Απ. Αποστόλου στο “Π”: Η δύναμη της πυγμής: Η εφαρμοσμένη πολιτική του Ντ. Τραμπ
Του
ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ
Καθηγητή Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
Η επίσκεψη του τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στον Λευκό Οίκο άναψε φωτιές, δημιούργησε πολύ θόρυβο, δεδομένου ότι ήταν και μια συζήτηση που είχε μεγάλη διάρκεια. Για δυόμισι ώρες συνομιλούσαν, προφανώς, για όλα τα θέματα και όχι μόνο για το τι θα αγόραζε ο τούρκος Πρόεδρος από τις ΗΠΑ.
Ωστόσο, αξίζει να παρακολουθήσει κανείς και τη συμπεριφορά του Τραμπ, μια συμπεριφορά που δημιουργεί ερωτήματα. Και είναι μια συμπεριφορά την οποία ο Τραμπ ασκεί σ’ όλους τους πολιτικούς ηγέτες, όταν τον επισκέπτονται στον Λευκό Οίκο ή τον συναντούν εκεί όπου υπάρχει φακός για να απαθανατίσει το αντάμωμα.
Στη συνάντησή του με τον Μακρόν, για πρώτη φορά, στο πλαίσιο της Συνόδου του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες, ο Τραμπ έσφιγγε τόσο σφιχτά τα δάχτυλα του γάλλου Προέδρου, που εκείνος έδειχνε να υποφέρει. Η αστεία χειραψία του Τραμπ έχει σχολιαστεί πολλές φορές κατά το παρελθόν από ειδικούς της γλώσσας του σώματος και ψυχολόγους, οι οποίοι έχουν επισημάνει ότι αποτελεί έναν τρόπο για να δείξει ότι έχει το «πάνω χέρι» και ότι είναι το «αφεντικό» του πλανήτη. Στον Ζελένσκι έκανε συστάσεις για το ντύσιμό του και τον αποδόμησε σ’ όλα τα επιχειρήματά του αναφορικά με τον πόλεμο Ουκρανίας – Ρωσίας, αντιμετωπίζοντάς τον με υποτιμητικό και προκλητικό τρόπο. Με τον Ερντογάν είδαμε ένα άλλο σκηνικό, καθώς μαζί με τις επιβραβεύσεις, τα κομπλιμέντα και τις επιδοκιμασίες ο Τραμπ άφηνε καμπανιές για την άσκηση της πολιτικής του, λέγοντας ότι ο Ερντογάν «ξέρει για τις νοθευμένες εκλογές καλύτερα από τον καθέναν». Όσον αφορά το συγκεκριμένο σχόλιο του Τραμπ, οι αναλυτές είπαν ότι εκείνος αναφερόταν στην εκλογική του ήττα το 2020, η οποία οφειλόταν σε εκλογική απάτη. Άλλοι, πάλι, το ερμήνευσαν ως έναν τρόπο κανονικοποίησης της εκλογική νοθείας. Και, τέλος, κάποιοι τρίτοι είπαν ότι ειρωνευόταν τον Ερντογάν, υπονοώντας ότι εκείνος είναι μέγας μάγειρας εκλογικών αποτελεσμάτων.
Αυτό, όμως, που διαφαίνεται από τη συμπεριφορά του Τραμπ με τους πολιτικούς ηγέτες των άλλων χωρών είναι ότι παγιώνεται ως ιεροεξεταστής απέναντί τους. Θυμίζει το ύφος των πρώτων ιεροεξεταστών, όπως του Tomás de Torquemada, του πρώτου μεγάλου ιεροεξεταστή της Ισπανίας, που τον ενθουσίαζε να υποτιμά τον συνομιλητή του και να του συμπεριφέρεται με σκαιότητα, με αγένεια. Ή, ακόμη, τον ιεροεξεταστή Gian Pietro Carafa (ο μελλοντικός Πάπας Paolo IV), ο οποίος επιθυμούσε την ταπείνωση του αντιπάλου του και την εικονική παράσταση της υπεροχής του.
Αλλά εδώ ακριβώς συμπληρώνεται και η θεωρία που αποκαλείται ως «δίκαιο της πυγμής», δηλαδή το γεγονός ότι ο νικητής υποβάλλει τον ηττημένο σε ταπείνωση. Είναι κάτι που διατρέχει τη φύση. Για παράδειγμα, τα θηλαστικά ζώα έχουν αναπτύξει, λόγω της αναπτυγμένης διάνοιάς τους, έναν ιδιότυπο χαρακτήρα, όπου μέσα από το ένστικτο της επιθετικότητας μπορούν να προστατευθούν, ως φυσική επιλογή. Πρόκειται για τη διατήρηση ενός ενστίκτου το οποίο προφυλάσσει και διαιωνίζει το είδος. Αποτελεί έναν τρόπο ισορροπίας μεταξύ νικητή και ηττημένου. Η ήττα του ζώου που ατύχησε στη μάχη συμπληρώνεται από την αναγνώριση του νικητή, λειτουργώντας έτσι ως ομολογία και ισορροπία.
Εδώ, όμως, έγκειται και μια διαφορά σε σχέση με την ανθρώπινη συμπεριφορά. Ποτέ τα άλλα ομοειδή θηλαστικά δεν αποτολμούν το θανατηφόρο χτύπημα που αποτελειώνει τον ομοειδή αντίπαλό τους. Αρκούνται στην ταπείνωσή του. Αυτή είναι ακριβώς η δύναμη του ισχυρού και το «δίκαιο της πυγμής». Παρατηρούμε αυτούς του κώδικες μέσα στις αγέλες των λύκων. Ο νικημένος λύκος στρέφει το κεφάλι του προς τα πίσω, ως ένα δείγμα παραίτησης, προσφέροντας έτσι τον λαιμό του στα ισχυρά δόντια του άλλου λύκου. Αυτή η άνευ όρων παράδοσή του γίνεται, όμως, και το διαβατήριο της ζωής του από τον νικητή, ο οποίος αφήνει τον ηττημένο να ζήσει.
Σε αντίθεση με τον άνθρωπο, ο οποίος δεν αρκείται στην ήττα του αντιπάλου του, αλλά επιθυμεί την πλήρη εξαφάνισή του. Ωστόσο, ακόμη και αταβιστικά, αυτή η συνθήκη υποταγής υπάρχει και διασχίζει τον πολιτισμό του ανθρώπου. Έχει εμφιλοχωρήσει στους κώδικες της πολιτισμικής σημασίας μας, ως συμβολική τάξη πραγμάτων. Έτσι, λοιπόν, οι προδιαγραφές της ταπείνωσης υπάρχουν επίσης και μέσα στη διπλωματία. Οι ανίσχυροι πρέπει να εξωτερικεύουν την ταπείνωσή τους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο συνομιλητής του Τραμπ οφείλει να δείχνει τη μειονεξία του απέναντί του. Ο Καλλικλής του πλατωνικού διαλόγου ήταν εκείνος ο οποίος «νομοθέτησε» και φιλοσοφικά το «δίκαιο της πυγμής». Ο Τραμπ, χωρίς να έχει μελετήσει τον «Γοργία» του Πλάτωνα, εκφράζει ανάλογες απόψεις με τον Καλλικλή. Επίσης, είναι κοντά σε εκείνα που περιγράφει ο Θουκυδίδης στον περίφημο διάλογο μεταξύ Αθηναίων και Μηλίων: «Τα δυνατά τα πράττουν οι ισχυροί και τα παραδέχονται οι ασθενείς».
