«Κόκκινος συναγερμός» για την αφρικανική σκόνη
–ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΓΙΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ, ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΣ, ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ
Του
ΑΡΗ ΜΠΕΡΖΟΒΙΤΗ
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται συχνά το φαινόμενο της αερομεταφοράς αφρικανικής σκόνης στη χώρα μας, το οποίο επιβαρύνει την υγεία των πολιτών και ειδικότερα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, όπως παιδιά και μωρά, άτομα άνω των 65 ετών, άτομα με χρόνιες παθήσεις του αναπνευστικού, κυρίως βρογχικό άσθμα και Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), καθώς και άτομα με χρόνιες καρδιαγγειακές παθήσεις.
Η συχνότητα και η ένταση των φαινομένων αφρικανικής σκόνης στην Ελλάδα μπορεί να ποικίλλει από έτος σε έτος, από 7 έως 20 επεισόδια (μέσος όρος 13 επεισόδια ανά έτος), ανάλογα με τις ατμοσφαιρικές συνθήκες και την ποσότητα της σκόνης που μεταφέρεται από τη Σαχάρα. Γενικά, δεν είναι ασυνήθιστο να επηρεάζεται ο ελληνικός χώρος από την αφρικανική σκόνη.
Ειδικότερα, αυτό το φυσικό γεγονός μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία των κατοίκων της χώρας μας, κυρίως μέσω της υποβάθμισης της ποιότητας του αέρα. Η αφρικανική σκόνη μεταφέρει σωματίδια σε μεγάλο φάσμα μεγεθών, όπως PM10, PM2,5 ή ακόμα και πολύ μικρότερα, ενώ μπορεί επίσης να συμπαρασύρει και ρύπους από την ατμόσφαιρα. Η αύξηση των σωματιδίων στην ατμόσφαιρα μπορεί να επιδεινώσει αναπνευστικά νοσήματα όπως το άσθμα, η βρογχίτιδα και οι αλλεργίες. Τα άτομα με προϋπάρχουσες αναπνευστικές παθήσεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε περιόδους αυξημένων επιπέδων σκόνης και αυτό απεικονίζεται και σε αυξημένες προσελεύσεις στα νοσοκομεία.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για τους κατοίκους των αστικών κέντρων και περιοχών με ήδη χαμηλή ποιότητα ατμόσφαιρας.
Ποιες είναι οι επιπτώσεις
Σύμφωνα με την Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, οι επιπτώσεις της αφρικανικής σκόνης είναι οι εξής:
• Επίδραση στο αναπνευστικό: Μία από τις πρωταρχικές επιπτώσεις της αφρικανικής σκόνης στην υγεία είναι η επίδρασή της στην αναπνευστική υγεία. Τα λεπτά σωματίδια της σκόνης μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες, ακόμη και να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος. Για άτομα με παθήσεις όπως το άσθμα, η βρογχίτιδα ή η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), η έκθεση σε αυτά τα σωματίδια μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα, οδηγώντας σε δύσπνοια, βήχα, συριγμό και δυσφορία στο στήθος.
• Αλλεργίες και ερεθισμός: Η αφρικανική σκόνη μπορεί να προκαλέσει αλλεργικού τύπου αντιδράσεις σε ορισμένα άτομα, ερεθισμό του αναπνευστικού συστήματος, ρινική συμφόρηση, φτέρνισμα και υγρά μάτια. Τα άτομα με αλλεργίες ή ευαισθησίες σε περιβαλλοντικούς παράγοντες μπορεί να εμφανίσουν αυξημένα συμπτώματα σε περιόδους αυξημένων επιπέδων αφρικανικής σκόνης.
• Επίδραση στο ανοσοποιητικό σύστημα: Η παρατεταμένη έκθεση στην αφρικανική σκόνη μπορεί επίσης να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα, καθιστώντας τα άτομα πιο ευάλωτα σε λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος και σε άλλες ασθένειες. Η φλεγμονώδης απόκριση που προκαλείται από τα σωματίδια σκόνης μπορεί να αποδυναμώσει την άμυνα του σώματος και να δυσκολέψει την καταπολέμηση των παθογόνων μικροοργανισμών.
• Μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι για την υγεία: Η χρόνια έκθεση στην αφρικανική σκόνη και τους σχετικούς ρύπους της έχει συσχετιστεί με μακροπρόθεσμους κινδύνους για την υγεία, συμπεριλαμβανομένων αναπνευστικών ασθενειών, μειωμένης πνευμονικής λειτουργίας, καρδιαγγειακών διαταραχών, ακόμη και ορισμένων τύπων καρκίνου. Η συνεχής έκθεση σε υψηλά επίπεδα σωματιδίων σκόνης μπορεί να έχει σωρευτικές επιπτώσεις στην υγεία με την πάροδο του χρόνου. Σύμφωνα με μια ανασκόπηση του 2020 για την επίδραση της σκόνης στην ποιότητα του αέρα στην Ευρώπη, εκτιμάται ότι 42.000 θάνατοι ανά έτος αποδίδονται στη σκόνη, ενώ στις μεσογειακές χώρες έχει υπολογιστεί ότι το 27% – 44% του αριθμού των θανάτων που σχετίζονται με τα σωματίδια PM10 οφείλεται στην αφρικανική σκόνη.
Οι προφυλάξεις που πρέπει να πάρετε
Όπως επισημαίνει η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, είναι σημαντικό οι πολίτες, και ειδικότερα εκείνοι με αναπνευστικά προβλήματα, να λαμβάνουν προφυλάξεις κατά τη διάρκεια περιόδων με αυξημένα επίπεδα αφρικανικής σκόνης. Ακολουθούν ορισμένες οδηγίες που θα σας βοηθήσουν να ελαχιστοποιήσετε τις επιπτώσεις του φαινομένου στην υγεία σας:
– Μείνετε ενημερωμένοι: Παρακολουθήστε τις αναφορές για την ποιότητα του αέρα και τις μετεωρολογικές προβλέψεις, για να γνωρίζετε πότε τα επίπεδα αφρικανικής σκόνης αναμένεται να είναι υψηλά.
– Περιορίστε τις υπαίθριες δραστηριότητες: Εάν είναι δυνατόν, αποφύγετε να περάσετε εκτεταμένες χρονικές περιόδους σε εξωτερικούς χώρους, όταν τα επίπεδα σκόνης είναι υψηλά, ειδικά κατά τη διάρκεια των ημερών με άνεμο, όπου τα σωματίδια είναι πιο πιθανό να αιωρούνται στον αέρα.
– Κλείστε τα παράθυρα και τις πόρτες: Ενώ γενικά πρέπει να αερίζονται οι κατοικίες και οι εργασιακοί χώροι, στις περιόδους έξαρσης της αφρικανικής σκόνης, αερίστε λίγο το πρωί και στη συνέχεια κρατήστε τα παράθυρα και τις πόρτες κλειστά για να αποτρέψετε την είσοδο σωματιδίων σκόνης στο σπίτι ή στον χώρο εργασίας σας. Αν διαθέτετε, χρησιμοποιήστε καθαριστές αέρα ή φίλτρα για να βελτιώσετε την ποιότητα του εσωτερικού αέρα.
– Χρησιμοποιήστε μάσκες: Όταν βγαίνετε έξω, ειδικά σε συνθήκες σκόνης, σκεφτείτε να φοράτε μάσκα, για να μειώσετε την εισπνοή σωματιδίων σκόνης.
– Μείνετε ενυδατωμένοι: Πίνετε άφθονο νερό.
Σε περιόδους αυξημένων επιπέδων σκόνης, συνιστάται ιδιαίτερα άτομα με προϋπάρχουσες αναπνευστικές παθήσεις να λαμβάνουν προφυλάξεις, για να ελαχιστοποιούν τις επιπτώσεις στην υγεία από την έκθεση στα σωματίδια σκόνης.
Ασθενείς με άσθμα μπορεί να χρειαστεί να αυξήσουν τη δοσολογία ή τη συχνότητα λήψης των εισπνεόμενων φαρμάκων, βάσει του πλάνου ελέγχου που τους έχει συστήσει ο γιατρός τους, για να μειώσουν τα συμπτώματα. Επισημαίνεται ότι στην παρούσα φάση συνιστάται ιδιαίτερη προσοχή στους ασθματικούς, λόγω εαρινών αλλεργιών.
Ασθενείς με ΧΑΠ μπορεί να χρειαστεί να αυξήσουν την ανακουφιστική αγωγή με εισπνεόμενα φάρμακα.
Οι επιπτώσεις της αφρικανικής σκόνης στους καρδιοπαθείς
Όπως επισημαίνει η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, η έκθεση σε σωματίδια σκόνης της ερήμου είναι γενικά αποδεκτό ότι θέτει σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία με ανάλογο ίσως τρόπο με την ατμοσφαιρική ρύπανση. Επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι τόσο η καρδιαγγειακή θνησιμότητα όσο και η νοσηρότητα αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια αμμοθύελλας αφρικανικής σκόνης.
Συγκεκριμένα, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι επισκέψεις για καρδιαγγειακές παθήσεις στα τμήματα επειγόντων των νοσοκομείων αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια των επεισοδίων σκόνης (26%), ενώ οι εισαγωγές για ισχαιμική καρδιοπάθεια ήταν 16% έως 21% υψηλότερες τις ημέρες με αμμοθύελλα, σε σύγκριση με άλλες ημέρες.
Τα συγκεντρωμένα σωματίδια της καταιγίδας σκόνης προκαλούν αύξηση στην καρδιακή συχνότητα και στη μέση αρτηριακή πίεση και μείωση της καρδιακής συσταλτικότητας. Σε καρδιαγγειακό επίπεδο, υπάρχει αγγειοσύσπαση και αυξημένη αρτηριακή πίεση μαζί με μια συστηματική φλεγμονώδη διαδικασία, που προκαλείται από την απελευθέρωση στην κυκλοφορία φλεγμονωδών μεσολαβητών και προθρομβωτικών παραγόντων.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, όλες αυτές οι μεταβολές οδηγούν σε αύξηση των επειγόντων καρδιαγγειακών συμβαμάτων για διάστημα έως και τέσσερις – πέντε ημέρες μετά την αυξημένη συγκέντρωση σωματιδίων αφρικανικής σκόνης. Επιπλέον, οι τοξικές ιδιότητες των σωματιδίων της αφρικανικής σκόνης μπορεί να τροποποιηθούν με ανάμειξη με εκπομπές ρύπων από βιομηχανικές περιοχές σε διαφορετικές διαδρομές μεταφοράς.
Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία τονίζει ότι, εάν πάσχετε από καρδιαγγειακές παθήσεις, η εισπνοή αφρικανικής σκόνης μπορεί να προκαλέσει:
• Πόνο ή σφίξιμο στο στήθος.
• Γρήγορο ή άρρυθμο καρδιακό παλμό.
• Αίσθημα δύσπνοιας, ασφυξίας ή πνιγμονής.
• Περισσότερη κούραση / καταβολή από το συνηθισμένο.
Εάν παρουσιάσετε οποιοδήποτε από αυτά τα συμπτώματα, επικοινωνήστε άμεσα με τον γιατρό σας, ώστε να λάβετε την απαραίτητη φροντίδα και συμβουλή. Φροντίστε να ενημερώσετε τον γιατρό σας εάν τα συμπτώματα επιδεινωθούν ή διαρκέσουν περισσότερο από το συνηθισμένο.
