Χρηματιστήρια, κρυπτονομίσματα και χρυσός – Του Ν. Στραβελάκη
–Ο καθρέφτης της κρίσης
Του
ΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΒΕΛΑΚΗ,
Οικονομολόγου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Τα χρηματιστήρια και τα κρυπτονομίσματα ήταν οι δύο εναπομείνασες χρηματαγορές / κεφαλαιαγορές που διατηρούσαν / διατηρούν την αίγλη της προ του 2008 εποχής. Δύσκολα θα βρεις κάποιον που να μην έχει εντυπωσιαστεί από την εκτόξευση των τιμών των μετοχών για κοντά μία δεκαετία αλλά και την εκτόξευση του γνωστότερου κρυπτονομίσματος, του Bitcoin, στα 108.000 ευρώ.
Η πορεία των χρηματιστηρίων είχε συνδυαστεί, μάλιστα, και με την είσοδο στη καθημερινότητά μας της τεχνητής νοημοσύνης, που παρουσιαζόταν και εν πολλοίς παρουσιάζεται ακόμα σαν το όχημα που θα μας πάει σε μια νέα εποχή οικονομικής ευμάρειας, ίσως και απαλλαγής μας από δεσμά της υλικής ανάγκης. Αλλά και το Bitcoin και τα κρυπτονομίσματα γενικότερα έχουν τυλιχτεί με το μυθικό πέπλο μιας νέας αξίας, συνδυασμένης με την ψηφιακή εποχή, που θα μπορούσε να μας απαλλάξει από τα δεσμά του κρατικού μονοπωλίου στην έκδοση χρήματος. Στο τελευταίο συμφωνούσαν / συμφωνούν ακροδεξιοί, όπως ο Ντόναλντ Τραμπ και ο αργεντινός Πρόεδρος Χαβιέρ Μιλέι, αναρχοφιλελέδες (νέα μόδα, στις ΗΠΑ κυρίως), μέχρι και ουτοπικοί σοσιαλιστές, που βλέπουν τα cryptos σαν όχημα απελευθέρωσης της εργασίας από το κρατικό χρήμα, το «μονοπωλιακό εργαλείο της τυραννίας», που έλεγε και ο Προυντόν τον 19ο αιώνα.
Οι τελευταίοι μήνες του 2025 και οι αρχές του 2026 ήρθα να κλονίσουν ή και να διαλύσουν αρκετά από αυτά τα όνειρα. Η αρχή έγινε με το Bitcoin, για το οποίο, μετά την εκλογή Τραμπ, πολλοί προέβλεπαν ότι η τιμή του θα έφτανε στα 500.000 ακόμη και στο 1 εκατ. δολάρια. Το τελευταίο ήταν και η εκτίμηση του υιού του αμερικανού Προέδρου. Συνέβη όμως το αντίθετο, από το υψηλό των 108.000 ευρώ το Bitcoin κατακρημνίσθηκε στην περιοχή των 55.000 ευρώ, χαμηλότερα και από την τιμή που διαπραγματευόταν πριν από τις τελευταίες αμερικανικές προεδρικές εκλογές. Αυτό φυσικά δεν αποτελεί έκπληξη, αφού τόσο το Bitcoin όσο και τα υπόλοιπα κρυπτονομίσματα έχουν αποτύχει στο να καταστούν γενικό ανταλλακτικό ισοδύναμο, δηλαδή χρήμα. Είναι μια μορφή πλασματικού κεφαλαίου, που έλεγε και ο Μαρξ, δηλαδή μια υπόσχεση μετατροπής σε χρήμα και τίποτε περισσότερο. Μοναδική του χρησιμότητα ήταν και παραμένει η ανωνυμία των συναλλαγών, που επιτρέπει τη χρησιμοποίησή του για φοροαποφυγή, ακόμα και έκνομες δραστηριότητες. Είναι χαρακτηριστικό ότι, στην υπόθεση κατασκοπείας που συγκλονίζει τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, ο φερόμενος ως κατάσκοπος ξένης δύναμης έλληνας αξιωματικός λάμβανε τις αμοιβές του σε Bitcoin.
Για όλους αυτούς τους λόγους αρκούσε μια αφορμή για να έρθει μια δραματική διόρθωση. Η αφορμή δεν ήταν άλλη από την κόπωση και τις πιέσεις στις τιμές των μετοχών του τεχνολογικού τομέα. Είναι προφανές ότι κεφάλαια που είχαν παρκαριστεί σε Bitcoin ρευστοποιήθηκαν για να στηρίξουν μετοχικές αξίες, την ίδια ώρα που λανσάρονται τα λεγόμενα σταθερά cryptos.
Βέβαια, για τις μετοχές τα πράγματα είναι πιο πολύπλοκα. Μετά το σκάσιμο της φούσκας των dot coms το 2000, οι μετοχές γενικά κινούνταν κοντά στα θεμελιώδη μεγέθη. Ακόμη και στην κρίση του 2008 διόρθωσαν και στη συνέχεια ανέκαμψαν μαζί με τα θεμελιώδη μεγέθη των εταιρειών. Το γεγονός ότι οι τιμές των μετοχών δεν ήταν «φούσκα» για κοντά δέκα χρόνια (2000 – 2010) ήταν και η αιτία της στροφής των κεφαλαίων προς τα χρηματιστήρια και του ράλι που ακολούθησε. Μετά το 2019, όμως, οι τιμές των μετοχών άρχισαν να αποκλίνουν από τα θεμελιώδη μεγέθη. Κοντολογίς, οι επενδύσεις, και δη οι τεράστιες επενδύσεις σε προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης, δεν συνοδεύονται από ανάλογες αποδόσεις. Ελάχιστοι, σε σχέση με τις επενδύσεις που έγιναν, πληρώνουν συνδρομή για τα προϊόντα αυτά. Μάλιστα, κυκλοφορούν ήδη δωρεάν προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης που αποβλέπουν σε έσοδα από διαφημίσεις και όχι απευθείας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το ΑΙ της Google. Αντίστοιχα και η Microsoft προσφέρει υπηρεσίες ΑΙ ως συμπλήρωμα σε software, όπως το Office, και όχι ως αυτοτελές προϊόν. Έτσι, δεν είναι λίγοι εκείνοι που βλέπουν πλέον τις τιμές των μετοχών εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης σαν «φούσκα», όπως εκείνη του 2000 για τα dot coms.
Το παραπάνω, σε συνδυασμό με τις χαμηλές προσδοκίες για την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας, που αντανακλώνται στις τιμές ρεκόρ του χρυσού, έχουν οδηγήσει σε κόπωση τα διεθνή χρηματιστήρια, που βρίσκονται στη φάση της παράλληλης κίνησης, η οποία συνήθως προηγείται της διόρθωσης. Το δίδαγμα είναι ότι για μία ακόμη φορά πολλοί έχουν αποθεώσει την τεχνολογία, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους ότι χρησιμοποιείται στο πλαίσιο συγκεκριμένων κοινωνικών σχέσεων, που δεν είναι άλλες από τις καπιταλιστικές σχέσεις, και αυτές φέρνουν κρίσεις και διορθώσεις γιατί είναι αντιφατικές.
