Θέσεις 22ου Συνεδρίου ΚΚΕ (Μέρος Α’) – Του Ν. Στραβελάκη
–Πώς ακυρώνεται η πολιτική παρέμβαση στο όνομα της επανάστασης
Του
ΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΒΕΛΑΚΗ,
Οικονομολόγου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Βγήκαν στη δημοσιότητα οι Θέσεις της Κεντρικής Επιτροπής (ΚΕ) του ΚΚΕ για το 22ο Συνέδριο του κόμματος. Σε μια εποχή που όλοι μιλάνε για την απουσία προγράμματος από κόμματα και κινήσεις της Αριστεράς, το γεγονός ότι το ΚΚΕ παρουσιάζει ένα οργανωμένο εισηγητικό κείμενο με τη θέση του για όλα τα μεγάλα θέματα είναι σίγουρα κάτι σημαντικό και θετικό.
Εξίσου σημαντικό και θετικό είναι ότι το ΚΚΕ θα κάνει Συνέδριο για να συζητήσει τις Θέσεις της ΚΕ και όχι κάποια φιέστα εκλογής από τη βάση, όπου ο καθένας και ο κάθε μηχανισμός, με 2 ευρώ, μπορεί να διαμορφώσει τη φυσιογνωμία ενός κόμματος μέσω του αρχηγού του (βλέπε Κασσελάκης και ό,τι ακολούθησε στον ΣΥΡΙΖΑ).
Το ερώτημα είναι αν αυτά τα θετικά είναι και αρκετά για την εργατική τάξη και το λαϊκό κίνημα. Κατά τη γνώμη μου, δεν είναι, και αυτό δεν οφείλεται σε κάποια επικοινωνιακή ή / και οργανωτική αδυναμία του ΚΚΕ, αλλά είναι βαθιά ιδεολογικό και πολιτικό ζήτημα. Η ουσία του συμπυκνώνεται σε ένα ανύποπτο σημείο του κειμένου των Θέσεων, το οποίο αναφέρεται στην πολιτική άλλων κομμουνιστικών κομμάτων:
«Τα κόμματα που έχουν στη στρατηγική τους τη λογική των σταδίων στην επαναστατική διαδικασία, που βλέπουν την παρεμβολή κάποιου υποτιθέμενου φιλολαϊκού σταδίου πριν τον σοσιαλισμό, και επίσης αντιμετωπίζουν τον φασισμό ως κάποια ‘‘εκτροπή από την αστική δημοκρατία’’ και όχι ως γέννημα-θρέμμα του καπιταλισμού, είναι επιρρεπή σε μια ‘‘αντιφασιστική’’ ρητορική, που μεταφράζεται σε αντιλήψεις περί ‘‘αντιφασιστικών μετώπων’’, ‘‘αντιφασιστικού πολέμου’’, τις οποίες αξιοποιούν αστικές δυνάμεις και κυβερνήσεις, για να προωθήσουν τους αντιλαϊκούς στόχους τους, πολιτικές συμμαχίες, ακόμη και πολεμικές επιχειρήσεις» (σελ. 12).
Το απόσπασμα αναφέρεται στη στάση των κομμουνιστικών κομμάτων στον πόλεμο στην Ουκρανία και σε άλλες ενδοϊμπεριαλιστικές αντιπαραθέσεις, όμως η λογική του διατρέχει το σύνολο των ζητημάτων που αναλύεται στις θέσεις. Το καινούργιο που φέρνει είναι ότι θεωρεί τα άμεσα αιτήματα, καθώς και την πολιτική συμμαχιών και μετώπων ως αποδοχή της «θεωρίας των σταδίων». Προσπερνώντας ότι το ΚΚΕ ήταν οπαδός της «θεωρίας των σταδίων» από το τέλος της δεκαετίας του 1920 μέχρι και πολύ πρόσφατα, να αναφέρω ότι το επιχείρημα που διατυπώνεται στις φετινές Θέσεις είναι βαθύτατα εσφαλμένο. Πολιτικά ρεύματα του κομμουνιστικού κινήματος, όπως το τροτσκιστικό, που αντιπάλευαν παραδοσιακά τη «θεωρία των σταδίων» ποτέ δεν είδαν τα άμεσα πολιτικά αιτήματα ή μέτωπα πολιτικής πάλης με αυτόν τον τρόπο. Αντίθετα, πρότειναν ένα «μεταβατικό πρόγραμμα» (Τρότσκι 1938), που, παρόλο που δεν κρύβει τον σοσιαλιστικό του προσανατολισμό, προβάλει στόχους που οξύνουν την ταξική πάλη, φέρνοντας πιο κοντά την επαναστατική διαδικασία. Σε αυτό το πλαίσιο, υπάρχει έδαφος για κοινωνικές συμμαχίες και κοινωνικοπολιτικά μέτωπα.
Πρόκειται για μια πρωτότυπη θέση του ΚΚΕ, που δεν μπορεί αντιστοιχηθεί ιστορικά σε κανένα ρεύμα ή πολιτική του κομμουνιστικού κινήματος, αφού άμεσα αιτήματα και πολιτικά μέτωπα επιδιώχθηκαν σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους από όλα τα ρεύματα του κομμουνιστικού κινήματος. Φτάνει, νομίζω, να θυμηθούμε ότι και η Οκτωβριανή Επανάσταση πραγματοποιήθηκε γύρω από το σύνθημα «Ειρήνη – Γη – Ψωμί – Ελευθερία».
Το θέμα είναι ότι αυτό το ιδεολόγημα ακυρώνει την όποια ανάλυση της τρέχουσας συγκυρίας περιλαμβάνεται στις Θέσεις. Παραδείγματος χάρη, ενώ οι Θέσεις (σελ. 16 – 17) ορθά αναφέρονται στη μείωση των μισθών και στην όξυνση της ανισότητας στην ελληνική κοινωνία, δεν συνοδεύονται από άμεσα αιτήματα γενναίας αναδιανομής του εισοδήματος. Ακόμα χειρότερα, σε άλλο σημείο των Θέσεων, το ΚΚΕ αντιτίθεται στα αιτήματα επανακρατικοποίησης δημοσίων αγαθών και φορέων, όπως, π.χ., του ΟΣΕ, με τη δικαιολογία ότι, αφού έχουμε καπιταλισμό και το κράτος είναι αστικό, δεν έχει σημασία ποιος είναι ο ιδιοκτήτης του ΟΣΕ. Μοιάζει να αγνοεί την οικονομική και ιδεολογική επένδυση που έχει γίνει από την αστική τάξη στα θέματα των ιδιωτικοποιήσεων, κάτι που οδήγησε, στο όνομα του κέρδους, στο έγκλημα των Τεμπών.
Μέσα από τέτοιες λογικές, οι «Θέσεις» καταλήγουν στον εξοβελισμό της πολιτικής παρέμβασης, και μάλιστα στο όνομα της ανώτερης εκδοχής της, που δεν είναι άλλη από την επανάσταση. Από αυτήν τη σκοπιά, θεωρώ ότι ο φόβος της ΚΕ του ΚΚΕ ότι θα εμφανιστεί στην ελληνική κοινωνία ένα νέο «ρεφορμιστικό ρεύμα» γίνεται αυτοεκπληρούμενη προφητεία, και με δική της ευθύνη. Την επόμενη εβδομάδα θα σταθώ στο δεύτερο μέρος των Θέσεων, που αφορούν το κόμμα.
