Οριστικό δικαστικό «όχι» στα εκτός κανόνων παιχνιδάκια της ΑΑΔΕ
Μια ιδιαίτερα σημαντική απόφαση για τα όρια της φορολογικής διοίκησης εξέδωσε το Συμβούλιο της Επικρατείας, βάζοντας φρένο σε πρακτικές που οδηγούσαν σε άτυπη και εκ των υστέρων επιμήκυνση της παραγραφής. Το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο έκρινε ότι η μη υποβολή αιτήματος αμοιβαίας διοικητικής συνδρομής προς αλλοδαπή φορολογική αρχή μέσα στην αρχική πενταετή προθεσμία παραγραφής δεν μπορεί να δικαιολογήσει την επέκτασή της σε δεκαετία.
Η υπόθεση αφορούσε φορολογούμενη της οποίας οι ισχυρισμοί είχαν απορριφθεί από το Διοικητικό Εφετείο. Το Εφετείο είχε δεχθεί ότι το δικαίωμα του Δημοσίου για καταλογισμό φόρου δεν είχε παραγραφεί, θεωρώντας ότι η προθεσμία παραγραφής είχε επιμηκυνθεί λόγω στοιχείων που προέκυψαν κατόπιν αιτήματος προς αλλοδαπή αρχή.
Ωστόσο, το ΣτΕ ανέτρεψε αυτήν την κρίση, επισημαίνοντας με σαφήνεια ότι βασική και αναγκαία προϋπόθεση για την εφαρμογή της δεκαετούς παραγραφής είναι το αίτημα διοικητικής συνδρομής να έχει αποσταλεί εντός της αρχικής πενταετίας.
Με άλλα λόγια, η διοίκηση δεν μπορεί να θεραπεύσει την αδράνειά της εκ των υστέρων. Αν δεν κινηθεί έγκαιρα, χάνει το δικαίωμα να επικαλεστεί την επιμήκυνση της παραγραφής, ακόμη και αν τα στοιχεία που τελικά λαμβάνει από το εξωτερικό είναι κρίσιμα για τον έλεγχο.
Τα παραδείγματα που αναδεικνύονται μέσα από τη νομολογία είναι αποκαλυπτικά. Στην περίπτωση φορολογουμένου που ελέγχεται για εισοδήματα από το εξωτερικό της χρήσης 2016, τα κρίσιμα στοιχεία ελήφθησαν το 2024 από αλλοδαπή φορολογική αρχή. Όμως, το αίτημα αμοιβαίας διοικητικής συνδρομής είχε υποβληθεί μετά τη λήξη της πενταετούς παραγραφής. Σύμφωνα με το ΣτΕ, η παραγραφή δεν μπορεί να μετατραπεί σε δεκαετή και ο καταλογισμός φόρου είναι μη νόμιμος.
Ανάλογη είναι η κρίση και για φορολογούμενο που ελέγχεται για μη δηλωθέντα τραπεζικά υπόλοιπα της χρήσης 2015. Η φορολογική διοίκηση επικαλείται στοιχεία που διαβιβάστηκαν από αλλοδαπή αρχή το 2023, χωρίς, όμως, να έχει προηγηθεί εμπρόθεσμο αίτημα εντός της πενταετίας. Και εδώ το δικαίωμα καταλογισμού θεωρείται παραγεγραμμένο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η περίπτωση εταιρείας που ελέγχεται για ενδοομιλικές συναλλαγές της χρήσης 2017. Παρότι τα στοιχεία από αλλοδαπές αρχές κρίνονται ουσιώδη, το σχετικό αίτημα αποστέλλεται μετά τη συμπλήρωση της πενταετίας. Το ΣτΕ ξεκαθαρίζει ότι η μεταγενέστερη λήψη στοιχείων δεν αρκεί για να θεμελιώσει δεκαετή παραγραφή.
Ακόμη και σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν αντικειμενικές δυσκολίες, όπως σε έλεγχο φυσικού προσώπου για τόκους και επενδυτικά εισοδήματα από το εξωτερικό της χρήσης 2014, η Αρχή παραμένει αμετακίνητη. Η καθυστερημένη ανταπόκριση της αλλοδαπής αρχής ή η ενδεχόμενη έλλειψη συνεργασίας του φορολογουμένου δεν μπορούν να ανατρέψουν τον κανόνα της πενταετούς παραγραφής, εφόσον το αίτημα συνδρομής υποβλήθηκε εκπρόθεσμα.
Η απόφαση του ΣτΕ ενισχύει την ασφάλεια δικαίου και υπενθυμίζει ότι η τήρηση των προθεσμιών δεν αποτελεί τυπική λεπτομέρεια αλλά ουσιαστική εγγύηση για τον πολίτη. Η φορολογική διοίκηση οφείλει να ενεργεί εντός σαφών χρονικών ορίων και να μην επεκτείνει τις εξουσίες της πέρα από όσα ο νόμος ρητά προβλέπει. Το μήνυμα είναι σαφές: Οι κανόνες ισχύουν για όλους, και για το Δημόσιο.
