Καθαρά Δευτέρα και «Κυρά Σαρακοστή»: Η πνευματική αφετηρία και τα παλιά έθιμα της νηστείας
Καθαρά Δευτέρα και Κυρά Σαρακοστή: Με την Καθαρά Δευτέρα ξεκινά η Σαρακοστή για την Ορθόδοξη Εκκλησία, σηματοδοτώντας την πνευματική και σωματική «κάθαρση» των πιστών, ενώ παράλληλα αναβιώνουν έθιμα όπως αυτό της Κυράς Σαρακοστής.
Η σημασία της «Καθαράς» Εβδομάδας
Η Καθαρά Δευτέρα ονομάστηκε έτσι γιατί οι Χριστιανοί «καθαρίζονταν» πνευματικά και σωματικά, προετοιμαζόμενοι για τη μεγάλη πορεία προς το Πάσχα. Η νηστεία διαρκεί 40 ημέρες, όσες ακριβώς ήταν και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο. Είναι μέρα αργίας και περισυλλογής, όπου η αποτοξίνωση από το φαγοπότι της Αποκριάς δίνει τη θέση της σε νηστίσιμα εδέσματα.
Στο παραδοσιακό τραπέζι κυριαρχεί η λαγάνα, το άζυμο ψωμί που παρασκευάζεται αποκλειστικά αυτή την ημέρα, η φασολάδα χωρίς λάδι, ο ταραμάς, ο χαλβάς και τα θαλασσινά. Παράλληλα, το πέταγμα του χαρταετού συμβολίζει την ανάταση της ανθρώπινης ψυχής προς το θείο, αφήνοντας πίσω τα γήινα βάρη.
Το παραδοσιακό ημερολόγιο: Η «Κυρά Σαρακοστή»
Ένα έθιμο που έχει σχεδόν χαθεί αλλά κρύβει μεγάλη γοητεία είναι αυτό της Κυράς Σαρακοστής. Πρόκειται για ένα ιδιόμορφο ημερολόγιο με το οποίο οι παλαιότεροι μετρούσαν τις εβδομάδες της νηστείας. Συνήθως ήταν μια χάρτινη ζωγραφιά ή μια φιγούρα από ζυμάρι (με αλεύρι, αλάτι και νερό), που απεικόνιζε μια γυναίκα σαν καλόγρια.
Η μορφή της είχε ιδιαίτερους συμβολισμούς:
-
Χωρίς στόμα: Γιατί νήστευε διαρκώς.
-
Σταυρωμένα χέρια: Λόγω της συνεχούς προσευχής.
-
Εφτά πόδια: Αναπαριστούσαν τις επτά εβδομάδες της Μεγάλης Σαρακοστής.
Κάθε Σάββατο έκοβαν ένα πόδι, ενώ το τελευταίο, το Μεγάλο Σάββατο, το έκρυβαν συχνά μέσα σε ένα ξερό σύκο. Όποιος το έβρισκε, θεωρούνταν ο τυχερός της χρονιάς. Όπως λέει και το παλιό ποίημα: «Και τις μέρες της μετρούσαν με τα πόδια της τα επτά, έκοβαν ένα την βδομάδα μέχρι ‘νάρθει η Πασχαλιά».
Για την Κυρά Σαρακοστή έχουν γραφτεί και οι εξής στίχοι:
“Την Κυρά Σαρακοστή που ‘ναι έθιμο παλιό
οι γιαγιάδες μας την φτιάχναν με αλεύρι και νερό.
Για στολίδι της φορούσαν στο κεφάλι έναν σταυρό
μα το στόμα της ξεχνούσαν γιατί νήστευε καιρό.
Και τις μέρες της μετρούσαν με τα πόδια της τα επτά.
Έκοβαν ένα την βδομάδα μέχρι ‘νάρθει η Πασχαλιά.”
Η Καθαρά Δευτέρα εορτάζεται 48 ημέρες πριν την Κυριακή του Πάσχα.
Πηγή πληροφοριών Saint.gr
