχυριζόταν ότι οι εκβολάδες και η εκμετάλλευσή τους ανήκαν στην εταιρεία του, όπως και τα υπόλοιπα μεταλλεία, ενώ η κυβέρνηση Δεληγιώργη αντιδρούσε. Τότε εμφανίσθηκε ως «λευκός ιππότης» ο τραπεζίτης Ανδρέας Συγγρός, ο οποίος το 1873 αγόρασε την εταιρεία του Σερπιέρι και ίδρυσε την Ελληνική Εταιρεία Μεταλλουργείων Λαυρίου. Την εξαγορά ακολούθησε η έντονη φημολογία ότι στα μεταλλεία είχαν ανακαλυφθεί κοιτάσματα χρυσού αμύθητης αξίας. Ακολούθησε η έκδοση μετοχών της εταιρείας του Συγγρού σε υπέρογκες τιμές. Οι μετοχές διακινούνταν στο καφενείο «Η Ωραία Ελλάς», αφού το Χρηματιστήριο Αθηνών ιδρύθηκε τρία χρόνια αργότερα, το 1876, από την κυβέρνηση Κουμουνδούρου. Οι μετοχές αποδείχθηκαν άνευ αξίας και ο κόσμος έχασε τα λεφτά του, όμως, στην Ελλάδα έλαβε χώρα ένα μοναδικό γεγονός: Ένα χρηματιστηριακό κραχ χωρίς να υπάρχει χρηματιστήριο.
Έκτοτε, αφηγήματα όπως αυτά του Συγγρού έχουν εμφανισθεί πλείστες φορές, σε όλες τις πλευρές της ζωής. Στις μέρες μας, παραδείγματος χάρη, ζούμε μια προεκλογική περίοδο χωρίς να υπάρχουν εκλογές. Η κυβέρνηση, που έχει τη δυνατότητα της προκήρυξης εκλογών, συντηρεί την προεκλογική φημολογία, η αντιπολίτευση ιδρύει πολιτικά κόμματα και συζητά τη δυνατότητα ή / και την ανάγκη μετεκλογικών συνεργασιών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η δημόσια αντιπαράθεση της κ. Διαμαντοπούλου με τον κ. Δούκα για τις προεκλογικές πρωτοβουλίες αλλά και τις μετεκλογικές συνεργασίες του ΠΑΣΟΚ. Βέβαια και η κυβέρνηση δεν πάει πίσω σε αυτές τις ζυμώσεις, αφού, διά στόματος του κ. Μητσοτάκη, δηλώνει ότι επιδιώκει την αυτοδυναμία, με τα δημοσκοπικά ποσοστά της πρόθεσης ψήφου να κυμαίνονται στο 20% – 25%.
Στην περίπτωση της κυβέρνησης, βέβαια, αντίθετα με τα μυθικά κέρδη που έταζε ο Συγγρός, το εκλογικό και μετεκλογικό αφήγημα έχει να κάνει με τον υποτιθέμενο κίνδυνο της ακυβερνησίας, ο οποίος επικρέμεται πάνω από τη χώρα. Έτσι φεύγουν, ως διά μαγείας, από τη συζήτηση η καταστροφική διακυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, η ακρίβεια, οι καθηλωμένοι μισθοί, ο πληθωρισμός, οι πλειστηριασμοί και η γεωπολιτική αβεβαιότητα. Όλοι συζητούν ποιος θα πάει με ποιον και την τελευταία δημοσκόπηση.
Μοιάζει σαν να ψάχνουμε χρυσάφι στις εκβολάδες των μεταλλείων του Λαυρίου, και, φυσικά, «χρυσάφι» δεν υπάρχει. Αυτό που υπάρχει είναι η συνέχιση του μοιράσματος των όποιων κεφαλαίων του «Ελλάδα 2.0», οι παραγγελίες οπλικών συστημάτων, με τις σχετικές μίζες, και, φυσικά, η εκποίηση της ΕΥΔΑΠ. Για το τελευταίο, επειδή τα δικόγραφα από την πλευρά της ΕΕ μπορεί να επιταχυνθούν, ο κ. Μητσοτάκης φρόντισε να κατοχυρώσει τη θέση του, αποκτώντας μέσω του νέου «εθνικού εργολάβου» –ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ– το 5% των μετοχών της εταιρείας. Με άλλα λόγια, όπως στην περίπτωση του Συγγρού, μπορεί να μην υπήρχε χρυσάφι, όμως τα λεφτά που άλλαζαν χέρια στο καφενείο η «Ωραία Ελλάς» ήταν αληθινά.
Τούτο, βέβαια, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει πολιτική κρίση στη χώρα και ότι οι εκλογές αργά ή γρήγορα θα ανακοινωθούν. Επειδή, δε, η πιθανότητα αυτοδυναμίας της Νέας Δημοκρατίας είναι μικρότερη από το να βρούμε χρυσάφι στο Λαύριο, όλοι θα πάνε στις εκλογές λέγοντας ανέφικτα ενδεχόμενα και το παζάρι θα ξεκινήσει μετά.
Αυτό που μοιάζει να μην έχει αντιληφθεί το κομματικό σύστημα είναι ότι ανάμεσα στο πριν και στο μετά τις εκλογές μεσολαβούν οι εκλογές. Γι’ αυτό και πρέπει να καταλάβουμε ότι σε αυτές τις εκλογές η μαζική συμμετοχή στις κάλπες είναι αναγκαία, όχι για να ενισχύσουμε τα συστημικά κόμματα, αλλά για να τα αποδυναμώσουμε.
