Του
ΛΕΩΝΙΔΑ ΣΤΑΜΟΥ
Δικηγόρου παρ’ Αρείω Πάγω
Κυκλοφορεί στα κοινωνικά δίκτυα ένα κλιπ 15 δευτερολέπτων. Η ερώτηση είναι «πόσο κοστίζει η παραγωγή ενός βαρελιού πετρελαίου;». Η απάντηση είναι λιγότερο από 2 δολάρια. Το απόσπασμα δεν είναι ανώνυμη φήμη. Προέρχεται από ρεπορτάζ της εκπομπής «60 Minutes» του αμερικανικού δικτύου CBS, που δημοσιεύθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2008, και ελέγχεται από τον καθένα στο YouTube, στο πρώτο μέρος του «The Oil Kingdom» («Το Βασίλειο του Πετρελαίου»), γύρω στο 8:26 από την αρχή.
Η δημοσιογράφος Lesley Stahl πήγε στη Σαουδική Αραβία και συνάντησε τον υπουργό Πετρελαίου της χώρας, Ali Al-Naimi, τον οποίο το CBS χαρακτηρίζει de facto (κατ’ ουσίαν) επικεφαλής της ΟΠΕΚ (Οργανισμός Πετρελαιοεξαγωγικών Χωρών). Η τιμή του πετρελαίου είχε φτάσει στα 147 δολάρια τον Ιούλιο και έπεφτε απότομα. Ο υπουργός απέδωσε το ράλι σε ένα «fear premium» (ασφάλιστρο φόβου), τον φόβο δηλαδή ότι η Σαουδική Αραβία είχε φτάσει στο ανώτατο όριο των διαθέσιμων αποθεμάτων της. Απάντησε ότι τα αποθέματα ξεπερνούν τα 260 δισ. βαρέλια και ότι υπάρχουν πιθανότητες να βρεθούν άλλα 200 δισ.
Όσον αφορά το κόστος, το CBS γράφει ότι, σύμφωνα με τον υπουργό, η παραγωγή ενός βαρελιού κοστίζει κάτω από 2 δολάρια, το χαμηλότερο κόστος στον κόσμο. Στο βίντεο, όπως αποδίδεται από τους αυτόματους υπότιτλους, χαρακτηρίζει την ερώτηση εξαιρετική και λέει ότι το κόστος είναι πολύ μικρό, πιθανότατα κάτω από 2 δολάρια.
Το ίδιο ρεπορτάζ δίνει τα στοιχεία που βάζουν τον αριθμό σε πλαίσιο. Η Σαουδική Αραβία χρειάζεται, κατά πληροφορίες, τιμή τουλάχιστον 55 δολαρίων για να καλύψει το κόστος λειτουργίας του κράτους. Τα ορυκτά καύσιμα χρηματοδοτούν το 75% των εσωτερικών δαπανών της. Εκείνη την εποχή, το πετρέλαιο πωλούνταν κάτω από αυτό το όριο, και οι Σαουδάραβες είχαν ανακοινώσει ως επιθυμητή τιμή τα 75 δολάρια, περίπου 50% πάνω από την τρέχουσα. Η αριθμητική είναι απλή. Τα 75 δολάρια είναι 37,5 φορές το κόστος των 2. Ακόμη και η τιμή της πτώσης, περίπου 50 δολάρια, ήταν τουλάχιστον 25 φορές πάνω από αυτό.
Ο αριθμός χρειάζεται, όμως, και επιφύλαξη, για να μην παραπλανά. Τα 2 δολάρια αφορούν την άντληση, όχι το συνολικό κόστος. Το ίδιο ρεπορτάζ αναφέρει πέντε μεγάλα έργα, με συνολικό κόστος 60 δισ. δολάρια σε πέντε χρόνια, πληρωμένα μετρητοίς, που θα ανέβαζαν τη δυναμικότητα από περίπου 10 σε πάνω από 12 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Αν διαιρέσουμε τα 60 δισ. με τα 2 εκατ. βαρέλια ημερήσιας δυναμικότητας, προκύπτουν το πολύ 30.000 δολάρια κεφαλαίου ανά ημερήσιο βαρέλι. Πρόκειται για απλή διαίρεση, δική μου, ενδεικτική, και όχι για υπολογισμό κόστους. Δείχνει, όμως, ότι το κεφάλαιο δεν χωράει στα 2 δολάρια.
Το πραγματικό ερώτημα είναι «τι είναι η τιμή;». Δεν είναι τιμή κόστους. Διαμορφώνεται από τις ανάγκες των παραγωγών, από τις ποσοστώσεις και από τον φόβο. Τον Οκτώβριο, η ΟΠΕΚ μείωσε την παραγωγή κατά 1,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Ο υπουργός είπε ότι η τιμή ήταν το τελευταίο που σκέφτηκαν και η δημοσιογράφος του επισήμανε ότι πολλοί είχαν την εντύπωση πως ο σκοπός ήταν να ανέβει η τιμή. Ο ίδιος υποστήριξε ότι κάθε τιμή πρέπει να είναι καλή για τον παραγωγό, τον καταναλωτή και τον επενδυτή και ότι, αν πέσει πολύ χαμηλά, η προσφορά θα μειωθεί και η τιμή θα εκτοξευθεί. Το επιχείρημα έχει τη λογική του, γιατί οι επενδύσεις θέλουν τιμή. Αφορά, όμως, τη σταθερότητα και την επάρκεια της τιμής, όχι το κόστος.
Υπάρχει και δεύτερο σημείο. Τα αποθέματα των 260 και των 200 δισ. βαρελιών προέρχονται από τον ίδιο τον παραγωγό. Το ρεπορτάζ δεν παρουσιάζει ανεξάρτητο έλεγχο των αριθμών αυτών. Όταν η τιμή εξαρτάται από το τι πιστεύει η αγορά για τα αποθέματα, όποιος τα ανακοινώνει, κρατά ισχυρό χαρτί.
Ένα κλιπ 15 δευτερολέπτων δεν αρκεί για συμπεράσματα και η δήλωση ενός υπουργού δεν είναι απολογισμός. Αρκεί, όμως, για να τεθεί το ερώτημα που αφορά κάθε χώρα που εισάγει ενέργεια, όπως η Ελλάδα: Όταν συζητάμε την τιμή των καυσίμων και του ρεύματος, πόσο από αυτήν είναι κόστος, πόσο πολιτική και ποιος ελέγχει τους αριθμούς;
Πηγές
Βίντεο CBS, «The Oil Kingdom: Part One», YouTube, στο σημείο της ερώτησης: https://www.youtube.com/watch?v=GP6DhKGDzek&t=506s
CBS News, «Saudi Arabia Bullish On Oil’s Future», 5 Δεκεμβρίου 2008: https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-bullish-on-oils-future/
