Η ιστορία της ανακεφαλαιοποίησης των ελληνικών τραπεζών και ο ρόλος του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας αποτελούν ένα κεφάλαιο που ξεπερνά την απλή καταγραφή των 46,7 δισ. ευρώ δημόσιου χρήματος που διοχετεύθηκαν στο σύστημα από το 2010.
Σχεδόν δύο χρόνια μετά την ολοκλήρωση της αποστολής του ΤΧΣ, μια νέα μελέτη από το ΙΟΒΕ και το Financial Markets Group του LSE επιχειρεί να αποτιμήσει τον ευρύτερο αντίκτυπο αυτής της παρέμβασης, προσφέροντας μια πιο καθαρή εικόνα για το τι πραγματικά συνέβη εκείνα τα δραματικά χρόνια.
Το βασικό και ενδεχομένως πιο απρόσμενο συμπέρασμα της αποτίμησης είναι ότι, παρόλο που το κράτος ανέκτησε άμεσα μόλις το 22,8% των κεφαλαίων που τοποθέτησε, η τελική επιβάρυνση για τον φορολογούμενο περιορίστηκε τελικά στα 2 δισ. ευρώ.
Αυτό συνέβη διότι συνυπολογίστηκαν τα παράλληλα οφέλη από τη διαγραφή του δημόσιου χρέους μέσω του PSI, τα έσοδα από τις προμήθειες, καθώς και τα μερίσματα που εισέπραξε το Δημόσιο.
Πέρα, όμως, από τους αριθμούς, η παρέμβαση αυτή λειτούργησε ως ένα σωτήριο ανάχωμα απέναντι σε μια ολοκληρωτική και καταστροφική οικονομική κατάρρευση. Σύμφωνα με το ηπιότερο σενάριο της μελέτης, αν η διάσωση είχε καθυστερήσει ή είχε αποφευχθεί, το πραγματικό ΑΕΠ της χώρας θα ήταν κατά μέσο όρο 7% χαμηλότερο κατά την πρώτη δεκαετία μετά το PSI, με τη σωρευτική απώλεια της παραγωγής να αγγίζει το δυσθεώρητο ποσό των 133,7 δισ. ευρώ.
Ο κίνδυνος να μετατραπούν τα πιστωτικά ιδρύματα σε τράπεζες-«ζόμπι» ήταν ολοζώντανος και άμεσος.
Η απόλυτη αδυναμία χρηματοδότησης θα οδηγούσε σε εκτίναξη των επιτοκίων, πάγωμα κάθε επενδυτικής δραστηριότητας και δραματική μείωση της απασχόλησης. Στο πλαίσιο αυτό, από τα 46,7 δισ. ευρώ που διέθεσε συνολικά το ΤΧΣ, τα 14,4 δισ. ευρώ κατευθύνθηκαν στην κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού 12 τραπεζών, που οδηγήθηκαν αναγκαστικά σε εκκαθάριση την περίοδο 2011 – 2013, μια κίνηση που κατάφερε να διασφαλίσει στο ακέραιο καταθέσεις ύψους 42,4 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, οι τέσσερις συστημικές τράπεζες ανακεφαλαιοποιήθηκαν σε τρεις διαδοχικούς γύρους, αντλώντας συνολικά 48 δισ. ευρώ από το ΤΧΣ και ιδιώτες επενδυτές, προκειμένου να απορροφήσουν τους κραδασμούς από το «κούρεμα» των ομολόγων και τη ραγδαία επιδείνωση του δανειακού τους χαρτοφυλακίου.
Πέρα από το καθαρά οικονομικό σκέλος, η μελέτη αναδεικνύει μια εξαιρετικά σημαντική θεσμική παρακαταθήκη, η οποία αφορά τη ριζική αλλαγή στη διακυβέρνηση των τραπεζών. Η αποφασιστική παρέμβαση του ΤΧΣ οδήγησε στην ανανέωση των διοικήσεων, στην ενίσχυση της ανεξαρτησίας των διοικητικών συμβουλίων και στην είσοδο διεθνούς τεχνογνωσίας, συγκρουόμενη συχνά με παγιωμένα επιχειρηματικά συμφέροντα δεκαετιών. Αυτή η ποιοτική αναβάθμιση της διακυβέρνησης εκτιμάται ότι αύξησε την αξία του ενεργητικού των συστημικών τραπεζών κατά 15 – 20 δισ. ευρώ.
Φυσικά, ο τελικός λογαριασμός για τα δημόσια οικονομικά παραμένει σύνθετος. Ενώ η καθαρή ταμειακή επιβάρυνση από το ΤΧΣ ανέρχεται σε 36,3 δισ. ευρώ, ποσοστό που αγγίζει το 19,5% του ΑΕΠ, το ποσό αυτό αντισταθμίζεται σημαντικά από τα έσοδα του Προγράμματος «Ηρακλής», τις προμήθειες εγγυήσεων, τα μερίσματα της Τράπεζας της Ελλάδος από τον μηχανισμό ELA και, κυρίως, από το τεράστιο όφελος του PSI.
Στον αντίποδα, βέβαια, η μελέτη συνυπολογίζει το μελλοντικό κόστος των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων, το οποίο θα μπορούσε να φτάσει στα 10 δισ. ευρώ έως το 2041.
Παράγοντες της αγοράς πιστεύουν ότι η προκλητική περίπτωση του αναβαλλόμενου φόρου, παρά τα δισεκατομμύρια κέρδη των τραπεζών, οδηγεί τους μετόχους σε σκέψεις για αναβολή πληρωμής του φόρου εις το διηνεκές. Και αυτό από μόνο του είναι μια μεγάλη πρόκληση.
Φωτό: Ψηφιακή απεικόνιση / paron.gr
