Ν. Γρηγοράκου στο “Π”: Δημόσια μνημεία, ιδιωτικές χρήσεις
Της
ΝΑΓΙΑΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΟΥ
Βουλευτού ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΑΛ Λακωνίας
ΚΤΕ Πολιτισμού
Μπορεί ένα ιστορικό μνημείο να μετατραπεί σε χώρο ιδιωτικής γαμήλιας δεξίωσης; Μπορεί ένα μουσείο να προσφέρει ιδιωτικά δείπνα ανάμεσα στα σημαντικότερα εκθέματά του έναντι υψηλού αντιτίμου; Και αν ναι, με ποιους όρους; Για όλους ή μόνο για λίγους;
Το ερώτημα, προφανώς, δεν αφορά μόνο το Νιόκαστρο της Πύλου. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη δημόσια πολιτιστική κληρονομιά και το κατά πόσο οι κανόνες ισχύουν ισότιμα για όλους τους πολίτες.
Οι εικόνες από τη γαμήλια εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Νιόκαστρο προκάλεσαν εύλογες αντιδράσεις. Ένας οργανωμένος αρχαιολογικός χώρος μετατράπηκε σε σκηνικό ιδιωτικής δεξίωσης με εκατοντάδες καλεσμένους, εγκαταστάσεις εστίασης, μουσική και υποδομές μεγάλης κλίμακας. Το γεγονός αυτό δημιούργησε ένα απλό αλλά θεμελιώδες ερώτημα: Θα μπορούσε ένας οποιοσδήποτε πολίτης να λάβει αντίστοιχη άδεια;
Κάποιοι θα μιλήσουν για μιζέρια. Θα δουν σ’ αυτήν τη χρήση του αρχαιολογικού χώρου την «προώθηση του πολιτιστικού – τουριστικού προϊόντος της περιοχής». Θα δουν την «ανάπτυξη». Αλλά, ας μη γελιόμαστε. Οι ιδιωτικές εκδηλώσεις που δεν συνδέονται με κανέναν τρόπο με το περιβάλλον και την ιστορία ενός αρχαιολογικού τόπου, αλλά τον μετατρέπουν σε ακριβό σκηνικό για ινσταγκραμικές φωτογραφίες και κοινωνική επίδειξη, καλλιεργούν μια λογική ιδιοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς και δεν αφήνουν κανένα ουσιαστικό, μακροπρόθεσμο όφελος στην τοπική κοινωνία.
Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι ιδιωτικό προνόμιο. Τα μνημεία δεν αποτελούν χώρους κοινωνικής επίδειξης ούτε πολυτελή «σκηνικά» για όσους διαθέτουν πρόσβαση σε κέντρα εξουσίας και επιρροής. Ανήκουν σε όλους τους πολίτες και οφείλουν να προστατεύονται με όρους διαφάνειας, ισότητας και σεβασμού.
Η νομοθεσία προβλέπει διαδικασίες και προϋποθέσεις για την προσωρινή παραχώρηση αρχαιολογικών χώρων και μνημείων. Προβλέπει επίσης συγκεκριμένους περιορισμούς και όρους προστασίας. Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν υπάρχει ή όχι θεσμικό πλαίσιο. Το ζήτημα είναι αν το πλαίσιο αυτό εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο για όλους.
Διότι στην Πύλο οι κάτοικοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι ακόμη και για την τέλεση γάμου στον Ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, εντός του Νιόκαστρου, ισχύουν αυστηροί περιορισμοί ως προς τον αριθμό των παρευρισκομένων και τις επιτρεπόμενες δραστηριότητες. Γι’ αυτό και η εικόνα μιας μεγάλης ιδιωτικής δεξίωσης μέσα στον αρχαιολογικό χώρο γεννά εύλογες απορίες και έντονο αίσθημα άνισης μεταχείρισης.
Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι μόνο η συγκεκριμένη εκδήλωση. Είναι η διαρκώς εντεινόμενη αντίληψη ότι τα μνημεία μπορούν να αντιμετωπίζονται ως εμπορεύσιμο προϊόν και ως χώρος αποκλειστικής χρήσης για όσους έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν ή να εξασφαλίσουν ειδικές διευκολύνσεις.
Από τις ιδιωτικές ώρες επισκέψεων στην Ακρόπολη μέχρι τα ιδιωτικά δείπνα και τις δεξιώσεις σε μουσεία και ιστορικούς χώρους, διαμορφώνεται σταδιακά ένα επικίνδυνο προηγούμενο: Η μετατροπή της πολιτιστικής κληρονομιάς από κοινό αγαθό σε προνόμιο.
Η συζήτηση, λοιπόν, δεν αφορά έναν γάμο. Αφορά τα όρια ανάμεσα στη νόμιμη αξιοποίηση και την ιδιοποίηση των μνημείων. Αφορά το αν οι αρχαιολογικοί χώροι θα συνεχίσουν να υπηρετούν τον δημόσιο χαρακτήρα τους ή αν θα εξελιχθούν σε χώρους επιλεκτικής πρόσβασης για τους λίγους.
Η Πολιτεία οφείλει να δώσει σαφείς απαντήσεις. Να δημοσιοποιήσει όλες τις σχετικές αποφάσεις, να εξηγήσει με ποιο θεσμικό πλαίσιο εγκρίθηκε η συγκεκριμένη παραχώρηση και να διαβεβαιώσει ότι οι ίδιοι ακριβώς όροι ισχύουν για κάθε πολίτη.
Γιατί τα μνημεία της χώρας δεν είναι ιδιοκτησία κανενός. Είναι συλλογική μνήμη. Και η συλλογική μνήμη δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους προνομίου.
