Οικονομία: Το 2025 και τα 72 υπολειπόμενα ορόσημα
Ίσως πολλοί λίγοι έχουν αντιληφθεί τον μηχανισμό χρηματοδότησης του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας με το προσωνύμιο «Ελλάδα 2.0» στην οικονομία.
Υπό
Ν. Γ. ΧΑΡΙΤΑΚΗ
Πρώην Επίκουρου Καθηγητή Οικονομικών του ΕΚΠΑ
[email protected]
Πρόκειται για έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό εκταμίευσης επιδοτήσεων και χαμηλότοκων δανείων, υπό την προϋπόθεση ότι η χώρα μέλος της ΕΕ θα έχει εκτελέσει συγκεκριμένες θεσμικές μεταρρυθμίσεις κατανεμημένες σε αυστηρά χρονικά περιθώρια. Στο τέλος του προγράμματος, αν δεν έχουν πραγματοποιηθεί οι μεταρρυθμίσεις, τα ποσά χάνονται για τη χώρα και μεταφέρονται σε άλλες.
Όσο, λοιπόν, πλησιάζουμε στο τέλος του (το 2027) τόσο περισσότερο αναδεικνύονται τα κριτήρια της συνέπειας και της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα στην εκπλήρωση των υποχρεώσεών του. Μέχρι το τέλος του έτους –σε τέσσερις μήνες δηλαδή– η δημόσια διοίκηση οφείλει να παραδώσει 72 θεσμικά και συμφωνημένα με την ΕΕ ορόσημα, μιας και το πρώτο εξάμηνο του επομένου έτους θα τρέξουν άλλα 164.
Για να πετύχουμε την πολυπόθητη ανάκαμψη και να μπορέσουμε να τη διατηρήσουμε, με δεδομένο ότι η οικονομία μας είναι πλέον αποδεδειγμένα ανθεκτική (βλ. αποτελέσματα εκτέλεσης προϋπολογισμού 2025), οφείλουμε να ξεπεράσουμε τη νωχελικότητά μας μαζί με τη δημόσια παρέμβαση σε θέματα πολιτικού κόστους. Οι μεταρρυθμίσεις είτε θα γίνουν από αυτήν την κυβέρνηση είτε θα χαθούν μαζί με τα χρήματα και την αξιοπιστία της. Όσοι στο παρελθόν μιλούσαν για την αδράνεια του status quo δεν είχαν υπόψη τους το κοινωνικό αλλά και πολιτικό κόστος που συνεπαγόταν η αδράνεια. Συνήθιζαν να στέλνουν την μπάλα στην εξέδρα. Τώρα, πλέον, και με δεδομένο ότι το 2027 θα είναι έτος εκλογών, η αδράνεια και η απώλεια κοινοτικών πόρων έχουν αναμφισβήτητο πολιτικό κόστος. Όχι μόνο κομματικό αλλά και ατομικό, στον βαθμό που η αδράνεια αφορά τομέα ευθύνης συγκεκριμένων υπουργών.
Περιδιαβάζοντας τη λίστα, ο απλός αναγνώστης ενημερώνεται για μια γενική και με ασάφεια προσδιορισμένη μεταρρύθμιση. Για παράδειγμα, διαβάζουμε για «ολοκλήρωση πολεοδομικών σχεδίων σ όλη τη χώρα» ή, ακόμη καλύτερα, για «επαγγελματοποίηση του τομέα δημοσίων συμβάσεων». Είναι προφανές ότι οι συγκεκριμένες μεταρρυθμιστικές δεσμεύσεις έχουν περιεχόμενο που αφορά τα αρμόδια υπουργεία, συγκεκριμένα χαρακτηριστικά παρεμβάσεων και προφανώς τις δημόσιες υπηρεσίες και διευθύνσεις που θα παραδώσουν το έργο.
Αν ανατρέξουμε, για παράδειγμα, στον ιδιωτικό τομέα, ο ΔΣ της εταιρείας γνωρίζει με σαφήνεια το project, γνωρίζει σε ποιον έχει αναθέσει το project management και γνωρίζει, έπειτα από ενημέρωση του διαχειριστή, το χρονοδιάγραμμα των παραδοτέων από κάθε συνεργείο που έχει αναλάβει το τμήμα του έργου. Ακόμη και στην κατασκευή μιας αποθήκης, ο χρηματοδότης εκταμιεύει το κόστος του παραδοτέου ύστερα από επιτόπιο έλεγχο.
Είναι λογικό, λοιπόν, να περιμένουμε ότι κάτι αντίστοιχο θα γνωρίζει και θα ελέγχει ο φορέας εκτέλεσης του έργου. Απλοϊκά και προφανή όλα αυτά, ιδιαίτερα μάλιστα όταν θέλουμε να λειτουργούμε και σε πλαίσιο open.gov. Στον ιδιωτικό τομέα, οι project managers καταθέτουν μακροχρόνια spread sheets, ενημερώνουν σε μηνιαία βάση τους επενδυτές και τους αρμόδιους διαχειριστές κεφαλαίων, διαπραγματεύονται τις τροποποιήσεις και προσδιορίζουν σε μηνιαία βάση την ενδεχόμενη μεταβολή του κόστους ή του οφέλους από αυτές.
Αν δεχθούμε, λοιπόν, ότι εμείς, οι πολίτες, είμαστε εκείνοι που θα ωφεληθούν ή θα ζημιωθούν από τις όποιες ατέλειες ή καθυστερήσεις και πάντα στα πλαίσια του open.gov, γεννάται το ερώτημα: γιατί κανένας, από την κυβέρνηση μέχρι την αντιπολίτευση, δεν ενδιαφέρεται να γνωρίζει την εξέλιξη των έργων; Δεν αντιλαμβάνομαι γιατί ένας πολίτης δεν μπορεί, με κάποιον δημόσιο τρόπο, να γνωρίζει για παράδειγμα: 1. Τι σημαίνει «επαγγελματοποίηση του τομέα δημοσίων συμβάσεων» σε απλά ελληνικά. 2. Ποιοι είναι υπεύθυνοι, με όνομα και φορέα ευθύνης, στη δημόσια ιεραρχία να εκτελέσουν το συγκεκριμένο έργο (σ.σ.: Δεν με ενδιαφέρει καθόλου ποια εταιρία έχει αναλάβει το έργο) και 3. Ποια είναι τα στάδια και πότε θα ολοκληρωθούν (μέσα στους επόμενους τέσσερις μήνες!). Οι απαντήσεις στις παραπάνω ερωτήσεις αποτελούν –κατά την άποψή μου– στοιχειώδη ενημέρωση για οποιονδήποτε υπεύθυνο πολίτη.
Τι καλύτερο, μάλιστα, αν αυτό συνδυαστεί και με την πρόσφατη ανασύσταση των πειθαρχικών συμβουλίων της δημόσιας διοίκησης σε νέα, πιο σύγχρονα δεδομένα. Αντί να καθόμαστε να και συζητάμε αν ο Α ή ο Β πήγε στο πειθαρχικό γιατί ήταν κομματικό στέλεχος ή διορισμένος επί του τάδε υπουργού, είναι σαφώς καλύτερα να γνωρίζουμε ότι λόγω της αδράνειάς του στην εκτέλεση του έργου της αρμοδιότητάς του η χώρα έχασε ένα συγκεκριμένο ποσό. Δεν είναι δυνατόν να φταίει μόνο ο κατασκευαστής του έργου για την καθυστέρηση στην εκτέλεση, αφού όλοι γνωρίζουμε πόσο αργόσυρτη είναι και η εκταμίευση των ποσών που αφορούν το τμήμα του παραδοτέου. Το ανευθυνοϋπεύθυνο των υπαλλήλων της δημόσιας διοίκησης έναντι των πολιτών κάποια στιγμή θα πρέπει να τελειώσει.
Θυμάμαι, για παράδειγμα, πόση εντύπωση μου είχε κάνει όταν τον πρώτο χρόνο ως μεταπτυχιακός φοιτητής σε πανεπιστήμιο των ΗΠΑ έμαθα ότι ένας προπτυχιακός φοιτητής έκανε μήνυση σ’ έναν καθηγητή γιατί θεώρησε ότι το μάθημά του δεν αντιστοιχούσε στα επίπεδα του πανεπιστημίου. Πόσω μάλλον, λοιπόν, αν ένας δημόσιος λειτουργός ζημίωσε δυσανάλογα με την αδράνειά του εταιρείες ή ακόμη και πολίτες. Έχοντας αναλάβει για μεγάλες περιόδους δημόσια ευθύνη με οικονομικά αποτελέσματα, δεν μπορώ να καταλάβω ακόμη και σήμερα γιατί για πλήθος όσων ατελειών και σφαλμάτων καταγράφουμε στην εκτέλεση του κάθε έργου της δημόσια διοίκησης οι μοναδικοί υπεύθυνοι είναι οι υπουργοί ή / και ο πρωθυπουργός.
Εκ των πραγμάτων, το Εθνικό Πλαίσιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας φτάνει στο τέλος του. Ουσιαστικά, λοιπόν, η αποτελεσματικότητα του σχεδίου συνδέεται απόλυτα με την ανάκαμψη της οικονομίας, που αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση εξόδου της χώρας από τη μακρόχρονη υποβάθμιση. Με δεδομένο, λοιπόν, ότι οι διαχειριστές του συνολικού προγράμματος γνωρίζουν ως project managers, αφού μάλιστα έχουν καταθέσει και συγκεκριμένα προγράμματα εκτέλεσης, τις λεπτομέρειές τους, είναι σκόπιμο να το γνωρίζουμε κι εμείς οι πολίτες. Είναι επίσης και αναγκαίο ώστε να μπορούμε να αξιολογήσουμε την αποτελεσματικότητα της δημόσια διοίκησης, αποδίδοντας τα εύσημα ή τις ευθύνες είτε στην κυβέρνηση είτε στη μη έγκαιρη παρέμβαση της αντιπολίτευσης. Πρέπει να τα γνωρίζουμε τουλάχιστον σ’ όλο αυτόν τον χρόνο, ιδιαίτερα μάλιστα με γνώμονα τις επερχόμενες εκλογές.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
