– Η Ευρωπαϊκή Ένωση περνάει στην αντεπίθεση απέναντι στις γεωπολιτικές πιέσεις, θέτοντας σε απόλυτη προτεραιότητα τη θωράκιση της βιομηχανίας και της πράσινης μετάβασης.
Με συντριπτική πλειοψηφία 470 ψήφων υπέρ, το Ευρωκοινοβούλιο ενέκρινε τη στρατηγική νομοθετική έκθεση για τις κρίσιμες πρώτες ύλες (CRMA), βάζοντας τέλος στις επικίνδυνες εξαρτήσεις από τρίτες χώρες και εξασφαλίζοντας σταθερό εφοδιασμό για την ευρωπαϊκή αγορά.
Όπως τόνισε χαρακτηριστικά ο επικεφαλής ευρωβουλευτής Mohammed Chahim: «Οι κρίσιμες πρώτες ύλες έχουν γίνει το συνάλλαγμα της γεωπολιτικής ισχύος. Εκείνοι που τις ελέγχουν, ελέγχουν το βιομηχανικό μας μέλλον, την ενεργειακή μας μετάβαση και την ασφάλειά μας».
Τα βασικά σημεία του ευρωπαϊκού σχεδίου
-
Δημιουργία Ευρωπαϊκού Κέντρου CRM: Προτείνεται η σύσταση ενός αυτόνομου οργανισμού της ΕΕ με ειδικό ταμείο ύψους 2 δισ. ευρώ (ενταγμένο στον προϋπολογισμό 2028-2034), ο οποίος θα συγκεντρώνει πληροφορίες αγοράς, θα σχεδιάζει αποθέματα και θα συντονίζει από κοινού αγορές.
-
Έλεγχος εξαγωγών και προστασία απορριμμάτων: Θεσπίζεται ρήτρα ώστε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να περιορίζει τις εξαγωγές απορριμμάτων και αποβλήτων μόνιμων μαγνητών, διασφαλίζοντας ότι τα πολύτιμα υλικά παραμένουν εντός των ευρωπαϊκών συνόρων.
-
Χαρτογράφηση κινδύνων για τις «μεγάλες εταιρείες»: Η Επιτροπή θα αναλάβει τον ενρισκισμό των κολοσσών που δραστηριοποιούνται σε κρίσιμους τομείς (μπαταρίες, μικροτσίπ, αεροδιαστημική), υποχρεώνοντάς τους να περιορίσουν τα τρωτά σημεία στις αλυσίδες εφοδιασμού τους.
-
Σταθεροποίηση τιμών και άμυνα: Εισάγονται μηχανισμοί όπως συμβάσεις επί διαφοράς για την ασφάλεια εσόδων στα έργα εξόρυξης και ανακύκλωσης, ενώ κινητοποιούνται πόροι και από την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία.
Μετά την έγκριση του κειμένου, το Ευρωκοινοβούλιο είναι έτοιμο να ξεκινήσει αμέσως τις κρίσιμες διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη για την οριστική μορφή της νομοθεσίας.
Αναλυτικά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανακοίνωσε: Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις στην νομοθετική πρόταση αποσκοπούν στην ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ διασφαλίζοντας βιώσιμο και κυκλικό εφοδιασμό με κρίσιμες πρώτες ύλες.
Η νομοθετική έκθεση, που ψηφίστηκε από το Κοινοβούλιο την Τρίτη με 470 ψήφους υπέρ, 83 ψήφους κατά και 108 αποχές, επιδιώκει να παρέχει στοχευμένη στήριξη σε στρατηγικά έργα που καλύπτουν ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, από την εξόρυξη και την επεξεργασία έως τη διύλιση και την ανακύκλωση. Τα μέτρα αυτά έχουν σχεδιαστεί για να επιταχύνουν την ανάπτυξη δυνατοτήτων εξόρυξης, επεξεργασίας, ανακύκλωσης και υποκατάστασης, διαφοροποιώντας έτσι τις αλυσίδες εφοδιασμού της ΕΕ.
Δημιουργία ευρωπαϊκού κέντρου κρίσιμων πρώτων υλών
Οι ευρωβουλευτές θέλουν να δημιουργήσουν ένα κέντρο κρίσιμων πρώτων υλών (Critical Raw Materials – CRM) ως αυτόνομο οργανισμό της ΕΕ, με συγκεκριμένη χρηματοδότηση, σαφή διακυβέρνηση και δημοκρατική νομιμοποίηση. Θα συγκεντρώνει πληροφορίες για την αγορά, τον σχεδιασμό ανθεκτικότητας, τη δημιουργία αποθεμάτων, τις από κοινού αγορές, τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και χρηματοδοτικά μέσα. Το προτεινόμενο κέντρο θα πρέπει να είναι εξοπλισμένο με τους αναγκαίους πόρους για την εκπλήρωση της εντολής του, συμπεριλαμβανομένου ενός ταμείου CRM ύψους 2 δισ. ευρώ ενταγμένου στον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034.
Υποχρεώσεις ελέγχου των εξαγωγών και ανθεκτικότητας
Για να διασφαλιστεί ο εφοδιασμός, οι ευρωβουλευτές λένε ότι υπάρχει ανάγκη για μια ρήτρα που θα επιτρέπει τον υπό όρους έλεγχο των εξαγωγών, ώστε η Επιτροπή να περιορίζει τις εξαγωγές απορριμμάτων και αποβλήτων μόνιμων μαγνητών, προκειμένου τα ανακυκλώσιμα υλικά να παραμένουν εντός της ΕΕ.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και όχι τα κράτη μέλη ξεχωριστά, θα πρέπει να είναι υπεύθυνη για τον προσδιορισμό των «μεγάλων εταιρειών» που χρησιμοποιούν κρίσιμες πρώτες ύλες σε έναν συγκεκριμένο στρατηγικό τομέα (π.χ. μπαταρίες, εξοπλισμός υδρογόνου, αεροσκάφη επανδρωμένα και μη, δορυφόροι ή προηγμένα μικροτσίπ). Οι «μεγάλες εταιρείες», με τη σειρά τους, θα υποχρεούνται να χαρτογραφούν τις αλυσίδες εφοδιασμού και να λαμβάνουν μέτρα για τη μείωση τρωτών σημείων όταν χρησιμοποιούν κρίσιμες πρώτες ύλες. Οι ευρωβουλευτές ζητούν επίσης από την Επιτροπή να ανοίγει τη διαδικασία αιτήσεων για στρατηγικά έργα τουλάχιστον δύο φορές το χρόνο, δίνοντας στις εταιρείες σαφείς και προβλέψιμες προθεσμίες.
Μηχανισμοί σταθεροποίησης των τιμών, άμυνα και ασφάλεια
Για να βελτιωθεί η συνολική αποτελεσματικότητα του νομοθετικού πλαισίου για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, το ΕΚ ζητεί μηχανισμούς σταθεροποίησης των τιμών, όπως συμβάσεις επί διαφοράς, που θα μπορούσαν να παράσχουν ασφάλεια εσόδων στους φορείς ανάπτυξης έργων εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης. Επίσης επιθυμεί την επέκταση του υφιστάμενου μηχανισμού των από κοινού αγορών της ΕΕ, ώστε να διευκολυνθεί η συντονισμένη στρατηγική συσσώρευση αποθεμάτων κρίσιμων πρώτων υλών σε όλα τα κράτη μέλη και τις επιχειρήσεις.
Το Κοινοβούλιο αναδεικνύει τη διάσταση των κρίσιμων πρώτων υλών στη άμυνα και την ασφάλεια, ζητώντας την κινητοποίηση του επικείμενου προγράμματος για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία ώστε να χρηματοδοτηθούν στρατηγικά έργα πρώτων υλών που είναι ζωτικής σημασίας για τις δυνατότητες ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ.
Δηλώσεις
«Οι κρίσιμες πρώτες ύλες έχουν γίνει το συνάλλαγμα της γεωπολιτικής ισχύος. Εκείνοι που τις ελέγχουν, ελέγχουν το βιομηχανικό μας μέλλον, την ενεργειακή μας μετάβαση και την ασφάλειά μας. Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να στέκεται στο περιθώριο, ενώ άλλοι ενισχύουν τον έλεγχό τους επί των κρίσιμων πρώτων υλών. Χρειαζόμαστε ένα ευρωπαϊκό κέντρο με τους οικονομικούς πόρους και την εντολή να δρα γρήγορα προβλέποντας τις διαταραχές του εφοδιασμού και διασφαλίζοντας ότι οι ανάγκες μας δεν θα μπορούν να μετατραπούν σε μέσα γεωπολιτικής πίεσης. Είμαστε έτοιμοι να συνεργαστούμε με αξιόπιστες χώρες που συμμερίζονται τις αξίες μας και τη δέσμευσή μας να διασφαλίσουμε τις αλυσίδες εφοδιασμού και να τηρήσουμε τα ίδια υψηλά περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα» δήλωσε ο επικεφαλής ευρωβουλευτής Mohammed Chahim (Σοσιαλιστές, Ολλανδία).
Επόμενα βήματα
Το Κοινοβούλιο είναι πλέον έτοιμο να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη σχετικά με την τελική μορφή της νομοθεσίας.
Σχετικές πληροφορίες
Η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, η οποία εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο τον Δεκέμβριο του 2023, έθεσε τις βάσεις για μια δέσμη μέτρων σε επίπεδο ΕΕ που εγγυάται την πρόσβαση της βιομηχανίας στις εισροές πρώτων υλών απαραίτητων για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, την άμυνα και την αεροδιαστημική. Η Επιτροπή πρότεινε τροποποιήσεις της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες τον Δεκέμβριο του 2025, οι οποίες απορρέουν από το σχέδιο δράσης RESourceEU.
Με πληροφορίες απο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Φωτο: Ψηφιακή απεικόνιση / paron.gr
