Βιβλιοκριτική της «ΙΘΑΚΗΣ» – Του Ν. Στραβελάκη
–Η «ΙΘΑΚΗ» του Αλέξη Τσίπρα δεν είναι η ΙΘΑΚΗ του λαού
Του
ΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΒΕΛΑΚΗ,
Οικονομολόγου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Ο ιάπωνας συγγραφέας Hiroki Murkami είχε πει ότι «αν διαβάζεις βιβλία που διαβάζουν όλοι, τότε σκέφτεσαι αυτό που σκέφτονται όλοι». Το βιβλίο του Αλέξη Τσίπρα «Ιθάκη» με έκανε να παραφράσω αυτήν τη ρήση και να σκεφτώ ότι «ο Τσίπρας έγραψε ένα βιβλίο, προσπαθώντας να σκεφτεί όπως οι άλλοι». Το κακό είναι ότι οι «άλλοι» για τον Αλέξη Τσίπρα είναι μια ελίτ γραφειοκρατών, πολιτικών και επιχειρηματιών, που υποτίθεται ότι θα τον υποστηρίξουν για να επιστρέψει στην κεντρική πολιτική σκηνή.
Πριν προσπαθήσω να στοιχειοθετήσω αυτόν τον ισχυρισμό, οφείλω να επισημάνω ότι η μιντιακή – κυβερνητική προπαγάνδα, που επιχειρεί να περιορίσει το βιβλίο σε μια αυτοαναφορική σαπουνόπερα, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Ο κ. Τσίπρας μπορεί να αναφέρεται σε περιστατικά με τον κ. Πολάκη, τον κ. Παππά, την κ. Κωνσταντοπούλου, τον κ. Κασσελάκη και άλλους, όμως, δεν έγραψε το βιβλίο γι’ αυτόν τον λόγο. Οι βασικές του επιδιώξεις είναι δύο. Η πρώτη να απαντήσει στον ισχυρισμό της ελληνικής Δεξιάς και της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών ότι το τρίτο Μνημόνιο ήταν το αποτέλεσμα του πρώτου εξαμήνου της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ και η δεύτερη να διαβεβαιώσει ότι δεν πρόκειται να αμφισβητήσει τις αντιδραστικές μνημονικές «μεταρρυθμίσεις».
Αναφορικά με το πρώτο, το βιβλίο έχει θετική συμβολή. Δίνει μια αρκετά εκτενή παρουσίαση των γεγονότων του πρώτου εξαμήνου του 2015. Από τη σκοπιά αυτή, αποδομεί τα φληναφήματα της κ. Δενδρινού και της κ. Βαρβιτσιώτη (καθ’ υπαγόρευση του κ. Βίζερ). Συγκεκριμένα, τον ισχυρισμό ότι η χώρα θα επέστρεφε σε ανάπτυξη, αλλά η εκλογική επιλογή του Ιανουαρίου του 2015 οδήγησε στο τρίτο Μνημόνιο. Το τρίτο Μνημόνιο το έφερε η αποτυχία του πρώτου και του δεύτερου Μνημονίου και όχι η πρώτη κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ. Αρνητικό στοιχείο σε αυτήν την παράθεση, η προσπάθεια του συγγραφέα να αποσείσει τις προσωπικές του ευθύνες για τις παλινωδίες της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ Ιανουαρίου – Ιουνίου 2015.
Κάπου εδώ τελειώνει, όμως, και η θετική συνεισφορά του βιβλίου, καθώς στο υπόλοιπο ο κ. Τσίπρας επιδίδεται σε μια αγωνιώδη προσπάθεια να μας πείσει ότι το τρίτο Μνημόνιο ήταν όχι μόνο «αναγκαίο» αλλά και «επιτυχές», αφού κατόρθωσε να ξαναδώσει στη χώρα «εθνική κυριαρχία» (Κεφ. 12 «Συμπεράσματα της Κρίσης»). Το ότι ζει σε άλλη χώρα φαίνεται από την εκτίμησή του ότι τα Μνημόνια «τραυμάτισαν τη συλλογική μας μνήμη» (σελ. 727). Δεν τραυμάτισαν τη συλλογική μας μνήμη, κύριε Τσίπρα, την τσέπη των μισθωτών και των συνταξιούχων τραυμάτισαν. Επίσης, είναι προκλητικό να λέτε ότι το τρίτο Μνημόνιο «εξασφάλισε τους μισθούς, τις συντάξεις και τα σπίτια» του κόσμου. Τα σπίτια του κόσμου βγαίνουν στο σφυρί διότι οι μισθοί και οι συντάξεις μειώθηκαν και ο κόσμος αδυνατεί να ανταποκριθεί στις δανειακές του υποχρεώσεις. Το ότι η κυβέρνηση της Δεξιάς τον αποτελείωσε, επιδοτώντας τα «κοράκια» για να του πάρουν το σπίτι, είναι το επιστέγασμα αυτής της πολιτικής.
Το βιβλίο κλείνει με μια προσπάθεια διατύπωσης του πολιτικού επίδικου. Προφανώς επηρεασμένος από την ανάλυση της ανισότητας και των πολιτικών διαιρετικών τομών από τον Thoma Piketty και την ομάδα του, επιχειρεί να αναδείξει το πρόβλημα εκπροσώπησης της εργατικής τάξης και των λαϊκών στρωμάτων από τα σύγχρονα κομματικά συστήματα (σελ. 753 – 759, «Αριστερά της Νέας Εποχής»). Όμως, σε αυτό το πλαίσιο, ξεχνά το κεντρικό επιχείρημα του Piketty, που είναι ότι η ευρωπαϊκή Αριστερά δεν μπορεί να εκπροσωπήσει την εργατική τάξη διότι δεν προβάλλει κάποια ατζέντα αναδιανομής. Ο κ. Τσίπρας στο σημείο αυτό περιορίζεται να πει ότι τα αριστερά κόμματα έχουν υιοθετήσει νεοφιλελεύθερες πολιτικές (για τα ελληνικά «αριστερά» κόμματα, άραγε, του έρχεται κάποιο στο μυαλό;), αλλά πουθενά δεν αναφέρει έστω και τη λέξη «αναδιανομή». Περιορίζεται να αναφερθεί στην ανισότητα της εποχής μας, αλλά όχι στην αντιμετώπισή της.
Τα παραπάνω με ξαναφέρνουν στον αρχικό μου ισχυρισμό. Σε ολόκληρο το βιβλίο ο κ. Τσίπρας έχει στο πίσω μέρος του μυαλού του την αγωνία να μη γράψει κάτι που μπορεί να ενοχλήσει το οικονομικό και πολιτικό status quo σε Ελλάδα και Ευρώπη. Όμως, πώς μπορεί να παρέμβει στα πολιτικά πράγματα, όταν σκέφτεται όπως οι άλλοι;
