Του
ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΔΗ
Βουλευτή ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΑΛ Κιλκίς, Τομεάρχη Παιδείας
Η κυβέρνηση παρουσιάζει το νέο σύστημα επιλογής προϊσταμένων ως ακόμη ένα βήμα εκσυγχρονισμού του Δημοσίου. Το ΠΑΣΟΚ, όπως και πολλοί από τους αρμόδιους φορείς και τις ενώσεις εργαζομένων, διαβάζει το ίδιο νομοσχέδιο και καταλήγει σε ένα εντελώς διαφορετικό συμπέρασμα: Πίσω από τον μανδύα της αξιοκρατίας αναπαράγεται ένα παλιό και γνώριμο πρόβλημα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, η κυβερνητική επιδίωξη ελέγχου και κομματικής εξάρτησης στην επιλογή των προϊσταμένων.
Το σύστημα επιλογής προϊσταμένων που ψηφίστηκε πριν από λίγες ημέρες μοιάζει με έναν αγώνα δρόμου, διάσπαρτο με εμπόδια για ορισμένους και με σαφές προβάδισμα για άλλους. Ας φανταστούμε 15 υποψηφίους για την ίδια θέση ευθύνης, όλους με τα απαραίτητα τυπικά προσόντα, στην αφετηρία μιας κούρσας που καταλήγει στην επιλογή ενός.
Κάποιοι, όμως –οι προϊστάμενοι που ήδη υπηρετούν με ανάθεση–, δεν περιμένουν στην ίδια γραμμή αφετηρίας. Εδώ και χρόνια έχουν ήδη αρχίσει να «τρέχουν», πριν ακόμη ηχήσει ο πυροβολισμός του αφέτη, συγκεντρώνοντας προϋπηρεσία σε θέση ευθύνης που θα συνυπολογιστεί στην επιλογή τους. Οι συνυποψήφιοί τους προσπαθούν ακόμη να φτάσουν στην αφετηρία.
Για να μπεις, όμως, στη γραμμή εκκίνησης, πρέπει να έχεις τον κατάλληλο βαθμό, ο οποίος συνδέεται με την αξιολόγηση συγκεκριμένων δεξιοτήτων. Και εδώ αρχίζει ένα κρίσιμο πρόβλημα: Στην αξιολόγηση συμμετέχει ο υπηρεσιακός προϊστάμενος, ο οποίος μπορεί να είναι και ο ίδιος ενδιαφερόμενος για τη διατήρηση της θέσης ευθύνης. Δημιουργείται, έτσι, τουλάχιστον δυνητικά, μια προφανής σύγκρουση συμφερόντων και μια σχέση εξάρτησης ανάμεσα στον αξιολογητή και στον αξιολογούμενο.
Η κυβέρνηση φρόντισε να προσθέσει και μία ακόμη αβεβαιότητα στην κούρσα: Η αξιολόγηση συνδέεται με δείκτες ανάπτυξης σταδιοδρομίας, σημαντικές λεπτομέρειες των οποίων παραπέμπονται σε μεταγενέστερες κανονιστικές αποφάσεις. Έτσι, δεν έχουν απλώς ορισμένοι προβάδισμα, καθώς κάποιοι καλούνται να μπουν σε μια διαδικασία χωρίς να γνωρίζουν εξαρχής με πλήρη σαφήνεια όλους τους κανόνες του παιχνιδιού.
Πλεονέκτημα αποκτούν επίσης όσοι έχουν παρακολουθήσει τα προγράμματα της Ακαδημίας Ηγεσίας. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι ποιοι και με ποιους όρους θα έχουν πραγματική πρόσβαση σε αυτήν. Αν η συμμετοχή εξαρτάται από υπηρεσιακές εγκρίσεις και από τη δυνατότητα απουσίας από την υπηρεσία, τότε δημιουργείται ένας ακόμη δυνητικός μηχανισμός άνισης μεταχείρισης μεταξύ υποψηφίων.
Και όταν η κούρσα φτάσει στο τέλος της, το νέο σύστημα εξακολουθεί να αφήνει περιθώρια διοικητικής επιλογής κατά την τελική τοποθέτηση των επικρατέστερων υποψηφίων. Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο ποιος βαθμολογείται καλύτερα, αλλά πόσο περιορίζεται στην πράξη η διακριτική ευχέρεια της πολιτικής και διοικητικής ηγεσίας στο τελευταίο στάδιο της διαδικασίας.
Παράλληλα, η κυβέρνηση επιχειρεί να αλλάξει τον χαρακτήρα της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης. Η ΕΣΔΔΑ δεν είναι απλώς ένας μηχανισμός κάλυψης κενών ειδικοτήτων. Είναι παραγωγική σχολή του Δημοσίου, που επί δεκαετίες έχει στελεχώσει τη διοίκηση με ανθρώπους υψηλής κατάρτισης.
Με έναν συνδυασμό ρυθμίσεων, μεταβάλλονται ουσιώδη στοιχεία του τρόπου εισαγωγής και λειτουργίας της: Περιορίζεται η σχετική βαρύτητα της γραπτής εξέτασης, αυξάνεται σημαντικά η βαρύτητα της προφορικής δοκιμασίας, ενώ τίθενται περιορισμοί ακόμη και σε περιπτώσεις εκκρεμούς πειθαρχικής διαδικασίας, πριν υπάρξει οριστική κρίση. Πρόκειται για επιλογές που χρειάζονται ισχυρές θεσμικές εγγυήσεις, ακριβώς επειδή αφορούν μια σχολή που οφείλει να συμβολίζει την αξιοκρατική και ανεξάρτητη στελέχωση του κράτους.
Για το ΠΑΣΟΚ, επομένως, ο νόμος αυτός είναι κάτι πολύ σημαντικότερο από μια τεχνική μεταβολή της βαθμολογικής διάρθρωσης του Δημοσίου. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη διαφωνία για το ποιο κράτος θέλουμε: Ένα Δημόσιο στο οποίο η υπηρεσιακή εξέλιξη θωρακίζεται όσο γίνεται περισσότερο απέναντι στην εκάστοτε πολιτική εξουσία ή ένα Δημόσιο στο οποίο, πίσω από νέες διαδικασίες και σύγχρονους όρους, παραμένουν ενεργοί μηχανισμοί εξάρτησης και κομματικού ελέγχου;
