Μ. Βακόνδιος στο “Π”: Η συστηματική διάβρωση της πολιτιστικής ταυτότητας στην Παλαιστίνη
Του
ΜΑΝΟΥ ΒΑΚΟΝΔΙΟΥ
Διδάκτορα Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης
Σύμφωνα με εκθέσεις της UNESCO, της Διεθνούς Επιτροπής Έρευνας και του Γραφείου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, του PEN America και του Ερευνητικού Προγράμματος EAMENA (Endangered Archaeology in The Middle East & North Africa), η Παλαιστίνη έχει υποστεί σοβαρές ζημιές και καταστροφές σε τόπους πολιτιστικού ενδιαφέροντος.
Η συλλογή δεδομένων σχετικά με το μέγεθος των ζημιών πραγματοποιείται κυρίως μέσω εικόνων, όπως αυτές παρέχονται από τους δορυφόρους. Η φυσική παρουσία και η αυτοψία των χώρων είναι περιορισμένη λόγω των επικίνδυνων συνθηκών. Υπάρχει, βέβαια, ένας περιορισμός στη συλλογή δεδομένων από δορυφόρους: οι εικόνες χαμηλής ανάλυσης. Επομένως, το ζήτημα της ολοκληρωτικής ή μη καταστροφής χώρων πολιτιστικής κληρονομιάς δεν είναι πάντα εύκολο να διερευνηθεί με τη συγκεκριμένη μέθοδο, καθώς κάτω από τα ερείπια αυτών των κτιρίων ενδεχομένως να υπάρχουν τμήματα που να έχουν διασωθεί.
Σύμφωνα με τις παραπάνω εκθέσεις, εκτιμάται ότι μόνο στη Λωρίδα της Γάζας το 50% των πολιτιστικών χώρων (αρχαιολογικοί και θρησκευτικοί χώροι, μνημεία, μουσεία) έχει υποστεί ζημιές. Η πλειονότητα των επιθέσεων είναι μη στρατιωτικού χαρακτήρα, έστω και αν έχει υποστηριχθεί από τον Ισραηλινό Στρατό ότι συγκεκριμένα κτίρια χρησιμοποιήθηκαν ως καταφύγια των τρομοκρατών της Χαμάς.
Για παράδειγμα, το παλαιότερο χρονολογικά τζαμί στη Γάζα (The Great Omari Mosque), χτισμένο τον 7ο αιώνα, μετά τη μετατροπή μιας βυζαντινής εκκλησίας που βρισκόταν στον χώρο ήδη από τον 5ο αιώνα, με βιβλιοθήκη σπάνιων χειρόγραφων, καταστράφηκε μερικώς από αεροπορικές επιθέσεις το 2023 και το 2024. Παρά τους ισχυρισμούς ισραηλινού αξιωματούχου ότι αποτελούσε κρησφύγετο της Χαμάς, δεν παρουσιάστηκαν ποτέ αποδείξεις. Άλλα, ιστορικά τζαμιά, όπως το Ibn Othman και το Zofor Domri, επίσης καταστράφηκαν.
Οι επιθέσεις έχουν πλήξει και άλλους πολιτιστικούς χώρους. Πολιτιστικά κέντρα, όπως το Rashad al-Shawwa, με θεατρικές αίθουσες, βιβλιοθήκες και χώρους κοινωνικής ζωής καταστράφηκαν ολοσχερώς. Στα ιστορικά κτίρια που χάθηκαν συγκαταλέγονται το χαμάμ Al-Samra (750 ετών), το Παλάτι του Πασά (13ου αιώνα), που στέγαζε μουσείο με μοναδικά αρχαιολογικά εκθέματα, καθώς και το Μουσείο Al-Qarara, με χιλιάδες ευρήματα.
Oι επιθέσεις αυτές δεν οδηγούν μόνο σε ανθρώπινες και υλικές απώλειες, στοχεύουν στη μνήμη και στην πολιτιστική ταυτότητα των Παλαιστινίων. Αυτό τεκμηριώνεται και από τη συστηματική εκμετάλλευση αρχαιολογικών χώρων στη Δυτική Όχθη. Η Έκθεση της Ανεξάρτητης Διεθνούς Επιτροπής Έρευνας του ΟΗΕ αναφέρει ότι οι Ισραηλινές Αρχές έχουν απαλλοτριώσει και αξιοποιήσει αρχαιολογικούς και πολιτιστικούς χώρους, μεταφέροντας τη διαχείρισή τους σε αρχαιολογικές υπηρεσίες του Ισραήλ.
Η πρακτική αυτή, που χαρακτηρίζεται παράνομη, προβάλλει αποκλειστικά την εβραϊκή αφήγηση και υποβαθμίζει ή καταπνίγει την παλαιστινιακή πολιτιστική παρουσία, εργαλειοποιώντας την αρχαιολογία ως μέσο πολιτικού ελέγχου και ιστορικής αναδιαμόρφωσης.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
