Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται το σύστημα ETS2 και η επιτακτική ανάγκη για άμεσες παρεμβάσεις, με τον ευρωπαϊκό Νότο να ηγείται των πιέσεων για την άμεση ελάφρυνση νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Οι κρίσιμες αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμφάνισαν το βαθύ χάσμα μεταξύ των «27» ηγετών ανέδειξε την ανάγκη για ευέλικτες, «α λα καρτ» παρεμβάσεις στην ενέργεια, επηρεάζοντας άμεσα τις ελληνικές πολιτικές και δημοσιονομικές ισορροπίες.
Η Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2026, σημαδεύτηκε από έντονες διαφωνίες, σκληρές διαπραγματεύσεις και ένα βαθύ, αγεφύρωτο σε πολλές περιπτώσεις χάσμα μεταξύ των «27» ηγετών. Στο επίκεντρο της ατζέντας βρέθηκαν η συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση, η ακρίβεια που γονατίζει τα νοικοκυριά και τη βιομηχανία, καθώς και η τιτάνια μάχη για τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ένωσης. Το τοπίο που διαμορφώνεται αποκαλύπτει μια Ευρώπη πολλών ταχυτήτων, όπου η αναζήτηση κοινών συνισταμένων δίνει τη θέση της σε πραγματιστικούς συμβιβασμούς και σε εργαλεία προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους μέλους.
Η Μάχη του Προϋπολογισμού: Το τελεσίγραφο του Εμανουέλ Μακρόν
Τα βασικά θέματα που κυριάρχησαν στις Βρυξέλλες περιλαμβάνουν την ενεργειακή κρίση και τις αποκλίσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, το δημοσιονομικό μέλλον της ΕΕ με το τελεσίγραφο του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν για τον προϋπολογισμό ύψους 1,6 τρισεκατομμυρίων ευρώ έως το τέλος του 2026, αλλά και τη συνεχιζόμενη οικονομική και στρατιωτική στήριξη προς την Ουκρανία μέσω του πακέτου δανείου των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για τη διετία 2026-2027.
Το τελεσίγραφο του Εμανουέλ Μακρόν για συμφωνία έως το τέλος του έτους βρίσκει απέναντί του ένα κατακερματισμένο μέτωπο. Από τη μία πλευρά, οι λεγόμενοι «Τσιγκούνηδες του Βορρά» (όπως η Σουηδία και η Γερμανία) απαιτούν δραστικές περικοπές, θεωρώντας το τρέχον προσχέδιο υπερβολικά ακριβό. Από την άλλη, η Γαλλία ζητά νέους πανευρωπαϊκούς φόρους (σε μεγάλες εταιρείες, κρυπτονομίσματα και ψηφιακές υπηρεσίες), ενώ οι «Φίλοι της Συνοχής» μάχονται για τη διατήρηση των γεωργικών και περιφερειακών επιδοτήσεων
Στο κρίσιμο πεδίο της ενέργειας, οι ηγέτες της ΕΕ ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετες, βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών, λαμβάνοντας υπόψη τις χαώδεις αποκλίσεις που καταγράφονται στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ελληνική πλευρά, δια του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, επανέφερε με έμφαση το αίτημα για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία και συντονισμένη ευρωπαϊκή δράση, προκειμένου να στηριχθούν οι καταναλωτές και η ευρωπαϊκή βιομηχανία χωρίς να καταρρεύσουν οι εθνικοί προϋπολογισμοί.
Παράταση στο προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους πλέον εκτεθειμένους βιομηχανικούς κλάδους;
Παράλληλα, οι ηγέτες στηρίζουν την πρόθεση της Κομισιόν να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους πλέον εκτεθειμένους βιομηχανικούς κλάδους, αναγνωρίζοντας ότι ο διεθνής ανταγωνισμός απειλείται σοβαρά από το ενεργειακό κόστος. Την καλούν επίσης να εξετάσει και, όπου χρειάζεται, να προτείνει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα, ενσωματώνοντας τις διαφορές στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας ως βασικό παράγοντα χάραξης πολιτικής. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει την επιτακτική ανάγκη αντιμετώπισης των τιμών, τονίζοντας ότι οι γεωπολιτικές αναταράξεις επηρεάζουν τις αλυσίδες εφοδιασμού και την ενεργειακή ασφάλεια. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στα συμπεράσματα, η κατάσταση απαιτεί επειγόντως μια συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση που θα διαφυλάττει ταυτόχρονα την Ενιαία Αγορά.
Εκτός από την παράταση των κρατικών ενισχύσεων, χαιρετίζεται η πρόθεση της Επιτροπής να αναπτύξει βραχυπρόθεσμο πλαίσιο για τη βελτιστοποίηση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων της ΕΕ, καθώς και να προωθήσει πρωτοβουλίες εθελοντικής συγκέντρωσης της ζήτησης ενέργειας. Θετικά υποδέχθηκαν οι «27» και την πρόταση για αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων του Κανονισμού για το μεθάνιο, αποσυμπιέζοντας προσωρινά τις ενεργειακές επιχειρήσεις.
Αγορά άνθρακα: Ενέργειες για μείωση διαρροής αν και σταθερός ο ρόλος του ETS
Στο μέτωπο της αγοράς άνθρακα και της ενεργειακής μετάβασης, οι ηγέτες κάλεσαν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να επιταχύνουν τη νομοθετική διαδικασία για το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς, με στόχο τον περιορισμό των υπερβολικών διακυμάνσεων. Ζήτησαν επίσης επικαιροποιημένη αξιολόγηση των επιπτώσεων του δεύτερου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS2), ιδίως σε ό,τι αφορά τον σχεδιασμό και τις δικλίδες ασφαλείας. Η διαφύλαξη μιας εύρυθμης, διαφανούς και προβλέψιμης αγοράς άνθρακα κρίνεται κρίσιμη για την αποφυγή της διαρροής άνθρακα, παρόλο που επιβεβαιώνεται ο σταθερός ρόλος του ETS στην κλιματική πολιτική.
Η ενιαία αγορά ηλεκτρικής ενέργειας έχει αποτύχει;
Σε πρώτη ανάγνωση, οι διατυπώσεις αυτές συνιστούν έναν λεπτό ισορροπημένο συμβιβασμό και όχι μια δεσμευτική, ενιαία εντολή. Στην πράξη, το μήνυμα είναι διπλό: πρώτον, δεν πρόκειται να υπάρξει ένα οριζόντιο, ενιαίο μέτρο για όλες τις χώρες· και δεύτερον, η Κομισιόν οφείλει να αναγνωρίσει ότι το ενεργειακό κόστος διαφοροποιείται δραματικά ανάλογα με τη γεωγραφία και τα εθνικά χαρακτηριστικά. Η Σύνοδος ήταν διχασμένη, με τον Σλοβάκο Πρωθυπουργό Ρόμπερτ Φίτσο να καταγγέλλει ευθέως ότι η ενιαία αγορά ηλεκτρικής ενέργειας έχει αποτύχει, επικαλούμενος τεράστιες περιφερειακές αποκλίσεις, από 50 έως πάνω από 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Στο «παρά πέντε» της αποτυχίας
Την ίδια στιγμή, η Ιταλία στήριξε τις χώρες του Βίζεγκραντ στο αίτημα για αναβολή του ETS2 έως το 2030, ενώ οι διαπραγματεύσεις έφτασαν στο «παρά πέντε» της αποτυχίας. Η τελική αναφορά στις διαφορές τιμών αποτέλεσε αναγκαία παραχώρηση προς τις χώρες με τις ακριβότερες αγορές, με αντίβαρο τη φράση περί «διαφύλαξης της Ενιαίας Αγοράς» για να καθησυχαστούν οι υπέρμαχοι του υγιούς ανταγωνισμού.
Στήριξη από τους εθνικούς προϋπολογισμούς
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη για την ελληνική πραγματικότητα; Τα μόνα άμεσα μέτρα με ορατό αντίκτυπο στις τιμές παραμένουν οι εθνικές κρατικές ενισχύσεις μέσω της παράτασης του Προσωρινού Πλαισίου. Αυτό σημαίνει ότι η βραχυπρόθεσμη στήριξη θα προέλθει κυρίως από τους εθνικούς προϋπολογισμούς και όχι από κεντρικούς κοινοτικούς πόρους, καθιστώντας την εξαρτώμενη από τα στενά δημοσιονομικά περιθώρια της κάθε κυβέρνησης.
Ωστόσο, η ελληνική πλευρά μπορεί να αισθάνεται δικαιωμένη από τα συμπεράσματα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ζητήσει επιτακτικά πρόσθετες ευρωπαϊκές προτάσεις και συντονισμένη αντίδραση. Το κείμενο παρέχει τη διπλωματική κάλυψη που ζητούσε η Αθήνα. Αν και δεν υπήρξε ρητή, άνευ όρων εξαίρεση από τους δημοσιονομικούς κανόνες, η αναφορά στις «ιδιαιτερότητες της χώρας» ανοίγει τον δρόμο για να καλυφθούν οι έκτακτες δαπάνες στήριξης χωρίς ο φόβος τιμωρητικών διαδικασιών επί παραβάσει.
Το επόμενο διάστημα θα κριθεί από την αποτελεσματικότητα των νέων προτάσεων που θα παρουσιάσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και από τα εργαλεία που θα ενεργοποιήσει η ελληνική κυβέρνηση. Οι ιδιαιτερότητες της χώρας, όπως η ανάγκη ταχείας μετάβασης, οι δυνατότητες ανάπτυξης των ΑΠΕ αλλά και οι ευρύτερες τεχνολογικές επιλογές στην ευρωπαϊκή οικογένεια —συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής ενέργειας σε άλλα κράτη μέλη— θα καθορίσουν το ενεργειακό μέλλον της επόμενης δεκαετίας. Το στοίχημα για την Αθήνα παραμένει η αποσυμπίεση της βιομηχανίας και των πολιτών από ένα κόστος που υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα της εθνικής οικονομίας.
Φωτο: Council of the European Union/www.facebook.com/eucouncil
