Β. Ζωγράφος στο “Π”: ΑΑΔΕ online – «ΕΡΓΑΝΗ» offline: Το ψηφιακό κράτος σε ασύγχρονη λειτουργία
Του
ΒΑΣΙΛΗ ΖΩΓΡΑΦΟΥ
Διευθύνοντος Συμβούλου της Vision Labs R&D Team,
Υποψήφιου Διδάκτορος Επιστήμης Πληροφορικής και Δεδομένων,
BSc (Hons).CS, MBA.IB, MSc.DS, PhD.C.
[email protected]
Η ψηφιακή μετάβαση της ελληνικής δημόσιας διοίκησης παρουσιάζεται ως τεχνολογικό άλμα, ενώ στην πράξη βιώνεται ως διοικητικός εξαναγκασμός. Πλατφόρμες που σχεδιάστηκαν για να διευκολύνουν την εργασία μετατρέπονται σε μηχανισμούς ποινικοποίησης της καθημερινότητας των επιχειρήσεων. Το σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ» αποτελεί σήμερα το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός ψηφιακού κράτους που λειτουργεί με αυτοματισμούς, αλλά χωρίς θεσμικές ασφαλιστικές δικλείδες.
Το Ενιαίο Πληροφοριακό Σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ» είναι ο κεντρικός ψηφιακός πυλώνας του υπουργείου Εργασίας. Διαχειρίζεται προσλήψεις, απολύσεις, συμβάσεις, άδειες, υπερωρίες, ψηφιακή κάρτα εργασίας, ακόμη και ζητήματα βίας και παρενόχλησης στον χώρο εργασίας. Στόχος του είναι η προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων και η καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας. Στην πράξη, όμως, η μετάβαση στο «ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ» και η επιβολή υποβολών σε πραγματικό χρόνο από το 2025 αποκάλυψαν ένα σοβαρό θεσμικό πρόβλημα.
Οι εργοδότες υποχρεούνται να μεταφορτώνουν συμβάσεις και μεταβολές σε πραγματικό χρόνο. Συχνά η πλατφόρμα δεν λειτουργεί, όπως συνέβη σε επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις μη διαθεσιμότητας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την εκτεταμένη δυσλειτουργία στα τέλη Νοεμβρίου, το σύστημα δεν αναγνωρίζει τεχνική αδυναμία, αλλά «κατοχυρώνει» μόνο παράβαση. Το πρόστιμο των 1.500 ευρώ ανά δήλωση επιβάλλεται αυτοματοποιημένα, χωρίς διάκριση υπαιτιότητας.
Το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό, είναι θεσμικό. Το ψηφιακό κράτος που επιβάλλει συμμόρφωση οφείλει να εγγυάται λειτουργικότητα σε πραγματικό χρόνο. Η ευθύνη δεν μπορεί να μετακυλίεται στον πολίτη ή στη μικρομεσαία επιχείρηση.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από την απουσία ουσιαστικής διαλειτουργικότητας με την ΑΑΔΕ. Η «ΕΡΓΑΝΗ», η ψηφιακή κάρτα εργασίας και τα συστήματα εισφορών δεν επικοινωνούν απρόσκοπτα με τις φορολογικές βάσεις δεδομένων. Το αποτέλεσμα είναι λανθασμένες χρεώσεις εισφορών, ασυμφωνίες μεταξύ δηλωμένων ωρών και φορολογικών στοιχείων και μαζικές ενστάσεις από λογιστές και επιχειρήσεις, που καλούνται να αποδείξουν ότι δεν ευθύνονται για σφάλματα συστημάτων.
Ανακύπτει ευθέως το ζήτημα της θεσμικής ευθύνης της ΑΑΔΕ και του διοικητή της, κ. Γιώργου Πιτσιλή. Η ΑΑΔΕ προβάλλεται ως ο πιο επιτυχημένος ψηφιακός οργανισμός του Δημοσίου, με έμφαση στην αυτοματοποίηση, στους αλγορίθμους και στην ηλεκτρονική συμμόρφωση. Όμως, η επιτυχία αυτή οικοδομήθηκε με λογική μονοσήμαντου ελέγχου, όχι θεσμικής ισορροπίας.
Η ΑΑΔΕ λειτουργεί ως κράτος εν κράτει, με ψηφιακή ισχύ που δεν συνοδεύεται από ανάλογους μηχανισμούς ελέγχου, λογοδοσίας και συντονισμού με τα υπόλοιπα συστήματα του Δημοσίου. Η μη ορθή σύνδεση μεταξύ «ΕΡΓΑΝΗΣ» και ΑΑΔΕ δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, είναι πολιτική επιλογή, που παράγει κόστος, πρόστιμα, διοικητικό χάος και απώλεια εμπιστοσύνης.
Το κόστος δεν είναι μόνο θεσμικό, είναι και οικονομικό. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις υποχρεώνονται να επενδύσουν σε νέο εξοπλισμό, αναβαθμίσεις συστημάτων, ψηφιακές κάρτες, σαρωτές, τερματικά και λογισμικό, προκειμένου να ανταποκριθούν σε απαιτήσεις που αλλάζουν χωρίς μεταβατικό στάδιο. Το ψηφιακό κράτος απαιτεί και επιβάλλει επενδύσεις, δίχως πρακτική χρηματοδότηση.
Παράλληλα, εγείρονται σοβαρά ερωτήματα για τον τρόπο ανάπτυξης των ψηφιακών πλατφορμών. Οι επαναλαμβανόμενες αναθέσεις, οι περιορισμένοι ανάδοχοι και η έλλειψη δημόσιας τεχνικής τεκμηρίωσης δημιουργούν εύλογες υποψίες για ένα οικοσύστημα ευνοιοκρατικών συμβάσεων. Το κράτος ψηφιοποιείται χωρίς διαφάνεια, με αποτέλεσμα η τεχνολογία να μην εξαλείφει τη γραφειοκρατία, αλλά να τη μεταφέρει στον πηγαίο κώδικα.
Η «ΕΡΓΑΝΗ» δεν αποτυγχάνει ως ιδέα αλλά ως εφαρμογή ενός επιτελικού, συγκεντρωτικού ψηφιακού μοντέλου, όπου η συμμόρφωση προηγείται της λειτουργικότητας και το πρόστιμο προηγείται της λογικής. Η ΑΑΔΕ, υπό τη διοίκηση του κ. Πιτσιλή, αποτελεί το πρότυπο αυτού του μοντέλου, ισχυρή, αυτόνομη, ψηφιακά πανίσχυρη, αλλά θεσμικά ασύνδετη από τις πραγματικές συνθήκες της αγοράς εργασίας.
Το ψηφιακό κράτος δεν μπορεί να είναι μόνο μηχανισμός ελέγχου. Οφείλει να είναι μηχανισμός δικαιοσύνης, αναλογικότητας και θεσμικής ευθύνης. Ο συνδυασμός της μη διαλειτουργικότητας με την έλλειψη τεχνικής αξιοπιστίας και την απουσία λογοδοσίας καθορίζει την ψηφιακή μετάβαση σε μεταγλωττιστή του διοικητικού λάθους σε αυτόματη ενοχή του πολίτη. Η συνεχής ψηφιοποίηση του κράτους δίχως συντονισμό οδηγεί τις ψηφιακές πλατφόρμες να «τρέχουν» γρηγορότερα από τη δημοκρατία.
