Υπό
Ν. Γ. ΧΑΡΙΤΑΚΗ
Πρώην Επίκουρου Καθηγητή Οικονομικών του ΕΚΠΑ
[email protected]
Ας ξεκινήσουμε σήμερα με την παρουσίαση του κυρίου πρωθυπουργού στην ετήσια Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Η λογική της κριτικής μας ακολουθεί τα τρία στάδια της λογικής ανάλυσης: Πρόβλημα, ανάλυση, συμπέρασμα.
Παραδοσιακά, το πρόβλημα που εξετάζει η κάθε κυβέρνηση στην ομιλία του πρωθυπουργού συνίσταται στην –κατά το μέτρο του δυνατού– διανομή του θετικού μερίσματος του πλεονάσματος της οικονομικής διαχείρισης του έτους που τελειώνει. Πάντοτε με βάση τις συντηρητικότερες προβλέψεις. Δεν υπάρχουν λόγοι για οράματα ούτε για μακροχρόνιες προσδοκίες. Η ομιλία στην Έκθεση οφείλει να έχει βραχυχρόνια προοπτική και ελάχιστες γενικότητες.
Απλώς θα έπρεπε να λειτουργούμε με γνώμονα τη λογική «μας περισσεύουν αυτά τα ποσά και τα μοιράζουμε έτσι». Και βέβαια όχι μόνο παροχολογίες.
Η ανάλυση που θα κάνουμε λοιπόν στοχεύει στο να εξηγηθεί αν πράγματι αυτό το ποσό ήταν το μέγιστο που μπορούσε να μοιράσει η κυβέρνηση για τον υπό εξέταση χρόνο και αν η κατανομή του ως εισοδηματική ενίσχυση μέσω επιδομάτων ή φορολογικών μειωμένων επιβαρύνσεων ήταν σχετικά ορθά κατανεμημένη και μέσα στα επιτρεπόμενα δημοσιονομικά όρια.
Μια πρώτη καινοτομία που οφείλουμε να υπογραμμίσουμε είναι αυτή που για πρώτη φορά παρουσιάστηκε σε ομιλία πρωθυπουργού. Στην ομιλία του, ο κύριος πρωθυπουργός ανέφερε συγκεκριμένες ημερομηνίες που θα καταγραφούν οι ενισχύσεις στους λογαριασμούς των πολιτών. Αντί, λοιπόν, να προχωρήσει σε γενικόλογες παροχές, συμπλήρωσε αυτές που ανέφερε με συγκεκριμένες ημερομηνίες. Και μάλιστα το τόλμησε, όταν είναι γνωστό ότι η επόμενη χρονιά είναι εκλογική. Ουσιαστικά κατήργησε το παραδοσιακό «θα». Αν δεν πραγματοποιηθούν, και μάλιστα στις ημερομηνίες που τις προσδιόρισε η κυβέρνηση, θα τιμωρηθεί από το εκλογικό σώμα.
Μια δεύτερη καινοτομία είναι αυτή που αφορά το δημοσιονομικό κόστος των παροχών. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι στο Eurogroup, στο οποίο παρεμπιπτόντως προΐσταται ο υπουργός Οικονομικών της Ελλάδος, οι προϋπολογισμοί όλων των μελών ελέγχονται και εγκρίνονται με βάση δύο περιορισμούς: Πρώτον, το ελάχιστο πρωτογενές πλεόνασμα και, δεύτερον, τον ετήσιο ρυθμό αύξησης των μόνιμων δαπανών. Αν, δηλαδή, κάποια χρονιά το πρωτογενές πλεόνασμα είναι μεγαλύτερο από το επιτρεπόμενο, δεν σημαίνει ότι μπορεί η κυβέρνηση να αυξήσει τις συντάξεις ή τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων. Διότι απλά το πλεόνασμα είναι βραχυχρόνιο αποτέλεσμα, ενώ η αύξηση των μισθών ή / και των συντάξεων είναι διαρκής. Η ισορροπία μεταξύ αυτών των δύο περιορισμών αποτελεί κυρίαρχη προϋπόθεση, ιδιαίτερα για τις χώρες της Ευρωζώνης.
Αυτήν την περίοδο, οι υπερβάσεις που καταγράφονται στο πρωτογενές πλεόνασμα δημιουργούν προσδοκίες για μεγαλύτερες επιστροφές του δημοσιονομικού μερίσματος. Για κάποιους αυτό αποτελεί δικαίωμα για μεγαλύτερες παροχές. Τεράστιο λάθος. Τείνουν να αγνοήσουν τον δεύτερο περιορισμό. Δεν ρωτούν πόσο από το υπερπλεόνασμα, όπως το χαρακτηρίζουν, είναι προς διάθεση και πώς αυτές οι υψηλότερες παροχές θα επηρεάσουν τη φερεγγυότητα της οικονομίας. Αξίζει να υπογραμμίσουμε ότι θα είναι ο κ. Πιερρακάκης, ως πρόεδρος του οργάνου κρίσεως, που υποχρεώνεται να στηρίξει την όποια πολιτική ή παρέκκλιση των κανόνων δημοσιονομικής πειθαρχίας επιλέξει να ακολουθήσει η κυβέρνηση.
Το σύνολο των παροχών που ανακοινώθηκαν στη Θεσσαλονίκη είναι κυρίως μη μόνιμες, άρα δεν ελέγχονται από τον περιορισμό των δαπανών. Μπορούν, δηλαδή, να καταργηθούν, αν οι συνθήκες την επόμενη χρονιά το απαιτούν. Ταυτόχρονα, αφορούν μισθωτούς και συνταξιούχους, που σχεδόν το σύνολο των εισοδημάτων τους καταναλώνεται. Άρα ένα σημαντικό τμήμα των παροχών θα επανέλθει στο Δημόσιο ως έσοδο, και μάλιστα πολλαπλασιαστικά. Αντίθετα, αν η επιλογή των μέτρων είχε γίνει με γνώμονα μια αισιόδοξη παραδοχή δαπανών, θα ήταν ιδιαίτερα επίφοβο αυτές να πραγματοποιηθούν και να μην εκπληρωθούν οι εκτιμήσεις των εσόδων.
Ακούστηκε η άποψη ότι θα μπορούσαμε ως χώρα να μην αποπληρώνουμε τα παλαιά χρέη και έτσι το επιπλέον δανειακό κεφάλαιο να συνυπολογιστεί στην διανομή επιπρόσθετα των όσων επελέγησαν. Μια πρώτη αντίρρηση που διατυπώνεται είναι ότι αγνοούμε τον δεύτερο περιορισμό, που αφορά την αύξηση των δαπανών. Ο περιορισμός της αύξησης των δαπανών γίνεται, όπως λέγεται, αποτελεσματικός. Ανεξάρτητα όμως με αυτήν τη θέση, εκείνο που είναι το σημαντικότερο σε αυτήν την επιλογή είναι το ηθικό θέμα. Επιλέγει αυτή η γενεά να μεταφέρει χρέη στην επόμενη, παρόλο που η ίδια έχει αποκλειστικά και την ευθύνη του δανεισμού. Τέλος, η υπέρμετρη αύξηση των ιδιωτικών εισοδημάτων θα επηρεάσει την κατανάλωση και προφανώς και τις τιμές, σε μια περίοδο που βασικός στόχος είναι η συγκράτηση του πληθωρισμού.
Συμπερασματικά, οι θέσεις της κυβέρνησης, όπως διατυπώθηκαν από τον πρωθυπουργό και αναλύθηκαν στη συνέχεια από τους αρμόδιους υπουργούς, είχαν τα εξής χαρακτηριστικά. Προχώρησε σε παροχές βραχυχρόνιου χαρακτήρα και δεν αναφέρθηκε σε οραματικές στρατηγικές, τουλάχιστον για όσα μέτρα επηρέαζαν τον περιορισμό της αύξησης των δαπανών. Τα μέτρα ήταν κοινωνικά συνεπή, ενώ απέφυγαν να δημιουργήσουν κοινωνικές εντάσεις (π.χ. θυρίδες, καταθέσεις και γενικά αυστηρές παρεμβάσεις στα περιουσιακά στοιχεία των ιδιωτών). Δεν είναι σε σύγκρουση με το μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα δημοσιονομικής πολιτικής και είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα είναι συνεπή τα στοιχεία των εσόδων και των δαπανών με τον προβλεπόμενο προϋπολογισμό του 2027. Ιδιαίτερα μάλιστα όταν μέρος των εκταμιεύσεων θα έχει καταβληθεί πριν από την κατάθεση του προϋπολογισμού.
Η κυβέρνηση έκανε την αρχή, ώστε οι ομιλίες των πολιτικών αρχηγών και προφανώς και των εκάστοτε μελλοντικών κυβερνήσεων στη Θεσσαλονίκη να σταματήσουν να αποτελούν μία ακόμα προεκλογική ομιλία παροχών και οραμάτων. Διαμόρφωσε, λοιπόν, ένα περιβάλλον ετήσιου απολογισμού και συνεπών μέτρων διανομής του κοινωνικού μερίσματος. Εξ όσων θυμάμαι, αυτό έγινε για πρώτη φορά υπεύθυνα και με αριθμούς. Οι πολιτικοί αρχηγοί που θα ακολουθήσουν δεσμεύονται να τοποθετηθούν ανάλογα. Έσοδα και δαπάνες, εκτίμηση δημοσιονομικού μερίσματος και μέτρα διανομής του. Με συνέπεια και ποσοτικοποιημένη υπευθυνότητα.
