Οι φωτιές στα δάση δεν καίνε μόνο δέντρα!
–Ο ΚΑΠΝΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΑΧΤΕΣ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΟ ΚΑΡΔΙΑΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΑΥΞΑΝΟΥΝ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΚΑΡΚΙΝΟΥ
Του
ΑΡΗ ΜΠΕΡΖΟΒΙΤΗ
Για ένα ακόμη καλοκαίρι, γινόμαστε θεατές της ίδιας τραγωδίας. Είτε από εσκεμμένο εμπρησμό είτε από ασυνείδητους πολίτες, τα δάση μας καίγονται και μαζί με τα δέντρα καταστρέφονται περιουσίες και κινδυνεύουν άνθρωποι και ζώα.
Παράλληλα, όμως, οι πυρκαγιές προκαλούν διάφορες επιπτώσεις και κρύβουν κινδύνους για τη δημόσια υγεία, συμπεριλαμβανομένης της αυξημένης νοσηρότητας και θνησιμότητας, με πιο ευάλωτους τους ασθενείς που πάσχουν από άσθμα ή χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και καρδιαγγειακά νοσήματα.
Ωστόσο, νέα ερευνητικά δεδομένα έρχονται να φωτίσουν μια πολύ πιο ανησυχητική διάσταση του προβλήματος: Την πιθανή σχέση της μακροχρόνιας έκθεσης στον καπνό από πυρκαγιές με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου.
Τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν στο ετήσιο συνέδριο του American Association for Cancer Research (AACR) 2026 και δείχνουν ότι η έκθεση σε καπνό από πυρκαγιές σχετίστηκε με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα, του παχέος εντέρου, του μαστού, της ουροδόχου κύστης, καθώς και για καρκίνους του αίματος. Αντίθετα, για τον καρκίνο των ωοθηκών και το μελάνωμα δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική συσχέτιση.
Η παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα»), καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, πρώην πρύτανης ΕΚΠΑ, αναφέρουν ότι η μελέτη βασίστηκε στην ανάλυση δεδομένων από τη μεγάλη αμερικανική «PLCO Cancer Screening Trial», μια πολυετή ερευνητική προσπάθεια που παρακολουθεί την εμφάνιση καρκίνου σε ενήλικες από διάφορες περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών. Στην παρούσα ανάλυση, οι ερευνητές εξέτασαν 91.460 συμμετέχοντες, οι οποίοι ήταν αξιολογήσιμοι ως προς την έκθεσή τους σε καπνό από πυρκαγιές.
Οι επιστήμονες συνέδεσαν στοιχεία ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τις περιοχές κατοικίας των συμμετεχόντων με δορυφορικά δεδομένα που κατέγραφαν την παρουσία καπνού από πυρκαγιές από το 2006 και μετά. Το σημαντικό στοιχείο είναι ότι οι συσχετίσεις που εντοπίστηκαν δεν αφορούσαν μόνο πολύ υψηλά επίπεδα έκθεσης. Ακόμη και σχετικά χαμηλά επίπεδα PM2.5 από καπνό πυρκαγιών, τέτοια που μπορεί να βιώνει ένα μεγάλο μέρος του γενικού πληθυσμού, ενδέχεται να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Συγκεκριμένα, κάθε επιπλέον αύξηση κατά 1 μικρογραμμάριο ανά κυβικό μέτρο στο μέσο επίπεδο έκθεσης σε PM2.5 σε διάστημα 36 μηνών συνδέθηκε με 92% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα, 131% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου, 109% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του μαστού, 249% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο της ουροδόχου κύστης και 63% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνους του αίματος.
Επομένως, ο καπνός των πυρκαγιών δεν φαίνεται να αποτελεί μόνο ένα παροδικό περιβαλλοντικό επεισόδιο, αλλά πιθανώς έναν παράγοντα με μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία. Όπως εξηγούν οι ερευνητές, αυτό δεν είναι παράλογο από βιολογική άποψη. Ο καπνός των πυρκαγιών περιέχει ένα ευρύ φάσμα τοξικών ουσιών, ανάμεσά τους και γνωστές καρκινογόνες ενώσεις, όπως οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες. Αν και η πρώτη επαφή με αυτές τις ουσίες γίνεται μέσω των πνευμόνων, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται εκεί. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι τοξικές ενώσεις μπορούν να επηρεάσουν και το αίμα, διασπείροντας καρκινογόνους παράγοντες σε ολόκληρο το σώμα, ενώ η ίδια η έκθεση στον καπνό προκαλεί φλεγμονή, μια κατάσταση που σχετίζεται με την καρκινογένεση.
Βασικές οδηγίες προστασίας
Σύμφωνα με την Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, δεν διατρέχουν κίνδυνο μόνο όσοι κατοικούν και εργάζονται σε περιοχές που βρίσκονται κοντά στα μέτωπα των πυρκαγιών αλλά και όλοι όσοι εκτίθενται στον καπνό και στα αιωρούμενα σωματίδια. Οι συστάσεις της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας έχουν ως εξής:
– Άμεση απομάκρυνση από την εστία της φωτιάς.
– Πλήρης αποφυγή μετακινήσεων για τους ανθρώπους με σοβαρά υποκείμενα νοσήματα, τους ηλικιωμένους, τα παιδιά και τις εγκύους.
– Παραμονή όσο το δυνατόν σε κλειστούς χώρους με κλειστά παράθυρα και πόρτες. Η χρήση κλιματισμού ανακυκλώνει τον αέρα του δωματίου και ενθαρρύνεται σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος, με την προϋπόθεση ότι το δωμάτιο είναι και μπορεί να παραμείνει προστατευμένο από τον εξωτερικό αέρα. Σε διαφορετική περίπτωση προτείνεται η δημιουργία ενός προστατευμένου και κλιματιζόμενου δωματίου εντός της οικίας.
– Συνιστάται η αποφυγή δραστηριοτήτων που επιδεινώνουν περαιτέρω την ποιότητα του εσωτερικού αέρα και κυρίως το κάπνισμα. Κατ’ επέκταση, αποθαρρύνεται η χρήση κεριών για φωτισμό, το μαγείρεμα σε ανοιχτή εστία, η χρήση προϊόντων αεροζόλ και η χρήση ηλεκτρικής σκούπας.
– Αποφυγή άθλησης και σωματικής καταπόνησης.
– Εφόσον η μετακίνηση κρίνεται απαραίτητη, θα πρέπει να γίνεται χρήση μάσκας υψηλής αναπνευστικής προστασίας (FFP2 ή 3) με καλή εφαρμογή. Οι χειρουργικές ή υφασμάτινες μάσκες ΔΕΝ προστατεύουν από την εισπνοή καπνού ή στάχτης. Οι μετακινήσεις θα πρέπει να γίνονται σε ώρες χαμηλότερου θερμικού φορτίου, π.χ. το βράδυ.
– Όπως αναφέρθηκε ήδη, οι ασθενείς με χρόνια αναπνευστικά ή καρδιαγγειακά νοσήματα δεν θα πρέπει να μετακινούνται, ειδικά αν δεν είναι εφικτή η χρήση μάσκας υψηλής αναπνευστικής προστασίας.
– Για τους ασθενείς με άσθμα και ΧΑΠ, παθήσεις που κατ’ εξοχήν επιδεινώνονται από την περιβαλλοντική επιβάρυνση, απαιτείται η αυστηρή τήρηση της φαρμακευτικής αγωγής και, επί οποιασδήποτε επιδείνωσης των συμπτωμάτων, η άμεση επικοινωνία με τον θεράποντα πνευμονολόγο, με σκοπό την προσαρμογή της αγωγής.
Πιθανά συμπτώματα και συνέπειες από τη βραχυχρόνια έκθεση σε καπνό
Τα συχνότερα συμπτώματα που σχετίζονται με τη βραχυχρόνια έκθεση σε καπνό, ανεξαρτήτως μηχανισμού, αφορούν το ανώτερο αναπνευστικό και εκδηλώνονται με ρινίτιδα (ρινική συμφόρηση, ρινική καταρροή) και αίσθημα ξηρότητας στον φάρυγγα. Μπορεί επίσης να εμφανισθεί βήχας ξηρός και ερεθιστικός, ενώ, ανεξάρτητα από την ύπαρξη υποκείμενου νοσήματος, μπορεί να εμφανισθεί και δύσπνοια.
Συστηματικά συμπτώματα, όπως ζάλη, ναυτία, καταβολή και κεφαλαλγία, υποδηλώνουν πιθανή τοξικότητα από μονοξείδιο του άνθρακα, που θα πρέπει να διερευνάται άμεσα και να ενημερώνεται ο θεράπων γιατρός. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να εμφανισθούν και σε καθ’ όλα υγιή άτομα, αλλά είναι σαφές ότι η συχνότητα και η ένταση είναι μεγαλύτερη σε άτομα με υποκείμενα νοσήματα, κυρίως του αναπνευστικού και του καρδιαγγειακού συστήματος.
Είναι γνωστό ότι η τοξικότητα από την εισπνοή προϊόντων καύσης μπορεί να προκαλέσει θερμική ή χημική βλάβη του αναπνευστικού συστήματος. Η άμεση θερμική βλάβη προκαλείται από την εισπνοή θερμού ατμού κοντά στην εστία της φωτιάς και αφορά τους ανώτερους αεραγωγούς. Η χημική βλάβη προκαλείται από την εισπνοή οργανικών μικροσωματιδίων, διαφορετικής σύνθεσης και μεγέθους, ή χημικών ερεθιστικών ουσιών και μπορεί να αφορά τόσο τους αεραγωγούς όσο και το πνευμονικό παρέγχυμα.
Η κυριότερη, άμεση αιτία θανάτου σε περίπτωση φωτιάς είναι η ασφυξία που οφείλεται στην κατανάλωση του οξυγόνου κοντά στην εστία της φωτιάς σε συνδυασμό με την εισπνοή μεγάλης ποσότητας καπνού. Συχνά συνυπάρχει και κάποιου βαθμού χημική ασφυξία με συστηματικά συμπτώματα, από την αδυναμία χρήσης του οξυγόνου σε κυτταρικό επίπεδο. Η χημική ασφυξία οφείλεται σε εισπνοή προϊόντων ατελούς καύσης, όπως το μονοξείδιο του άνθρακα ή το υδροκυάνιο, από την καύση πλαστικών ή άλλων υλικών που περιέχουν άζωτο.
Σε μεγαλύτερη απόσταση από την εστία της φωτιάς, η εισπνοή μικροσωματιδίων και χημικών ερεθιστικών ουσιών μπορεί να προκαλέσει βλάβες σε σημαντικό αριθμό ατόμων, που αφορούν τόσο το αναπνευστικό όσο και το καρδιαγγειακό σύστημα.
Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός: Συμβουλές για προστασία μετά από πυρκαγιά
Σύμφωνα με τον Τομέα Υγείας του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, τα απαραίτητα μέτρα προστασίας και καθαρισμού που πρέπει να τηρούνται μετά από πυρκαγιά, ώστε να διασφαλιστεί η υγεία και η ασφάλεια των πολιτών, είναι τα εξής:
Συμβουλές καθαρισμού κατοικίας:
1. Χρησιμοποιήστε ειδική μάσκα για την προστασία από την εισπνοή επικίνδυνων σωματιδίων.
2. Φοράτε μακριά ρούχα, γάντια και κλειστά παπούτσια με χοντρή σόλα, για την προστασία χεριών και ποδιών κατά τον καθαρισμό.
3. Μετά την επαφή με καμένα υπολείμματα, πραγματοποιήστε πολύ καλό καθαρισμό του σώματος και των ρούχων.
4. Βρέξτε τα καμένα υλικά πριν από τον καθαρισμό, για να μειωθούν οι επιπτώσεις στην υγεία από την εισπνοή σωματιδίων.
5. Σε περίπτωση εμφάνισης συμπτωμάτων από το αναπνευστικό ή καρδιαγγειακό σύστημα, όπως επίμονος βήχας, δυσκολία ή συριγμός στην αναπνοή, πόνος ή σφίξιμο στο στήθος, ταχυκαρδία, ναυτία, ασυνήθιστη κόπωση ή ζάλη, ζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια.
Βεβαιωθείτε ότι τα τρόφιμα και το νερό είναι ασφαλή:
1. Απορρίψτε οποιαδήποτε τρόφιμα έχουν εκτεθεί σε θερμότητα, καπνό ή αιθάλη.
2. Ακολουθείτε τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών σχετικά με τη χρήση πόσιμου νερού.
3. Μέχρι την αποκατάσταση της ηλεκτροδότησης, αποφύγετε την κατανάλωση τροφίμων που χρειάζονται ψυγείο.
4. Καταναλώνετε ξηρές και καλά συσκευασμένες τροφές.
5. Μην πλησιάζετε κατεστραμμένες ή πεσμένες ηλεκτρικές γραμμές και καλώδια.
Φωτό: ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ/EUROKINISSI
