Η εκεχειρία στη Μέση Ανατολή και η δύσκολη πορεία προς την ειρήνη
Γράφει ο
ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΝΕΑΡΧΟΥ
Πρέσβυς ε.τ.
Η πλάστιγγα έκλινε τελικά προς μια 15νθήμερη εκεχειρία στον πόλεμο κατά του Ιράν. Η εναλλακτική πορεία θα ήταν εφιαλτική. Θα περιελάμβανε αυτό που από την αρχή η Αμερικανική ηγεσία απευχόταν: μεγάλη αεροναυτική και χερσαία εμπλοκή με αρχικό στόχο το στρατηγικότατο νησί Χαργκ και ανομολόγητο στόχο την ανατροπή του καθεστώτος.
Με τον τρόπο αυτό, τα λάθη που έγιναν από την αρχή θα γιγαντώνονταν και θα οδηγούσαν σε απίστευτες ανθρωποθυσίες και καταστροφές. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ διέπραξαν τρεις από την αρχή καθοριστικής σημασίας λάθος εκτιμήσεις. Πρώτον, ότι το καθεστώς ήταν πολιτικά ετοιμόρροπο και ότι μετά τα πρώτα ισχυρά πλήγματα στα κέντρα αποφάσεων και στην ηγεσία του θα κατέρρεε. Δεύτερον, ότι το καθεστώς δεν θα είχε τις αντοχές που επέδειξε και ότι μετά από λίγες ημέρες δεν θα ήταν σε θέση να ανταποδώσει τα πλήγματα, με συνεχείς εκτοξεύσεις βαλλιστικών πυραύλων και drones. Υποτίμησαν ιδιαίτερα την τεχνολογική πρόοδο που είχε επιτελέσει το Ιράν με την παραγωγή υπερ-υπερηχητικών βαλλιστικών πυραύλων. Οι τελευταίοι έφεραν στα όριά του το αντιπυραυλικό σύστημα προστασίας του Ισραήλ «Σιδηρούς Θόλος». Τρίτον, εκτίμησαν λανθασμένα ότι το Ιράν δεν θα έκανε πράξη το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, λόγω του γεγονότος ότι το κλείσιμο θα έπληττε και το ίδιο, εφόσον αυτό πραγματοποιεί, μέσω των Στενών, το 90% των πετρελαϊκών εξαγωγών του. Η λανθασμένη αυτή εκτίμηση είχε ως συνεπόμενη υποτίμηση του κινδύνου που διέτρεχαν τα Αραβικά κράτη του Κόλπου, που είναι σύμμαχοι των ΗΠΑ, αλλά και οι ίδιες οι Αμερικανικές βάσεις σ’ αυτά. Τα πλήγματα που δέχθηκαν οι χώρες του Κόλπου και οι Αμερικανικές βάσεις έπληξαν το Αμερικανικό γόητρο και την αξιοπιστία των ΗΠΑ ως παρόχου αποτελεσματικής ασφάλειας στους συμμάχους τους.
Η επιβεβαιωμένη αντοχή του καθεστώτος και ο ασύμμετρος πόλεμος που υιοθέτησε, έχοντας προετοιμασθεί γι’ αυτόν από χρόνια, έφερε τις ΗΠΑ και τον σύμμαχο του Ισραήλ μπροστά στο δίλημμα: είτε να περιορισθούν σε ανάλογα αποτελέσματα, που είχαν επιτύχει κατά την προηγούμενη επέμβασή τους είτε να αναλάβουν το Ηράκλειο έργο μιας χερσαίας εκστρατείας που θα ανέτρεπε το καθεστώς και θα έλυνε οριστικά το πρόβλημα του Ιράν. Ως εναλλακτική λύση για το τελευταίο προεβλήθη η απειλή της πλήρους καταστροφής των υποδομών του Ιράν και την επιστροφή του στη λίθινη εποχή. Στο πνεύμα αυτό, έγιναν ανατριχιαστικές δηλώσεις από τον Αμερικανικό Πρόεδρο για αιφνίδιο θάνατο ενός ολόκληρους πολιτισμού.
Υπερίσχυσε, ευτυχώς, η κοινή λογική και η ελπίδα. Αυτό δεν σημαίνει πως η πορεία προς την ειρήνη θα είναι εύκολη και χωρίς κινδύνους παλινδρομήσεως. Ήδη εκδηλώνεται διχοστασία σε σχέση προς τον Λίβανο. Το Πακιστάν, ως διαμεσολαβούσα χώρα, διαβεβαιώνει ότι η εκεχειρία ισχύει και για τον Λίβανο. Το Ισραήλ επιφυλάσσεται γιατί δεν έδωσε εξαρχής τη συγκατάθεσή του και γιατί επιδιώκει να ολοκληρώσει τα σχέδιά του κατά της Χεσμπολάχ και για τον Νότιο Λίβανο.
Τη διπλωματική επιτυχία της εκεχειρίας την πιστώνεται το Πακιστάν. Αφανής αρωγός της επιτυχίας του είναι η Κίνα, που έχει μ’ αυτό παραδοσιακές σχέσεις, όπως έχει επίσης στρατηγικής σημασίας σχέσεις με το Ιράν. Το ίδιο το Πακιστάν επενδύει στις καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ, λόγω και του ειρηνευτικού ρόλου που διεδραμάτισε ο Αμερικανός Πρόεδρος στην πρόσφατη σύγκρουση του Πακιστάν με την Ινδία. Παραλλήλως, το Πακιστάν έχει καλές σχέσεις με το Ιράν.
Οι κρίσιμες διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν θα διεξαχθούν στο Ισλαμαμπάντ. Η πρώτη κρίσιμη συνάντηση θα γίνει σήμερα, 11 Απριλίου. Προφανώς, οι διαπραγματεύσεις δεν θα είναι εύκολες. Ήδη γίνεται λόγος για σημαντικές διαφορές μεταξύ του Περσικού και του Αγγλικού κειμένου των 10 σημείων που υπέβαλε το Ιράν. Επικεφαλής της Αμερικανικής αντιπροσωπείας θα είναι ο Αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς. Η επιλογή του από τον Πρόεδρο Τραμπ είναι ένδειξη ότι θέλει κατ’ αρχήν αποκλιμάκωση στη σύγκρουση, εφόσον είναι γνωστό ότι ο Τζέι Ντι Βανς ήταν από την αρχή ενάντια στην εμπλοκή σε πόλεμο με το Ιράν. Αυτό όμως δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τους κύριους στρατηγικούς στόχους που έθεσαν οι ΗΠΑ: το πυρηνικό δηλαδή πρόβλημα, το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν και το θέμα των Στενών του Ορμούζ.
Σε ό,τι αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στη Γενεύη είχαν φτάσει πολύ κοντά σε συμφωνία, πριν αυτές διακοπούν από την αιφνίδια και απροειδοποίητη έναρξη του πολέμου. Επικεφαλής των διαπραγματεύσεων, εκ μέρους του Ιράν, ήταν ο υπουργός Εξωτερικών Αραγτσί, που θα είναι παρών και στο Ισλαμαμπάντ, μαζί με τον Πρόεδρο της Ιρανικής Βουλής. Λογικά, στο θέμα αυτό θα μπορούσε να εξευρεθεί μια λύση, όσο και αν η θέση της Ιρανικής πλευράς έχει γίνει πιο αδιάλλακτη σήμερα, μετά τον πόλεμο.
Στο θέμα των βαλλιστικών πυραύλων είναι απίθανο η Ιρανική πλευρά να δεχθεί οποιαδήποτε υποχώρηση. Προβάλλει το επιχείρημα ότι το βαλλιστικό πρόγραμμα είναι η σπονδυλική στήλη της Ιρανικής άμυνας και δεν μπορεί να δεχθεί κανέναν περιορισμό.
Σε ό,τι αφορά τα Στενά του Ορμούζ, υπήρχε πριν από τον πόλεμο ένα καθεστώς που ήταν αποδεκτό από όλους. Το Ιράν εγείρει σήμερα θέμα ελέγχου των Στενών, μαζί με το γειτονικό Ομάν! Η διαπραγμάτευση μπορεί να έχει ως επίκεντρο την αποκατάσταση στα Στενά του Ορμούζ του status quo ante, του προηγούμενου δηλαδή καθεστώτος.
Τίθενται, βεβαίως, εκατέρωθεν ζητήματα εγγυήσεων αλλά και αποζημιώσεων από πλευράς Ιράν. Οι προβαλλόμενες εγγυήσεις από την πλευρά του Ιράν αφορούν το ενδεχόμενο μη επαναλήψεως των επιθέσεων εναντίον του, σε συνδυασμό με την άρση των διεθνών οικονομικών κυρώσεων. Από Αμερικανικής και Ισραηλινής πλευράς τίθεται το θέμα του επιφυλασσόμενου δικαιώματος να επέμβουν κατά του Ιράν, στην περίπτωση που αυτό ανασυγκροτήσει και αναπτύξει περαιτέρω είτε την πυρηνική είτε τη βαλλιστική του ικανότητα.
Οι διαπραγματεύσεις, όπως ήδη αναφέρθηκε, δεν θα είναι εύκολες. Εύκολη, όμως, δεν φαίνεται να είναι και η εναπομένουσα εναλλακτική πορεία. Υπάρχει γι’ αυτό η εκτίμηση ότι, παρά τις δυσκολίες, οι διαπραγματεύσεις θα επιτύχουν να δώσουν ένα αποτέλεσμα, προϊόν συμβιβασμού και ενδεχομένως διφορούμενης αναγνώσεως. Και οι δύο πλευρές θα παρουσιάσουν ως νίκη το αποτέλεσμα στο εθνικό τους ακροατήριο.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν μπόρεσαν να επιτύχουν το αποτέλεσμα που θα ήθελαν: την ανατροπή δηλαδή του καθεστώτος και την αλλαγή της γεωπολιτικής καταστάσεως στην ευρύτερη περιοχή. Ο λαός δεν ξεσηκώθηκε με αφορμή την αποδυνάμωση του καθεστώτος. Αντιθέτως, τα βίαια πλήγματα εναντίον ακόμη και κοινωνικών υποδομών και λαϊκών συνοικιών συσπείρωσαν τη μεγάλη πλειοψηφία του λαού γύρω από τη σημαία.
Το σενάριο της εξεγέρσεως εθνοτήτων δεν ευδοκίμησε επίσης, γιατί ακόμη και οι Κούρδοι του Ιράν τήρησαν πολύ επιφυλακτική στάση, λόγω της επανειλημμένης προδοσίας των Κούρδων, με πιο πρόσφατη εκείνη της Συρίας, αλλά και λόγω των προφανών δυσκολιών του εγχειρήματος, εάν δεν συνοδευόταν από Αμερικανική επέμβαση. Η ματαίωση αυτού του σεναρίου έφερε μεγάλη ανακούφιση στην Τουρκική πλευρά, που ζει με τον Εφιάλτη του μεγάλου Κουρδιστάν. Οι Τουρκικές ανησυχίες δεν περιορίζονται στα ανατολικά της σύνορα. Η Άγκυρα ανησυχεί σφόδρα και για τις αναπτυσσόμενες στρατηγικές σχέσεις μεταξύ Ελλάδος, Κύπρου και Ισραήλ, που δημιουργούν μια νέα κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο. Η τελευταία επηρεάζει τις μεγάλες φιλοδοξίες της για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και την ηγεμονία στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Άγκυρα είδε με μεγάλη ανησυχία την αποστολή από την Ελλάδα φρεγατών και αεροσκαφών F-16 στην Κύπρο και την ανάπτυξη συστοιχίας Πάτριοτ στην Κάρπαθο, όπως επίσης την αποστολή στην Κύπρο ναυτικών δυνάμεων από άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, στο πλαίσιο της κοινής Ευρωπαϊκής Άμυνας. Θεωρεί ότι οι Ελληνικές κινήσεις έρχονται να αμφισβητήσουν αυτά που η Άγκυρα θεωρεί ως τετελεσμένα και κεκτημένα. Προτίθεται γι’ αυτό να κλιμακώσει τις αντιδράσεις της μετά την εκεχειρία και την ενδεχόμενη ειρήνη στη Μέση Ανατολή. Η μεγάλη ναυτική άσκηση που οργάνωσε προσφάτως ΝΔ της Κρήτης και η παράνομη ΝAVTEX που εξέδωσε εντάσσονται σ’ αυτό το πλαίσιο.
Η Ελλάδα πρέπει να εμμείνει σταθερά στο πνεύμα των κινήσεων που έκανε, με αφορμή την κάλυψη της Κύπρου και την ένταση στη Μέση Ανατολή. Η προώθηση του ενιαίου αμυντικού χώρου Ελλάδος – Κύπρου είναι εκ των ων ουκ άνευ, όπως και η θωράκιση του ΝΑ αλλά και του Βορείου Αιγαίου, όπου η Τουρκία προβάλλει αμφισβητήσεις και διεκδικήσεις.
Ο πόλεμος στο Ιράν και στον Λίβανο, μετά από εκείνον στην Ουκρανία, έρχεται να φέρει διδάγματα για τον σύγχρονο πόλεμο, την αξία των drones και των βαλλιστικών πυραύλων και την ανάγκη προσαρμογών και αλλαγών.
Είναι πολύ θετικά τα μηνύματα που έρχονται για την εισαγωγή στον Ελληνικό στρατό της τεχνολογίας και της πρακτικής των drones, όπως και για την αυξανόμενη παραγωγή τους από δημόσιες και ιδιωτικές εταιρείες. Η Ελλάδα έχει να καλύψει πολύ μακρύ δρόμο για να αποκαταστήσει μια στοιχειώδη ισορροπία με την Τουρκία, που έχει προηγηθεί με μεγάλα άλματα σ’ αυτόν τον τομέα.
Η αδιάλλακτη εμμονή της Άγκυρας σε «Γαλάζιες Πατρίδες», που συνιστούν άμεση αμφισβήτηση Ελληνικού εθνικού χώρου, δεν αφήνουν, δυστυχώς, στην Ελλάδα άλλη επιλογή από την οικοδόμηση και διαφύλαξη της αναγκαίας αποτροπής και των στρατηγικών συμμαχιών που θα της επιτρέψουν να καταστήσει ατελέσφορα τα Τουρκικά σχέδια και έκπτωτα σε βάθος χρόνου.
Ο πόλεμος στο Ιράν, εάν οι διαπραγματεύσεις εξελιχθούν θετικά και καταλήξουν σε συμβιβαστική συμφωνία, έστω διπλής αναγνώσεως, θα αφήσει το Ιράν ως σημαντική δύναμη στην περιοχή. Θα υπάρχει επομένως και μετά η αιτία που οδήγησε στον πόλεμο και ο κίνδυνος επαναλήψεώς του στο μέλλον.
Η κατάσταση στον Λίβανο είναι πιο περίπλοκη. Το Ισραήλ είναι πιο ευαίσθητο σε επιθέσεις που προέρχονται από συνορεύουσα χώρα. Το πιθανότερο είναι τα γεγονότα να ακολουθήσουν τα πρότυπα του παρελθόντος, εκτός και αν υπάρξει μια πιο ενεργός και αποτελεσματική διεθνής παρέμβαση στον Λίβανο, κατά πρώτο λόγο Ευρωπαϊκή, με στόχο να δοθούν εκατέρωθεν εγγυήσεις ασφαλείας. Η προοπτική όμως αυτή φαίνεται πολύ δύσκολη, με δεδομένη την υπάρχουσα κατάσταση μεταξύ των κοινοτήτων του Λιβάνου.
