Η αβάσταχτη ελαφρότητα της αριστείας – Του Ν. Στραβελάκη
–Σκέψεις με αφορμή τη συζήτηση για τα πλεονάσματα
Του
ΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΒΕΛΑΚΗ,
Οικονομολόγου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Στο πλαίσιο της παροχολογίας, ορισμένοι πρυτάνεις της αριστείας προσπαθούν να πείσουν ότι η εξέλιξη των δημοσιονομικών μεγεθών αντανακλά την υγεία της ελληνικής οικονομίας. Επιχειρηματολογούν ότι αυτό φαίνεται στην εξέλιξη του πρωτογενούς πλεονάσματος, σε συνδυασμό με την πορεία του δημόσιου χρέους. Με άλλα λόγια, ισχυρίζονται ότι τα έσοδα που λογιστικοποιούνται στο πρωτογενές πλεόνασμα εισπράττονται κιόλας από το Ελληνικό Δημόσιο. Στη συνέχεια θα εξηγήσω γιατί δεν στοιχειοθετείται αυτός ο ισχυρισμός.
Πριν πάμε, όμως, εκεί, ας εξηγήσουμε λίγο περισσότερο το επιχείρημα. Τα έσοδα αλλά και κομμάτι των εξόδων που αποτυπώνονται στο πρωτογενές πλεόνασμα είναι βεβαιωμένα αλλά όχι εισπραχθέντα / πληρωθέντα. Παραδείγματος χάρη, υπάρχουν στο πρωτογενές πλεόνασμα βεβαιωμένοι φόροι που όμως δεν είχαν εισπραχθεί μέσα στο 2024. Αυτό δημιουργεί πάντα ένα ερωτηματικό. Πρόκειται να εισπραχθούν αυτά τα έσοδα ή θα γίνουν μέρος της μακράς λίστας των ληξιπρόθεσμων οφειλών του Δημοσίου; Να θυμίσω ότι το Δημόσιο έχει λίστες ληξιπρόθεσμων οφειλών που φτάνουν τα 120 δισ., κοντά στο 50% του ονομαστικού ΑΕΠ του 2024. Έτσι, οι άριστοι κατέφυγαν στα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας, η οποία, ως ταμίας του Δημοσίου, αποτυπώνει μεγέθη του προϋπολογισμού σε ταμειακή βάση.
Τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας είναι τα ακόλουθα και αφορούν την Κεντρική Διοίκηση (δελτίο Τύπου Τράπεζας της Ελλάδας, 16/4/2025):
Η πρώτη παρατήρηση που κάνει κάποιος είναι ότι οι άριστοι μπερδεύτηκαν. Η Τράπεζα Ελλάδος μετρά τις δανειακές ανάγκες της Κεντρικής Διοίκησης και όχι το πλεόνασμα ή το έλλειμμα της Γενικής Κυβέρνησης, που μέτρησαν η ΕΛΣΤΑΤ και η Eurostat. Κοντολογίς, από τον παραπάνω πίνακα λείπουν τα μεγέθη των ασφαλιστικών ταμείων και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης.
Αλλά, κομμάτια να γίνει, ας δούμε τα ίδια τα μεγέθη. Το πρωτογενές ταμειακό αποτέλεσμα (το στοιχείο V του πίνακα) εμφανίζει έλλειμμα 398 εκατ. έναντι πλεονάσματος 5,2 δισ. το 2023. Το ποσό προκύπτει από το καθαρό αποτέλεσμα του προϋπολογισμού (στοιχείο ΙΙΙ), πλέον των καταβληθέντων τόκων. Όμως, οι φωστήρες της αριστείας προσέθεσαν στο έλλειμμα το ποσό των 8,3 δισ. ευρώ, που σύμφωνα με την υποσημείωση 1 του πίνακα περιλαμβάνει «κίνηση των λογαριασμών διαχείρισης χρέους». Κατέληξαν, έτσι, στο συμπέρασμα ότι το ταμειακό ανάλογο των 11,04 δισ. πρωτογενούς πλεονάσματος είναι 7,99 δισ. (8,3 δισ., -398 εκατ.). Είναι προφανές ότι το συμπέρασμα αυτό δεν ισχύει. Οι λογαριασμοί διαχείρισης δημόσιου χρέους αυξάνουν κυρίως με νέο δανεισμό (εισροή) και μειώνονται με αποπληρωμές δανείων (εκροή).
Σε αυτό το σημείο, οι φωστήρες της αριστείας κάνουν άλλη μία ντρίπλα. Ισχυρίζονται ότι, αφού το δημόσιο χρέος, υποτίθεται, μειώνεται, αυτή η μεταβολή δεν μπορεί να αντανακλά επιπλέον δανεισμό. Εδώ ξεχνάνε ότι το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης, που εμφανίζεται στα 370 δισ., λίγη σχέση έχει με το χρέος της Κεντρικής Διοίκησης που μετρά η Τράπεζα της Ελλάδας και ανέρχεται σε 413 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τη βάση δεδομένων CEIC (https://www.ceicdata.com/en/indicator/greece/government-debt–of-nominal-gdp).
Βλέπετε, η γραφειοκρατία των Βρυξελλών έχει εξαιρέσει από το δημόσιο χρέος τα ομόλογα που έχουν στην κατοχή τους ΟΤΑ και ασφαλιστικά ταμεία αλλά και Νομικά Πρόσωπα του Δημοσίου, καθώς και κατηγορίες βραχυπρόθεσμου χρέους, όπως τα Repos. Μπορούν, έτσι, να εμφανίζουν χαμηλότερο δημόσιο χρέος και μεγαλύτερη μείωση του λόγου χρέους / ΑΕΠ. Έτσι, η χώρα παρουσιάζεται να εκπληρώνει τις επιταγές του συμφώνου σταθερότητας, παρόλο που το συνολικό ονομαστικό χρέος αυξάνει. Πρόκειται για μία ακόμη μαγική εικόνα που σερβίρει η κυβέρνηση της ΝΔ.
Αλλά και έτσι δεν έβγαινε η άσκηση. Το υποτιθέμενο ταμειακό πρωτογενές πλεόνασμα είναι 7,99 δισ. (κατηγορία VII του πίνακα), δηλαδή κάπου 73% του ανακοινωθέντος λογιστικού πλεονάσματος των 11,04 δισ., βάσει ΕΛΣΤΑΤ. Έτσι, οι άριστοι το τερμάτισαν. Αφαίρεσαν από το πρωτογενές αποτέλεσμα (κατηγορία VII του πίνακα) το αποτέλεσμα του πρώτου τριμήνου του 2024 και προσέθεσαν εκείνο του πρώτου τριμήνου του 2025. Ο λόγος είναι ότι το υποτιθέμενο ταμειακό πλεόνασμα του 2025 είναι υψηλότερο από του 2024 και έτσι περιορίζονται οι αποκλίσεις με το λογιστικό πλεόνασμα των 11,04 δισ.
Αν οι άριστοι του υπουργείου Οικονομικών, του Τύπου και οι λοιποί παρατρεχάμενοι αφιέρωναν την ενέργειά τους στο να κάνουν καμιά δουλειά, αντί να μας φλομώνουν με άσχετα μεταξύ τους νούμερα, σίγουρα οι κυβερνητικές επιδόσεις θα ήταν πολύ καλύτερες. Προς το παρόν, θα τους σύστηνα να παρακολουθούν τι αντιπροσωπεύουν τα στοιχεία που δημοσιεύονται από την Τράπεζα Ελλάδος και την ΕΛΣΤΑΤ, ώστε να μην εκτίθενται.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
