Σε μια στρατηγική κίνηση αναδιαμόρφωσης της ευρωπαϊκής γεωπολιτικής ταυτότητας, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρότεινε τη θεσμοθέτηση ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας κατά τη διάρκεια της ετήσιας ομιλίας της για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (SOTEU) στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Η πρόταση αυτή σηματοδοτεί μια ποιοτική μετατόπιση προς την κατεύθυνση της «στρατηγικής αυτονομίας», ανταποκρινόμενη στις κλιμακούμενες υβριδικές απειλές και τη μεταβαλλόμενη στάση της Ουάσιγκτον.
Διεύρυνση της Αμυντικής Διακυβέρνησης
Η αρχιτεκτονική του προτεινόμενου οργάνου υπερβαίνει τα στενά θεσμικά σύνορα των «27». Σύμφωνα με το προσχέδιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας θα λειτουργεί σε επίπεδο αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων, εντάσσοντας σε μόνιμη βάση κρίσιμους τρίτους εταίρους της ευρωατλαντικής ασφάλειας, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Νορβηγία και η Ουκρανία.
Στόχος είναι η δημιουργία ενός ευέλικτου διευθυντηρίου ικανού να λαμβάνει ταχείες αποφάσεις στρατηγικής σημασίας, γεφυρώνοντας το κενό μεταξύ της κοινής εξωτερικής πολιτικής (ΚΕΠΠΑ) και της επιχειρησιακής δράσης. Η πρωτοβουλία επιχειρεί να θεσμοποιήσει ad hoc σχήματα συνεργασίας που δοκιμάστηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
The European Parliament hosts the 2026 State of the European Union debate live from Strasbourg.
Commission President Ursula von der Leyen and MEPs will assess the EU’s work over the past year and debate priorities for the future ↓https://t.co/qP6pFTCMWP
— European Parliament (@Europarl_EN) September 16, 2026
«Ευρωπαϊκό Άρθρο 4» και Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών
Κεντρικό πυλώνα της πρότασης αποτελεί η εισαγωγή ενός «ευρωπαϊκού Άρθρου 4». Πρόκειται για ένα πρωτόκολλο έκτακτης ανάγκης, σαφώς επηρεασμένο από το αντίστοιχο άρθρο του ΝΑΤΟ, το οποίο θα παρέχει το δικαίωμα σε οποιοδήποτε κράτος-μέλος να συγκαλεί εκτάκτως το Συμβούλιο όταν κρίνει ότι απειλείται η εθνική του ασφάλεια.
Η κ. φον ντερ Λάιεν έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη γκρίζα ζώνη των υβριδικών επιχειρήσεων, σημειώνοντας ότι οι απειλές που αντιμετωπίζει η Ευρώπη «είναι όλο και λιγότερο υβριδικές και όλο και περισσότερο σαφείς απειλές». Το νέο πλαίσιο θα περιλαμβάνει έναν κοινό οδηγό αντίδρασης (playbook) για περιστατικά που υπολείπονται του ορίου της ένοπλης επίθεσης –όπως κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές σε κρίσιμες υποδομές και η εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού– αλλά πλήττουν τη σταθερότητα της Ένωσης.
Συμπληρωματικότητα με το ΝΑΤΟ
Απαντώντας στις παραδοσιακές ανησυχίες για διπλασιασμό των δομών (duplication), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκαθάρισε ότι το Συμβούλιο θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ, σεβόμενο τις αρμοδιότητές του. Παράλληλα, ανακοινώθηκε το Ευρωπαϊκό Μέσο Στρατηγικών Διευκολύνσεων, με σκοπό την κοινή χρηματοδότηση κρίσιμων αμυντικών συστημάτων (αεράμυνα, κυβερνοχώρος, στρατηγικές μεταφορές).
Η συγκεκριμένη πρόταση αναμένεται να αποτελέσει το αντικείμενο σκληρών διαπραγματεύσεων στους κόλπους του Συμβουλίου της ΕΕ, καθώς αγγίζει τον πυρήνα της εθνικής κυριαρχίας των κρατών-μελών στον τομέα της άμυνας. Ωστόσο, η πίεση για μια κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στο νέο διεθνές περιβάλλον ασφαλείας καθιστά τη συζήτηση πιο ώριμη από ποτέ.
